Siyaset, bu ülkede herkesin en rahat fikir beyan ettiği alanların başında geliyor. Hatta toplumsal bilimlerin büsbütün ilgili bunu söylemek mümkün. Sizin hangi toplumsal bilim kolunda eğitim almış olduğunuz, teorik birikiminiz çok da kıymetli değil. Bu ülkede herkes siyasetten anlar, herkes siyaset bilimcidir, toplum bilimcidir, bağlantı bilimcidir. Münasebetiyle kelam konusu alanlar kimilerinin atıp tutması için konforludur. Televizyon kanalları (ve çoktandır toplumsal medya) da bu atıp tutma halinin sahnesine dönüşmüştür.
Sabahtan akşama dek, istisnasız her mevzu hakkında fikirleri olan ve fikirlerini pazarlamayı yeterli bildikleri için “aydın” muamelesi gören şahıslara maruz kalıyoruz. Herkesin her şeyi bildiği fakat kimsenin hakikati sıkıntı edinmediği, yozlaşmış, köhnemiş bir sürecin kesimi olmamız bekleniyor. Zira artık bilginin, fikrin ya da hakikatin değil yalnızca söyleme ediminin, fikri dışarıya aktarmanın değerli olduğu bir çağda yaşıyoruz.
Mesela jeoloji profesörü Celal Şengör’ün ya da tarihçi İlber Ortaylı’nın çabucak her bahis hakkındaki fikirlerine maruz kalıyoruz. Ne hikmetse, bir de kendilerine şartsız hürmet etmemiz, her söylediklerine inanmamız ve kendimizi her manada onlardan aşağıda görmemiz bekleniyor. Biraz daha yakından bakınca, üstün kibirleriyle türlü tahrifat yaptıklarını ve hakikatin üstünü ısrarla, taammüden örtmeye çalıştıklarını görüyoruz. Hakikatin üstünü örtecek aydın görünümlü maşalar tarihin her devrinde vardı, üstü örtülen gerçekler de her vakit birilerinin işine yaradı.
Bu iki isim alıcı buldukça daha da arsızlaşarak devam ediyorlar açıklamalarına. Mesela biz Celal Şengör’ün ya da İlber Ortaylı’nın uzmanlık alanıyla ilgili bir beyanda bulunursak “zırcahil” olabiliriz fakat onlar kendi alanları olmayan mevzularla ilgili fikirlerini özgürce lisana getirebilirler. Kendilerine bu özgürlüğü ve özgüveni veren şeyin ilişkin oldukları sınıfsal konum olduğu bilemeyecek kadar da teoriden mahrumdurlar.
İstisnai bir örnek olmadığını vurgulayarak Celal Şengör profili üzerinden devam edelim. Hayatına biraz yakından bakınca, kibrinden de anlaşılacağı üzere, varlıklı ve şımarık bir çocuk görüyoruz. İlkokul 5. sınıfta öğretmeniyle tartışınca okuldan atılan Şengör, ortaokulu Işık Lisesi’nde bitirdikten sonra Robert Kolej’e geçiyor ve eğitimine devam etmek üzere ABD’ye gidiyor. 1992’de İstanbul Teknik Üniversitesi Maden Fakültesi Genel Jeoloji Anabilim kolunda profesörlüğe yükseliyor, 2022’de yeniden İstanbul Teknik Üniversitesi’nden emekliye ayrılıyor. Varlıklı bir ailenin varlıklı çocuğu, Tamek Holding’in varisi.
Arkadaşı İlber Ortaylı’yla birlikte, toplumsal medyada yayılan “cahiller” telaffuzunu el birliğiyle büyütüp besliyor. Pekala, kim bu cahiller? Birçok vakit fakirler elbette. Hatta halkın tamamı olduğunu söylüyor verdiği bir röportajda. Bunun birkaç nedeni var. Birincisi Şengör, iflah olmaz bir seçkinci. İkincisi de halka vurmanın dayanılmaz hafifliği elbette. Halk denen şeyin, siyasal, ekonomik, ideolojik yapının içinde şekillendiğinden bihaber olmak ya da halkı bir yığınlar toplamı olarak kavradığı için halkın gerçeklerinden fersah fersah uzakta olmak… Şengör, karşısındakine bilgisiz dedikçe kendi aklını övüyor, kibrini besliyor. Uygun bulmadığı, onaylamadığı fikirlere sahip herkese hakaretler yağdırabiliyor. Karşıdakinin cahilliği bizi daha akıllı, daha mantıklı, daha daha daha yaptığından olsa gerek bir sürü “akıllı” da peşine takılıyor. Cehalet konusunda o kadar saplantılı ki, konuyla ilgili kitabı bile var Celal Şengör’ün: Senin Cahilliğin Benim Hayatımı Etkiliyor. Bilmiyor ki onun kibri, şımarıklığı, bilmediği hususlar hakkındaki ısrarlı tavrı da bizim canımızı sıkıyor.
“Cehalet bir tercih mi?” üzere kolay bir sorudan bile mahrum niyet yapısıyla telaffuzlarını sürdürüyor. Marx okumuş olduğu argümanından aldığımız hamasetle, cehaletin bir tercih olmaması halinin sınıfsallığından bahsedelim desek de anlamayacak üzere. Malum kapitalizmin sömürü sistemi olmadığını kendi ailesinin kimseyi sömürmediği üzerinden açıklamaya çalışıyor. Altın madenine karşı çıkan köylüleri zırcahillikle suçlayabiliyor. “Manzara derdindeler” diyor. Fakirin can kederini anlamaması olağan, zira görüntü lakin kendisi üzere zenginlerin kaygısı olabilir.
Çocuklar sınıfsal konumlarını ailelerine borçludurlar, yani ailelerinin sınıfsal konumunu paylaşırlar. Bu nedenle bir berbat haberim daha var: Şengör’ün biliminsanlığı da sınıfsallıktan azade değil. Küçük Celal’in Jules Verne okuyup jeolog olmayı istemesi ile 14 yaşındaki Arda’nın okulda olmak yerine fabrikada çalışırken ölmesi mesela tıpkı tertibin yansıması. Burada tercihler devrede değil, yapısal şartlar şuuru ve tercihleri belirliyor. Yani küçük Celal’in Profesör Celal Şengör olabilmesinin hikmeti yalnızca o çok beğendiği aklı değil, kendisinin sınıfsal konumlanışı.
Celal Şengör, her fırsatta Kemalist olduğunu argüman ediyor ancak başı bir epey karışık. Hem ihtilal tersi, hem monarşi hayranı, hem de bugün rejimin tasfiyesinde imzası olan birtakım isimleri sevgi ve hürmetle anıyor. İhtilalsiz ve cumhuriyetsiz bir Kemalizm peşindeyken, bir yandan da cumhurbaşkanına hürmetini, Hakan Fidan, İbrahim Kalın ve Hulusi Akar’a sevgisini göstermekten geri durmuyor.
“Bak kardeşim! İhtilal ne demektir biliyor musun sen? İhtilal ne demektir? Darbe? Zorla bir işi yapmak demektir! Kusura bakmasın kimse. Her yapılan haktır kardeşim” kelamlarıyla antidevrimciliğini, “Kenan Evren’in yaptığı her şeyi istisnasız onaylıyorum, insanlara dışkı yedirmek azap değil” cümleleriyle ise azap seviciliğini pekiştiriyor. “Fransız İhtilali aklı öldürmüştür. Ayak ekibine iktidarı verirsen işte bugünkü dünya olur” diyerek dünyanın şahsen kendisinin ve ailesinin pozisyonunu pekiştirdiğinden, kendisine bu kadar konuşma hakkı verenin de bu nizam olduğundan da bihaber.
Deniz Gezmiş ve Yetenekli Çayan hakkında “eşkiya” deme cüretini gösteriyor, buna çok yakışan biçimde Süleyman Demirel hayranı. Mesela, Demirel’in özelleştirmelerine dayanak sunmaktan çekinmiyor. Bilimin toplumsallaşması için çalışmış Carl Sagan’a küfredebiliyor.
Bilim, toplumun ve insanlığın ilerleyişi için yapılır fakat muhakkak ki Şengör’ün insanlığın ilerleyişine katkı sunmak ya da biliminsanının toplumsal sorumluluğu üzere bir kaygısı yok. O vakit halk düşmanlarının yaptığı bilimin de bizim için pek bir katkısı yok. Mevcut pozisyonlarını banka hesaplarındaki milyonlara nazaran pekiştirenlere, canı sıkıldıkça halkı küçümseme kolaylığına kaçan geçersiz aydınlara, bilimi sömüren azınlık için kullanışlı hale getirenlere, hakikatin üstünü bile isteye örtenlere, velhasıl sırtını kapitalizme yaslayan herkese minik bir hatırlatma: Bilim kapitalizmi de gereksiz kılacaktır, er ya da geç.[i]
[i] İrlandalı fizikçi John Desmond Bernal’ın kelamına atfen: “Bilim günümüzde pratik aklın soyut bir eseri değil, kapitalist teknolojinin muvaffakiyetinin ayrılmaz bir modülü –onun eseri ve üreticisidir. Kapitalizm bilimi imkanlı kıldı; bilim kapitalizmi gereksiz kılar.”
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
