Bizi kimse seçmeyecek

Büyümek, genelde bir tıp unutuşla başlar. Çocukken kaçınılmaz olduğunu düşündüğümüz şeyler, “özel” biri olmak, bir gün fark edilmek ya da birilerinin “kahramanı” olmak… Tüm bunlar yetişkinliğin gri tonları ortasında kaybolmaya yüz tutuyor. Lakin bu dilekler bütünüyle yok olmuyor, sırf biçim değiştiriyor. Evet, kimse bize bahtımızın mühürlendiğini söylemeyecek, kapımızın altından bir mektup süzülmeyecek yahut yaşlı bir bilge bize yol göstermeyecek.

Yine de bir yerlerde, birtakım vakitlerde kendi hikâyemizin kahramanı olmayı isteriz. “Seçilmiş” biri olma isteği, bizi sırf çocukken değil yetişkinken de tesirler. Bazen bu arzuyu bastırmak yerine onu izlemeyi tercih ederiz; ekranda, kitaplarda yahut tanıdık öteki bir cihanda. Canımız sıkıldığında, kendimizle ortamıza bir şeyler sıkıştığında, en değerlisi de hayal kırıklığına uğradığımızda sık sık bildiğimiz kurmaca cihanlara sığınırız.

Bir diziyi ya da sineması ikinci defa açmanın mazereti yoktur aslında. Birinci izlediğimizde esasen ne olacağını öğrenmişizdir, şaşırma hakkını ve bunun verdiği keyfi çoktan harcamışızdır. Ancak yeniden de kendimizi birebir sahnelerin içine bırakırız. Zira o dünyada bir sistem, bir ritim vardır. O dünya yanıp küle dönse bile “her şey yerli yerinde” hissidir bizi orada tutan. Ezbere bildiğimiz replikler, ağlayacağımızı bildiğimiz vefatlar, bizim de çekebileceğimiz aşk acıları…

Sevdiğimiz kurmacaya sığındığımızı düşünsek de tahminen de bizi asıl çeken şey, bu kurmaca evrenlerde birilerinin “seçilmiş” olmasıdır. Bu seçilmişler bazen kahraman, bazen de bedbaht doğrucular ya da mesela yıllara meydan okuyabilen arkadaş kümeleri olurlar. Bize kendi dünyalarının doğrularını ve yanlışlarını öğretirler. Onların sevdiklerini sever, nefret ettiklerinden de nefret ederiz. Kuşkucu yaklaştıklarında biz de kuşku duyarız, onların güvendiklerine bir anda kendimizi emanet ederiz. Onlar aracılığıyla sırf bir hikâyeye değil özel olmanın mümkün olduğu bir dünyaya bağlanırız. Bu seçilmişlik direkt keyifli olmakla bile ilgili değildir. Yalnızca seçilmiş olmakla ilgilidir birden fazla vakit.

Yaratıcısına duyduğumuz öfkeyi bir kenara bırakmadan, mesela Behzat Ç.’ye bakarsak, başına gelebileceklerin en berbatı gelmiş bir kahramanı görürüz. Daima tahayyül edemediğimiz acıları yaşar, kuralları çiğner, kusurlar yapar lakin biz tekrar de onunla birlikte adım adım bu kainatın içine gireriz. Onun öfkesiyle öfkelenir, yorgunluğuyla yorgun düşer, bazen onun verdiği kararların yükünü içimizde taşırız. Onun keyifli olduğu nadir anlarda ondan daha çok memnun oluruz. Tahminen de sıkıntı tam burada: karakterden bağımsız olarak bize sunulan kozmosta seçilmiş kişi olmanın hazzı ve ıstırabını birebir anda taşırız.

En hoş aşk hikâyelerinin baş karakteri olmak da, en akıl almaz üzüntüyü yaşamış olmak da bir ehemmiyet arz etmez. Her şey bizimle ilgilidir. Harry Potter’ın o merdiven altı odasından çıkışı, Neo’nun beyaz tavşanı takip edişi, Behzat Ç.’nin Savcı Esra’yı buluşu… Bizi kendi hikâyemizdeki o ânı beklemekle meşgul eder. Büyüdükçe, “seçilmiş kişi olma” ihtimalimiz giderek azalır. Çocukken dünyanın bize sunduğu ihtimaller sonsuz üzeredir, bir sabah uyanıp mektubun gelmiş olabileceğine, kapımızın gerisinde bilinmeyen bir cihanın bizi beklediğine inanırız. Yetişkinliğe geçtikçe o mektuplar gelmez, kapılar gerisine kadar açılmaz. Hayatın sunduğu işaretler nadiren bu kadar açıktır: Mutsuz olduğumuz işler, ebeveynlerimizin yaşlanışı, hangi yoldan gideceğimizi bilemeden aldığımız kararlar…

Çoğu vakit seçilmişlik Harry Potter’ın merdiven altı odasından çıkışı kadar somut, Neo’nun beyaz tavşanı kadar davetkâr, Savcı Esra’nın dönüşü kadar “çığır açıcı” değildir. Biz yeniden de bu işaretleri görmeyi ister, kendi evrenimizde o denli yahut bu türlü seçilmiş olduğumuzu hissetmek isteriz. Büyümek, birden fazla vakit bu isteğin karşıtıyla yüzleştirir bizi. Çocukken her şey mümkündür; seçilmiş olmak, özel hissetmek neredeyse kaçınılmazdır. Büyüdükçe işler karmaşıklaşır: İşlerimizi telaşla yapar, münasebetlerimizde çıkmaza girer, sıradan sorumluluklar altında eziliriz. Artık bize sunulan evrenlerde seçilmiş olmamız pek muhtemel değildir. Yetişkinlik olarak tanımladığımız bu alan, birden fazla vakit küçük kayıplar ve sessiz teslimiyetler üzerine konseyidir.

Bazen bir fırsatı kaçırır, bazen birini kırarız, bir anda hayatımızın denetiminin elimizden kaydığını fark ederiz. İşte tam burada, seçilmiş olma dileği ile gerçek hayatın yarattığı boşluk çarpışır: Hepimiz hâlâ özel olmayı, bir manada seçilmiş olmayı isteriz. Birileri bizim yerimize bu sorunu çözsün, bir dizi kısmı mühletince bir problem açıklığa kavuşsun. Yaşadığımız dünyada bu beklentinin karşılığı birden fazla vakit yoktur.

Kimse bizi seçmeyecek. Ne bir baykuş kapımıza gelecek ne de bir rehber bizi gerçeğe uyandıracak. Zira yetişkinlik birden fazla vakit bu türlü işler: İçimizdeki çocuğun seçilmiş ilan edilmesini beklemek yerine, yetişkin olmayı kabul etmeyi öğreniriz. Bu, tahminen de en büyük özgürlük olabilir. Seçilmeyi beklemek yerine seçmeyi öğrenebiliriz. Kahraman olmayı değil fakat kendi hikâyemizi sahiplenecek kadar yürekli olmayı… Hayat kimseyi seçmiyor, zira seçilmişlik nizamın bize sattığı bir yanılsamaydı. Bu yanılsama başımıza bir şey gelmesi, bir kahramana dönüşmemiz ya da bir kahraman beklememiz üzerine konseyi. Kendi doğrularımızı bulmalı, yanlışlara kendi “özel güçlerimizle” yanıt vermeliyiz. Kendi hikâyemizi kendimizce yazmazsak hiçbirimiz “seçilmiş” sayılmayacağız.