Politikanın en apolitik halinin icra edildiği, buna karşın yalnızca olup bitenler konusunda haberlere maruz kaldığı için kendini politikleşmiş gören insanların diyarı, hoş ülkemiz Türkiye’de “Bu halk adam olmaz” cümlesi kurulmadan sonlanan bir siyasi sohbet yok denecek kadar azdır. Pekala, halk denen o cüsseli organizmanın gerçekten adam olmama üzere değişmez bir tabiatı mevcut mudur? Halkın tabiatı var mıdır?
Yirminci yüzyılın başında “Türk milleti çalışkandır, zekidir” cümleleriyle başlayan uluslaşma süreci, halkın yüzde 60’ının aptal olduğu istikametindeki hayli istek gören spekülasyonlarla devam etmiş, sonunda bu halkın adam olmayacağı tarafındaki kutsal mutabakatla nihayete ermiştir.
İnsanlığın büyük halk yığınlarına, toplumlara öz atfetme fikriyle tanışması Heredot’a dayanmaktadır. Heredot, Mısır toplumunun özünde dişilliğin bulunduğunu, Mısırlıların “yumuşak” tabiatı sebebiyle rastgele bir işgal teşebbüsüne güçlü bir direnç gösteremeyeceğini, bunun da Mısır’ı istila etmek isteyenlere kolaylık sağlayacağını öne sürmüştür. Yüzyıllar sonra Batılı sömürgeciler tıpkı özcü fikirleri sömürge halklara uygulamışlar, sömürge kıldıkları toplumları şımarık ve kibirli bir antropolojik hevesle laboratuvara dönüştürmüştür. Irksal özelliklerini listelemiş, hepsine bir “öz” atfetmiştir. Sömürgecilerin bu çalışmaları, işgallere meşruiyet yeri tahsis eden telaffuzlara dönüşmüştür. Bu uyanık telaffuzlarla hareketlerine sosyalbilimleştirilmiş bir altyapı devşirmişlerdir. Mahallî halkları tarihi şartlardan etkilenmeyen, brüt, inorganik kütleler olarak ele almış; alabildiğine genelleyici ve indirgemeci bir biçimde onları kolaylaştırmış, karikatürize etmişlerdir. Onları tarihe tesir edemeyen objeler olarak ele alıp tarih-dışılaştırdıkları üzere etkileşime giremeyen organizmalar olduklarını varsayarak insan-dışılaştırmışlardır.
Eski tip sömürgecilik günümüzde form değiştirmiş olsa da sömürgeciliğin düşünsel elementleri hâlâ varlığını sürdürmeye devam ediyor. Toplumlara öz isnat eden sömürgecilik uygulamaları ile bayanlara öz isnat eden erkekliğin tarihî kökleri ortaktır. Laboratuvarlarda bayan tabiatını arayanlar ve “adam olmayı” bir ülkü durum, bir norm olarak ele alanlar; Avrupalılığı norm kabul eden sömürgecilerin teorik akrabasıdır. Emeği, vücudu, vakti, varlığı her bakımdan sömürülen kitleleri; çepeçevre kuşatıldığı kaidelerden soyutlayıp sonuçlara odaklanmacı literatür fetişizmi mevcut sömürü tertibini ve ezen-ezilen dikotomisini tekrar üreten bir ideolojik söylemdir. Bu bakımdan “adam olmak” rastgele kullanılan köhne bir tabirden fazlasıdır. Bayanlara, çalışanlara, ezilen uluslara, azınlıklara dönük sistematik şiddetin tarihin imbiğinden süzülüp gelmiş lümpen ve jenerik sözüdür.
Bir periyot halkın “mantıklı” tercihler yapması için eğitilmesini savunan şahıslar artık eğitim fikrinden de vazgeçmiş ve “bu halk eğitilemezdir” noktasına gelmiş durumda. İdealize ettikleri eğitim fikrini, Antik Yunan tiyatrolarındaki tanrı makinesi üzere, kıssanın düğümünü çözecek sihirli bir aygıt olarak görüyorlar. Cehaleti bir seçim ve tercih olarak ele alıyorlar. Eğitimden ve cehaletten kelam ederken tüm toplumsal ve maddi şartları göz gerisi ediyor, cehaletin sınıfsal boyutunu görmekten imtina ediyorlar. Eğitim derken aslında gerçek bir eğitimden de değil, hayvan terbiyesi üzere bir şeyden kelam ediyorlar.
Yine birebir bireyler, hayvanat bahçesi gezer bir edayla sokak röportajı kolajları izliyor, duydukları her aptalca karşılık karşısında kendi zekalarına duydukları hayranlığı artırıyorlar. Röportajlar ortasından seçilmiş, en absürt ve çelişkili cevapları veren vatandaşlar karşısında kendi bilişlerini sınıyor ve bu imtihanda muvaffak oluyorlar. Kendi zihinsel mastürbasyonlarını yaptıktan sonra vardıkları son sonuç, bu halkın adam olamayacağı cinsinden bir hezeyan oluyor.
Halkın adam olmamak, eğitilememek, hiçbir vakit aptal olmayı terk edememek istikametinde kalıtsal bir özü varsa, siyaset denen şeyin kendisi boşa çıkmaz mı? Artık siyasetin icra edilemeyeceği, rastgele bir gayretin yapılamayacağı şartlar vardır o vakit. Hayır, boşa çıkmaz. Zira bu sefer siyaset kitleleri ilerici emeller için örgütlemek, dönüştürmek, kolektif bir duygu-düşünce dünyası yaratmak hedefleri bir kenara bırakılarak aritmetik bir muhasebe biçiminde yapılmaya başlanıyor.
Bu yeni aritmetik siyasette ya da anti-siyasette, örneğin, halkın %60’ının sağcı olduğu, bu yüzden siyaset yapanların da sağcı olması ya da en azından sağcı üzere görünmesi gerekliliklerinden bahsediliyor. Oranları türlü anketlerle saptanan dini ve etnik kümelere mavi boncuk dağıtmaktan ibaret olan, spam’leşmiş bir siyaset lisanıyla uygulanan kimlikçi ve teslim olmuş bir siyaset bu. Halkın adam olmayacağını söyleyerek halka benzemeye çalışmak… Hatta o kadar halka benzemek ki “halka benzeyenler yarışmasına” katılarak halkın kendisini geride bırakıp birinci olacak kadar halka benzemek… Feleğin çemberinden geçmiş kibirli, özcü arkadaşların yürek burkan trajedisi…
Okurlardan 10 Nisan 2020 sokağa çıkma yasağı fecaatini hatırlayanlar olacaktır. İçişleri Bakanlığı gece saat 22.00’de, 00.00’dan itibaren sokağa çıkma yasağı olacağını ilan etti. Halk marketlere-fırınlara-bakkallara akın etti. Toplumsal uzaklık kuralları ihlal edildi, salgının yayılması konusunda riskli imgeler ortaya çıktı. Bu imgeler karşısında yeniden kutsal mutabakat sağlandı ve bu halktan adam olmayacağı kanısı pekişti. Biraz eli yüzü düzgün bir formda, bir hafta sonra ilan edilen sokağa çıkma yasağındaysa evvelki haftanın tersine hiçbir skandal imaja şahit olunmadı. Halk aptaldıysa tekrar emsal “aptalca” görünümlerin ortaya çıkması gerekmez miydi? Yoksa toplumların davranış biçimlerinde toplumlara atfedilen değişmez özlerden daha farklı parametreler de mi rol oynuyor?
Çoğu vakit datalı şartlara razı gelen, sorumluluk almaya yahut sorumluları eleştirmeye yürek edememenin sonucu olan bu niyet biçiminin en dominant özelliği, maliyetsiz olmasıdır. Bu kanıların, güya uzun gayret yılları sonunda varılan damıtılmış bir tespit edasıyla söz edilmesine aldanmayın. Çoklukla savaşmadan teslim olan, çaresizliği baştan kabul eden bir haldir bu. Halktan kelam ederken kendini o büyük, kaba, azametli, bilgisiz, tepkisel kitlenin dışında bırakmanın verdiği ayrıcalıklı his… Büyük sıkıntılara dair görmüş geçirmiş bir tonlamayla gizlenmiş çaresizliği beyan etme hâli… Büyük problemler hakkında konuşurken büyük adamlar ve mağlup etmesi sıkıntı nizam hakkında konuşmaktan kaçınma durumu… Gerçek bir değişimi, kişinin ataletini olumlayacak kadar imkansız görmenin sağladığı konfor…
Yüzyıl evvel söylendiği üzere halk zeki değildir, artık söylendiği üzere aptal da değildir. “Bu halk adam olmaz” sayıklamasıyla “Bu halk var ya bu halk” diye başlayan övgüler tıpkı yere çıkmaktadır. Halkın aptal olma üzere bir özü yoktur. Halkın ya da çalışanların çıkarlarını savunmak için halkın yerlere tükürmemesi, sağ partilere oy vermemesi, yürüyen merdivenin sağında beklemesi üzere önkoşullar yoktur. Halk tahminen kabadır, bayağıdır, vulgardır. Lakin halk tarihi, toplumsal, ekonomik şartlarının mecburî sonucudur. İnsanın şuurunu şartlar belirler. Uğraş halka karşı değil, bu şartlara karşı olmalıdır. Halk, dönüştürülmek ve örgütlenmek bakımından çabanın objesi olduğu üzere değiştirmek ve dönüştürmek bakımından da öznesidir. İşte biz bu türlü düşünürüz.
*Bu yazı, daha evvel Universus’ta yayımlanmıştır.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ uygun işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
