İnsan daima diğerlerine karşı savundu kendini.
Diğer insanlara, tabiata karşı.
Durmadan tabiata karşı güç kullandı.
Sonuç: güce, şiddete, dehşete ve bağımlılığa
dayanan bir uygarlıktan öbür bir şey değil.
Kurban (Offret). Andrei Tarkovsky, 1986.
Dünyanın ekseni birkaç milim yerinden oynadı. Sırf ülkemizde değil dünya halklarının gündeminde de yoksulluk, bölgesel çatışmalar ve savaşlar gittikçe daha fazla yer kapladı. Türkiye’de neredeyse her yaz kaçınılmaz formda yaşadığımız orman yangınları son birkaç haftada yeniden gündemdeydi. “Gündemdeydi” diyorum zira neredeyse tıpkı haftada bile gündemdeki yerini pek de koruyamadı.
Sosyal medyanın yahut öbür teknolojik “yeniliklerin” gündelik hayatımızı gereğinden fazla biçimlendirdiği aşikar. Medya cinsleri ve dijital içerikler ortasında bir ileri bir geri gitmek, bir öbür deyişle geçiş süratimiz, tıklanmayla beslenen milyarlarca dolarlık bir dalı besleyip büyütüyor. Üstelik sırf nasıl geçtiğimiz değil, kaç sefer geçtiğimiz, geçtiğimiz yerde ne kadar oyalandığımız, sekmelerden kaçının açık kaçının kapalı kaldığı da kıymetli. Ama gelin görün ki, gündemlerden gündem beğendiğimiz canımız ülkemizde toplumsal medya bile bu geçiş suratımıza yetişemez halde kaldı. Kıyı bölgelerdeki orman yangınlarına dair reaksiyonlarımızı paylaştığımız bir günün akabinde diğer bir kıyıda tatil fotoğrafları paylaşmaya geçiş yapabilir hale geldik.
Stres altındayken gerilim uyandıran gündemlerden uzaklaşma muhtaçlığı, pekâlâ anlaşılır ve beşere âlâ gelebilir. Ne var ki gündemin bu kadar süratle değiştiği bir coğrafyada, öbür bir olaya, gelişmeye, gündeme süratle geçişin ne kadar özgürlük ve rahatlama vadettiği de elbette tartışılmalıdır. “Üzüntülerimize ne oluyor, daha birkaç gün evvel yavrusuyla gezen kaplumbağalar nerde, altında serinlediğimiz ağaçlar nasıl yine yeşerecek?” üzere sorular sormamızı, birbirimizle gerçek bağlar kurmamızı engelleyen bu geçiş sanayisinde soluk alıp vermek huzursuz ediyor, “bu kadar görülmeyi kimin istediği” yeni bir soru olarak hayatımıza yerleşiyor.
Gerçek bağ kurmanın yerini görüngülerin aldığı, imkanların sonsuz çeşitlilikte olduğu çağdaş hayatımızda gündemler ortası geçiş süratimiz hiçbirimizi neredeyse ürkütmüyor artık. Bir formda “olmak”, gerçek manada “oluşun” yerini alırken kaybettiklerimizin akabinde tuttuğumuz yasın mühleti de gittikçe kısalıyor. Alakalar, geçişler, bir oburunun yerine tercih edilen her şeyin ortasında, bizden eksilenlere ne olduğunun hesabını tutma muhtaçlığı da hissetmiyoruz artık.
Sahtelik hakikate rahmet okutuyor. Düzmecenin gerçeğe tercih edildiği, dahası bunun desteklendiği şartlarda imajlardan bahsetmek mümkün hale geliyor. Böylece küle dönmüş ormanlara üzüldüğümüz Instagram öyküleri gezegeninden süratle sevinçli tatil imgelerine geçiş yapabiliyoruz. Kâfi ki görülebilelim. Bunun, bir ölçü gerçeğin inkarına yaslandığını ve yeni bir (yapay) gerçeklik yaratarak hakikatin defniyle mümkün olabildiğini görmek gerekiyor.
Bu görülme gereksinimi ve hakikatin inkarı elbette teknoloji şirketlerinin işine yarıyor. Kapitalizm, üretim bağlantılarının tamamını denetim ederek varlığını sürdürüyor. Toplumsal medya akışında paylaşılan her bir içeriğin ardında muazzam büyüklükte bir reklam bölümü çalışıyor, bu “görülme”, “beğenilme” ve “onaylanma” muhtaçlığının açtığı yarıklardan besleniyor. Gerçeği kimin örgütlediği ve dahası gerçeğin ne olduğunun dahi piyasa tarafından belirlendiği bir dünyada hakikatin izini sürmek kuşkusuz kolay değil.
“Görülme”, “beğenilme” ve “imaj yaratma” psikoloji literatürünün de tanıdığı, dozu ayarlandığında karakter yapıp-kurmalarımızda bir gereksinim olarak tanımladığı bir mefhum. Lakin geldiğimiz son asırda, görülme artık bir gereksinim olmaktan çıkarak içinde yaşadığımız bağlamı yadsımamıza ve kimi gerçeklerin inkarına neden olabilecek kadar tehlikeli boyutlara vardı. Bir gün evvel içlendiğimiz şeye nitekim içlendiysek, (hayatın devam ediyor olduğu bilgisi şurda dursun) sonraki gün de içleniyor olmamız şaşkınlık uyandırmasa gerek. Lakin bugün hüznün kendisine yer yok. Mutsuzluğa yer yok. Depresyonda olanlar sofralara kolay kolay davet edilmiyor. Toplumsal medyanın hayatlarımıza ikaz butonu üzere düşmesinin en tehdit edici yanlarından biri de bu bana kalırsa: Yaşa, tecrübeyle ve terk et. Sorumluluk alma, harekete geçme, fazla düşünme. Memnun ol, daimi neşeyi örgütle ancak siyaseten örgütlenme.
Bir ölçü düşünmenin, durup içlenmenin, yas tutmanın insan ruhsallığına nasıl yeterli geldiğini tartışabilir duruma geçtiğimizde, bu imajların ve beğenilerin algoritmik dünyansını gerçekten görebileceğiz. Yaralarımızı hatırlayıp, onlardan beslenip, kabuk tutmalarına müsaade verdiğimizde yaşadığımızı fark edeceğiz. Aksi halde bu sonsuz imajlar dünyasında öznelliğimizi korumak, dahası sürdürmek neredeyse mümkün olmayacak.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan güçlü şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir pahaya dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
