Orman Genel Müdürlüğü bilgilerine nazaran, geçen Haziran ayı boyunca Türkiye’de 612 orman yangını meydana geldi. Bunların en geniş ve yakıcı tesire sahip olanları İzmir ve Hatay’da ortaya çıksa da yangınların Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinin tamamına yayılan genel bir seyir izlediği görülüyor. Denetim etmede ve müdahalede yetersiz kalınan bu yangınlar sonucu geniş ormanlık alanlar ve bu ormanlarda yerleşik canlı hayatı yok oldu. Haziran ortasındaki yoğunluğu bir nebze azalmış da olsa orman yangınları ülke genelinde hala çıkmaya devam ediyor.
Bu, olağan ki ne bu seneye ne de bizim coğrafyamıza mahsus bir durum. Geçen sene de, evvelki yıllarda de tekrar yüklü olarak Akdeniz ikliminin kuraklık tesirinin baskın olduğu bölgelerde ortaya çıkan orman yangınlarına şahit olmuştuk. Türkiye dışında Yunanistan, İtalya, İspanya ve Kaliforniya’daki büyük çaplı yangınlardan da neredeyse her sene medya üzerinden haberdar olmaya devam ediyoruz. Belirli ki bu genişleyerek giden mevsimlik yangın döngüsü bizim için ve dünyanın emsal iklime sahip bölgeleri için artık istisnai bir durum değil.
Bu bölgelerde yaşayan beşerler olarak bizim bu süreklileşmiş ve tekrarlı felaketler karşısındaki pozisyonumuz ise ağır bir çaresizlik ve eylemsizlik olarak özetlenebilir. Yangın üzere karşılaması, durdurması, müdahale etmesi sıkıntı ve meşakkatli olaylar karşısında, örgütlü bile olsa imkanları ferdî araçların toplamını aşamayan bir muhalif kitlenin çaresizlikten öteki bir pozisyonda olamaması da epeyce anlaşılır. Sarsıntı üzere yangınlarla da lakin daha büyük örgütlü yapıların, yani devlet ve kamu kurumlarının geniş imkanlarıyla gayret edilebilir fakat bu yapıların gayret konusundaki isteksizliği ortada. Buna rağmen tabandaki örgütlenmelerin yetersizliği ve felaketler karşısında daha faal bir müdahale potansiyeline sahip olmasını istek ettiğimiz politik örgütlerin güçsüzlüğü yaşadığımız çaresizliğin altında yatan değerli nedenlerden biri.
Artık her yaz tekrarlanan ve vaka-i adiyeden sayılması gereken bu büyük orman yangını dalgalarıyla her tekrar karşılaştığımızda bunları kimin çıkardığına dair bir tartışma da alevleniyor. Bu türlü felaketlerin açığa çıkardığı öfkeyi ve reaksiyonları dağıtmakta hükümran ideolojinin milliyetçi ve sınıf düşmanı argümanlarının kullanışlı olduğu aşikar. Yangınların birey kaynaklı “münferit vakalar” olduğu fikrine yaslanan, bir yanda Zafer Partisi üzere Kürt düşmanlığının temsilcisi aparatlar tarafından harlanan, bunların birer terör hareketi olduğu argümanı, öteki tarafta “cahil ve duyarsız halk kitlelerine” işaret eden, yangınların yakılan mangal ve atılan çöplerden kaynaklı olduğu söylemi, bu felaketlerin yaygın ve bu coğrafyayı aşan karakterini açıklamakta yetersiz kalsa da toplumda bir karşılık buluyor. Bu telaffuzlar bir yandan yangınların birincil nedeni olan global ısınma kaynaklı kuraklığı görünmezleştiriyor ya da aşılamaz kabul ediyor, öbür yandan da hem iklim değişikliğinin gerisinde yatan kapitalist düzenekleri hem de onların çıktısı olan, örneğin yangınların değerli bir kısmında direkt sorumluluğu olan elektrik dağıtım şirketleri üzere yapıların rolünü talileştiriyor.
Bu noktada burjuva ulus devletleri sisteminde yangınların orman ve tabiat tahribatını da aşan bir tarihî döngüsü olduğunu hatırlatmakta yarar var. Çankaya kitabının müellifi ve Cumhuriyet’in birinci 27 yılı boyunca CHP’de milletvekilliği yapmış Falih Rıfkı Atay, 1922’deki Büyük İzmir Yangını’na dair anılarını aktarırken “İzmir’i niye yakıyorduk?” diye soruyor ve şöyle devam ediyordu: “Kordon konakları, oteller ve gazinolar kalırsa, azınlıklardan kurtulamayacağımızdan mı korkuyorduk? Birinci Dünya Harbi’nde Ermeniler tehcir olunduğu vakit, Anadolu kent ve kasabalarının oturulabilir ne kadar mahalle ve semtleri varsa, tekrar bu dehşet ile yakmıştık. Bu kuru kuruya tahripçilik hissinden gelme bir şey değildir.” İşte bu satırların tasvir ettiği olaydan tam bir sene sonra kurulacak olan Cumhuriyet’in içinde inşa edileceği fizikî alanı açmanın yolu da 1910’lardan itibaren bu yangınlarla halihazırda var olanın yok edilmesinden geçiyordu. Devletler açısından yangın da sarsıntı ve öbür yıkıcı felaketler üzere krizden daha fazla fırsat manasına geliyor. 6 Şubat Depremi’nden sonra masa altında ellerini ovuşturan devletlülerin bu heyecanlarını saklamakta ne kadar zorlandıklarını hepimiz biliyoruz.
İlk bakışta cumhuriyetin kuruluş yerini hazırlayan Anadolu Yangınları’yla bugünkü orman yangınları ortasındaki münasebet uzak ya da bağıntısız görünebilir fakat ikisi de sermayenin ulus-devlet mantığı içinde tıpkı derecede fonksiyonel ve kullanışlıdır. Falih Rıfkı Atay her ne kadar İzmir’i yakanın Türkler olduğunu bir manada itiraf etmişse de ulusal tarih anlatısı bunun aksisini, yangını çıkaranın Rumlar ya da Ermeniler olduğunu tez etmiştir ve buradaki ideolojik müdahale görünenden daha sinsidir. Tartışmayı yangının kaynağına odaklamak bizi daha kritik bir sorudan uzaklaştırmanın da yoludur. Çünkü temel kıymetli olan yangını kimin çıkardığındansa kimin söndürmediğidir. Bu açıdan 1922’de de 2025’te de karşılık felaketleri tarihi bir fırsat coşkusuyla izleyen tıpkı hâkim güçlerdir.
Devletin, hükümetin ve belediyelerin topyekûn olarak misyonlarını yerine getirmediği, dostlar alışverişte görsün kabilinden yaptıkları birkaç üzgün açıklama ve gösteri bedeli yüksek üç beş müdahale gayretinin ötesinde yangınları kendi seyrine bırakıp hayret verici bir tabiat olayına bakar üzere seyrettikleri bir döngü artık her yaz bizi daha katmerli bir çaresizliğin içine itiyor. Daha iki ay evvel İzmir’de greve çıkan, itfaiyecilerin de kesimi olduğu belediye emekçilerinin talep ettikleri maaşlar belediye liderince kendilerine fazla görülmüş, bu propagandayı içselleştiren bir kitle tarafından da bu emekçilerin gereksiz oldukları söylenip topluca işten çıkarılmaları talep edilmişti. Sermayenin, onun direkt ve dolaylı casuslarının mantığı işte tam olarak bu türlü işliyor: Yangınlardan yeni imar alanları, oteller, madenler vs. için fırsat devşirmek ve onlara karşı alınacak tedbirleri, gayret takımlarını gereksiz masraf addetmek.
O halde biz ne yapabiliriz? Belirli ki her yaz karşılaştığımız bu yangın döngüsü durmayacak, itfaiyeler her daim yetersiz kalacak, yangınlar çıktığında müdahale edebilecek araçlara da biz, o alanlarda yaşayanlar olarak sahip olamayacağız. O halde felakete karşı örgütlenmenin, bu döngüyü önlemenin bir yolunu bulmak zorundayız. Buna “felaket komünizmi” üzere zayıf ve kendi içinde çelişkili bir çerçeveden bakmadan, her yıl karşılaşacağımız artık kesin olan bu yangın silsilesine karşı bir tedbir ve hazırlık seferberliğini başlatmak zorundayız. Bunun için de öncelikle bu felaketlerin doğal ya da münferit değil sistemsel olduğunu, münasebetiyle buna karşı çabanın her şeyden evvel hükümran sınıfın mevcut yapılarının tamamına karşı politik bir tabanda inşa edilmesi gerektiğini kabul etmemiz gerekiyor. Sermayenin bizi birçok sebeple içine ittiği bu her yaz tekrar eden cehennem döngüsü uzun soluklu, lakin tarihi açıdan maalesef aciliyet de içeren bir örgütlenmenin kaçınılmaz tabanı olarak önümüzde duruyor.
*Bu yazının birinci versiyonu e-komite’de yayımlanmıştır.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan şiddetli şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir bedele dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
