“Bu kadarını yapabiliyorum”

Hiçbir şey yapmamanın gerçek manası ile duygusal yükü ortasında koca bir tezat var. Hareketsiz kalmak, olabildiğince az şey yapmak, kendini rölantiye almak beraberinde hafifleme ve rahatlama getirmesi beklenen durumlar olmalarına karşın beşere kendini baskı altında ve başarısız hissettiriyor. Bu hislerin kökenini sadece ferdî dünyamızda aramak da çoğunlukla kendimize yaptığımız haksızlık oluyor. Elbette hislerimizi durumlara yüklediğimiz manalardan bağımsız değerlendiremeyiz lakin bu baskı ve başarısızlık hissinde toplumsal dayatmaların hiç mi rolü yok?

Her şeyden evvel eylemsizliğe yahut eser ölçüde hareketliliğe ziyadesiyle ferdî ölçekte bakılması gerektiğini söylemem gerekir. Hiçbir şey yapmama hali, meslek planı yapmadan işe gidip gelmek ve orta sıra toplumsal aktivitelere katılmak mıdır mesela? Yoksa planlar yapıp harekete geçmemek midir? Bütün gün konut işleriyle ilgilenmek ve kendine vakit ayıramamak da hiçbir şey yapmamak sayılır mı? Kendini tek bir şeye adamak ve hayatında çeşitliliğin olmaması hiçbir şey yapmamaksa, her gününü renkli yaşamak lakin yeniden de tatminsiz hissetmek çok şey yapmak manasına gelir mi?

Sınırlarımızı zorlamadığımız bir hayat ve olabildiğince az hareketlilik iç dünyamızda neye denk geliyorsa, yavaşlayınca o hisle karşılaşıyoruz. Bu duruma yapabildiklerini ve hünerlerini küçümseyen bir iç ses de eşlik ediyorsa üstelik, durabilmek ne mümkün? Doğal ki insan kendisinden beklediği birtakım adımların yahut yapabileceklerinin gerisinde kaldığı vakit zorlayıcı hisler yaşar. Bu hisler gelişim ve değişim için itici bir güç, motivasyon kaynağı olduğu vakit sağlıklı bir yere götürür. Bahsettiğim şey, iç dünyamızda eylemsizliğin manasının hayatımız boyunca karşılaşmaktan kaçtığımız bir yere çıkma hali, çoğunlukla değersizlik ve yetersizlik inancı. Muhtemelen bedelli ve başarılı hissetmek için yapabileceklerinin ötesine geçmeye, başkalarının onayına ve takdirine, birebir anda çok fazla iş yapmaya muhtaçlık var.

Parçalara bölünme çabasının, çok çeşitliliğin, her anını etkin ve üretken geçirmeye çalışmanın bazen de en değerli fonksiyonu beşere kendi sesini duyurmamak. Çok şey yaparak aslında ne yapmaktan kaçar insan? Bu kadar çok koşturmak bazen insanın koşarak varacağı yerden fazla koşarak uzaklaştığı yerleri de akla getiriyor.

Gelelim bir başka boyuta, çok şey yapmanın toplumsal olarak bize dayatılmasına. Bilhassa medya lisanıyla birlikte önü alınamaz bir formda yaygınlaşan “her şeye yetebilme “yanılgısı vakit zaman hepimizi tesiri altına alıyor. Hatırlarsanız yıllar evvel ekranlarda sıkça gördüğümüz bir reklamda şöyle diyordu küçük çocuk: “Benim annem hem doktor, hem aşçı, hem öğretmen, hem kuaför, hem bekçi…” İzlerken hem yaratıcı bulmuş hem de eğlenmiştik hepimiz, o denli ki günlük hayatta lisanımızda dolaştırır olmuştuk replikleri. Lisanımıza dolanan replikler, direkt onu amaçlamasa da zihnimiz için de kimi bildiriler taşıyordu. Tıpkı anda hem anne, hem öğretmen, hem doktor, hem birçok şeyden anlayan, ziyadesiyle maharetli ve çok istikametli biri olmanın mümkün hatta hayranlık duyulacak bir şey olduğu inancını sızdırıyordu. Halihazırda toplumun her bölümünde kendini hırpalamanın, “çok iyi” yerlere gelmenin, kendi keyfini düşünmemenin alkışlandığı bir yapı varken, bu iletileri alıp içselleştirmek hiç de sıkıntı olmuyordu, olmuyor.

Benzer halde, vitaminlerin ve besin desteklerinin pazarlama stratejilerine dikkatinizi çekmek isterim. Gücünüzün hiç bitmediği, erken saatlerde ve dinç uyandığınız, tonlarca iş yapıp, sosyalleşip hiç yorgun hissetmeden fevkalade bir doyum ve yeterlilik hissiyle bitirdiğiniz günler vaat ediyor çabucak hepsi. Varoluşun temel gereksinimlerinden olan bedelli ve kâfi hissetme isteğimiz burada da verilen iletileri mıknatıs üzere çekiyor. Birebir anda birçok şey yapabilmenin, kendi sonlarını zorlamanın, koşturmanın verdiği kıymetli ve başarılı olma hissi… Bütün bu telaşın, kesimlere ayrılmanın, durmaksızın bir şeylere yetişme gayretinin normalleştirilmesiyle sakin ömür sürmek sorgulanır, hatta değersizleştirilir bir noktaya geliyor. Yani manipüle ediliyoruz. Kendi isteklerimizi ve gereksinimlerimizi görmemizi engelleyen bir hareket halinde olma dayatması başımızı karıştırıyor, bazen de bu baskıya yenik düşüyoruz. Elbette gelişim için çabalamak ve hareket halinde olmak mecburiyetindeyiz. Lakin muhtaçlığımız olan odaklı bir uğraş ve çalışma ile medya ve toplum baskısıyla koşturma telaşını birbirinden ayırmak gerek.

Denklemin değerli bir modülü da çağımızın en manipülatif müdahalecilerinden toplumsal medya. Oradan oraya koşturmanın gururuyla, hayatın her alanında faal ve başarılı olmanın, çok uygun bir ebeveyn olurken birebir vakitte ferdî alanından taviz vermemenin, toplumsal alakalarını aksatmadan mesleğini de dayanılmaz bir ivmeyle ilerletmenin mümkün olabildiği gerçekdışı bir dünya izliyoruz. Çok çalışanlar, motivasyonu hiç azalmayanlar, molalarda bile yararlı işler yapanlar toplumsal medya öncesi periyotta akıl veren komşu teyzeler yahut amcalar olarak karşımıza çıkarken, bugün “influencer” olarak konutlarımıza ve akıllarımıza giriyor. Onların yaptığını yapamıyorsak eksik, o kadar da çok koşturmamız yoksa başarısız, üretmek ve çalışmak için güç bulamıyorsak yetersiz hissediyoruz.

Boş anlarımızı bile “verimli” geçirmek için kendimizi zorladıkça zorluyoruz. Halbuki tahminen kendi halimizde kalabilsek, kendi kurallarımızda ve gereksinimimiz çerçevesinde doyum alabileceğimiz bir akışın içinde salınacağız. Hayatın her yerinde olma, her vakit yetişecek bir şeylerinin olması dayatmasını sırtımızdan attığımız vakit hafifleyeceğiz. Tahminen de o vakit sahiden bir şey yapmamanın gerçek manası ile verdiği his uyumlu olacak. Aslına bakarsanız, her şeye yetişebilmeyi ve her an yararlı bir şeyler yapmayı olağanlaştırmak anormal. İnsanız, sınırlıyız ancak “bu kadarını yapabiliyorum” yahut “bu kadar yapmak istiyorum” diyebilme gücümüz baki.