“Ötanazi noktasında” karıncalar

“Kuduz riski taşıyan ve sahiplendirilme imkanı olmayan köpeklere ötanazi yoluyla hayatlarına son verme noktasında bir imkan tanıyoruz.”

Tarih 12 Temmuz’du. İktidar partisinin grup başkanı Abdullah Güler sokak köpeklerinin toplu itlafı için verdikleri yasa teklifini kamuoyuna duyururken sarf etmişti bu kelamları. O denli dehşetli bir sözdü ki katliam düzenlemesinin kendisini bile bir günlüğüne de olsa gölgelemeyi başardı. Tercih bahtı olmayan canlılara mevt güya kendi istekleriymiş, hatta kaçırılmayacak bir fırsatmış üzere sunuluyordu.

Abdullah Güler’in açıklamasıyla tıpkı gün, tahminen de tıpkı saatlerde ve ne yazık ki birebir ülkede iki gencecik vatandaş sokak ortasında elektrik akımına kapılarak can veriyordu. İsimlerini unutmayalım: Özge Ceren Deniz ve İnanç Öktemay. Tesadüf müydü bu artık?

Etimoloji meraklıları bilir, kökeni Yunancadır “ötanazi” sözünün. “Öfori”, “öjenik” üzere örneklerden de hatırlayacağımız üzere, geldiği tabire olumlu mana katan “eu” önekiyle “thanatos” (“ölüm”) sözcüğünün birleşiminden oluşur. Yani biraz özgür bir çeviriyle: “Güzel mevt.”

Kendimizi zorlamamıza bile gerek yok. Hafızamız bu ülkede tercih talihi olmayanların vefatlarını ballandıra ballandıra anlatanlarla dolu.

28 Mayıs 2010: Zonguldak maden faciasında ölen çalışanlar için “Güzel öldüler” diyen Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Ömer Dinçer.

14 Mayıs 2014: Yıllar boyunca vatandaşın çektiği iki fırt sigaraya karışmayı kendine hak gören, Soma maden faciasında zehirlenerek can veren emekçiler için “Karbonmonoksitten mevt çok tatlı ölümdür” diyen Prof. Dr. Orhan Kural.

Koruma ordularıyla gezip sıvasız konutlara gelen her asker cenazesinde “Keşke bana da şehitlik nasip olsa” diyen bakanlar, milletvekilleri.

Türkiye’de anaakım siyaset uzun yıllardır bundan ibaret: Tüm hoşluklarına, zevklerine, lezzetlerine savaş açtıkları hayatlar son bulduğunda, amansız ve eziyetli hastalık süreçlerinden sonra vefat eden kişi için “Kurtuldu rahmetli” dercesine yapılan bir tıp ofansif mizah gösterisi.

Türkiye öteki bir gezegenin ülkesi değil. Olaylar dünyanın geri kalanından bağımsız gerçekleşmiyor. Ötanazi açıklamasının ve İzmir’deki cinayetin üzerinden daha birkaç gün geçmişti ki bir “son dakika” haberi gündemi sarstı: ABD başkanlığına yine aday olan Trump’a “ötanazi noktasında” bir imkan tanınmıştı. Ancak Trump ölmemişti. Rakibi Biden’ın ise pek yaşıyor üzere görünmese de sonuçta ölmemesi, ölmeye de pek niyetinin olmadığını adaylıkta ısrar ederek beyan etmesi gibi… Bu manada, Trump’a yapılan akın hakkındaki bir toplumsal medya paylaşımında geçen “Az kalsın beyni olmayan iki başkan adayımız olacaktı” sözleri bir latifeden fazlasını barındırıyordu saklıdan saklıya: Kurşun Trump’ın beynini bulsa bile (Tatlıses’inkini şahsen verilen adrese gitmesine karşın bulamamıştı) Trump ölmeyebilir, lider adayı olarak yoluna devam edebilirdi.

Hakikaten, neden personellerin, sıradan yurttaşların, sokak köpeklerinin her an ensesinde gezen “güzel ölüm” hükümranları, güçlüleri, kodamanları daima ıska geçiyor? Bu soruyla yaşamak çok güç, zira insanın aklına birincinin “Tanrı var ve fakirlerden nefret edip zenginleri seviyor” üzere umutsuz bir yanıt geliyor. Ama ilah fikrinden uzaklaşmadan, tasavvufla dirsek temasındaki bir felsefi kanıya de sığınabiliriz.

MS 3. yüzyılda yaşamış neo-Platoncu bir düşünür olan Plotinus, ölümsüz olan biricik varlıktan türeyen ruhun nasıl ölümlü bir vücutla buluşabildiği sorusunu, insan ruhundaki bir kusur ya da kirlenmenin varlığıyla açıklar. Ona nazaran dünyevi zevklere yönelme cüreti onu ölümsüz olan ruhtan uzak tutmaktadır. İnsan, ismine “beden” denen ve gerçek varlığın en bayağı türevi olan o maddesellikten uzaklaşmak için uğraş sarf etmeli, böylelikle rabbe ve mutluluğa (eu-daimonia’ya, “güzel ruh”a) yaklaşmalıdır. Mutluluğa erişmiş bir ruh vücuttan ayrılmaktan korkmaz, vücudu umursamaz, onun işi sonsuzlukladır.

Günümüzün Türkiyesi’nde ve ona rengini veren global sistem içinde yaşamanın ironisi burada yatıyor diyebilir miyiz? Yüzyıllardır filozoflar, dervişler, keşişler, Sufiler vücutlarıyla kıyasıya çabalar içine girdiler, kırbaçlarla kendilerini dövdüler, karanlık odalara kapanıp zahmet doldurdular, dünya nimetlerinden el etek çekmeyi ve “güzel ölüme” ulaşmayı fakat bu türlü başardılar. Bizim dünyamızdaysa, ister Türk olsun ister Amerikan, çağdaş insan için “çile” artık özel bir ritüel değil, yaşamanın ta kendisi. Nimet az, lezzet yok, hoşluklar taarruz altında. Hepimiz gönülsüz dervişler olmuşuz. Genç yaşta, sokak ortasında, vefatı yeni ve hoş bir başlangıç üzere karşılamaya hazır.

Kendini milyarlarca beşerden çaldıkları bedensel zevklere kaptırmış bir avuçluk kaymak tabakadaysa ne ruh kalmış ne de beyin –ama ölmüyorlar işte. İster Biden olsun ister Trump, isterse de Franco, Salazar, Pinochet, Kenan Cihan, Kissinger… Yüz yaşına kadar yaşıyorlar.

Yunanca söz kökeniyle başlamıştık, bir Yunan efsanesiyle bitirelim. Efsaneye nazaran Truva Prensi Tithonos ile aşk yaşayan şafak tanrıçası Eos, sevgilisi için Zeus’tan ölümsüzlük diler. Lakin bir şeyi unutur: Beraberinde sonsuz gençlik olmadan ölümsüzlük eziyetten ibarettir. Üzerinden mevt kararı kalkan Tithonos yaşlandıkça yaşlanır, yerinden kıpırdayamaz, hatta kolunu bile kaldıramaz hale gelir. Hareketleri üzere konuşma yeteneğini de giderek kaybeden, söyledikleri her geçen gün anlaşılmaz hale gelen Tithonos sonunda vefatın kendisini bulması için avaz avaz bağıran bir ağustos böceğine dönüşür.

Ağustos böceklerinin sesi bugün her zamankinden daha gür çıkıyor, çıkmaya da devam edecek. Karıncalar “ötanazi noktasında” tarihî misyonlarını yerine getirinceye dek.

Zira Zeus ya da ona benzeri bir rabbin var olduğu kuşkulu. Ama şairin “ve kahreden, yaratan ki onlardır” diye andığı birileri var. Onlar ki toprakta karınca kadar çokturlar.