Ekrem İmamoğlu’nun diplomasının iptali, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne yönelik palas pandıras bir siyasi operasyon ve sonrasında yaşananlar sırf devletin reflekslerini değil, toplumun ne kadar tetikte ve ne kadar öfkeli olduğunu da gösterdi. Hem sokağa çıktık hem de toplumsal medya aracılığıyla gündemi sıcak tuttuk.
İktidarın yaklaşık 25 yılda yarattığı siyasal atmosfer sadece kamusal alandaki kelam üretimini değil kişisel varoluş biçimlerini de dönüştürdü. Endişe, güvensizlik ve daima tehdit hissi kimimizde zayıf yansılara dayalı bir kayıtsızlık ya da kör bir öfke bıraktı. Bu öfke, birden fazla vakit toplumsal bir hak talebine değil bireyin kendisi dışındaki herkese yönelttiği bir suçlamaya dönüştü.
İnsanlar artık olan bitenlere sırf içerikler üzerinden değil, o içeriğin duygusal tesirleri üzerinden de reaksiyon veriyor. Bir evvelki yazımda linç kültürünü temsiliyet bakımından ele aldığımda nereye varabileceğim üzerine düşünmek istemiştim. Lakin yazıya gelen yorumlar artık değinmek istediğim yere getirdi beni: Dikkat çekmek istediğim sorun bir ahlaki uyanış değil daha çok kolektif bir yıkım dileğiydi. Bireyin kendini dönüştürmesinden değil oburunu yok ederek rahatlamasından medet uman bir kültürdü. Zira bu kültürde ne dönüşüm mümkün ne de affetmek. Bu zehirli kültürü besleyen en değerli etkenin de iktidar olduğu açık.
Öfke, bu türlü kriz periyotlarında hak talebi üretmek yerine bir tıp yok etme dileğine bürünebiliyor. Bireyin ötekini “iptal” ederek kendisini var ettiği bir denklem oluşuyor. Bu denklem de sadece toplumsal medyada değil gündelik hayatın her tarafına sinmiş durumda. İşyerlerinde, arkadaş etraflarında, aile bağlarında beşerler daima bir hudut, taraf ve durum belirleme muhtaçlığı hissediyor. Zira karşısındaki bir “duruş” değilse, bir tehdit olabiliyor. “Filler tepişir, çimenler ezilir” algısı ziyadesiyle yaygın. Gerçek da. Lakin bazen de kendi bahçemizdeki çimenleri görmezden geliyor olabilir miyiz?
Ben hayli sert bir sanayide iş üretiyorum. Hiyerarşinin ve hayat konforunun son derece eşitsiz dağıldığı bir alan kültür sanat. Lakin asıl sorun bu eşitsizliğin duygusal ve etik izleri. Hele ki kolektif sanat üretiminin içindeyseniz, yani hudutlar geçirgen, vakit baskısı ağır ve egolar birbiriyle çarpışıyorsa, öfke ve adaletsizlik çok daha acımasız gösterebiliyor kendini. Bu da zorbalıkla vuku buluyor. İçinde yaşadığımız siyasal atmosfer üzere.
Ve birçok vakit zorbalık tek taraflı okunuyor. Mesela, haklı olarak, dalda oyunculara yapılan zorbalık sıkça gündeme gelir. Lakin oyuncunun yapımcıya, bir öbür oyuncu meslektaşına ya da set çalışanlarına uyguladığı şiddet pek konuşulmaz. Halbuki görünmeyen pek çok çimen, birden çok filin altında eziliyor olabilir. (Bu bahse ayrıyeten, diğer bir yazıda eğileceğim.)
Peki, bu nizamın mağduru muyuz, faili mi, yoksa sıradaki linçin seyircisi mi? Çoğumuz bu tertibin mağduruyuz, bu inkar edilemez. Güvencesizlik, liyakatsizlik, adaletsizlik, söz özgürlüğünün kısıtlanması, gündelik hayatta bile kendini inançta hissetmemek… Hepsini yaşıyoruz Dahası, bu mağduriyet sadece devletten gelen baskıyla hudutlu değil. Sınıfsal eşitsizlik, cinsiyetçi yapı, kültürel kodlar da bireyin üzerinde daima bir baskı kuruyor.
Peki, biz hiç mi fail değiliz? Asıl yüzleşmesi güç olan bu. Zira sistem dediğimiz şey üstten aşağı inen bir yapıdan ibaret değil hepimizin her gün yine ürettiği bir alakalar ağı. İşverenine yaranmak için susan çalışan, sette asistanına bağıran direktör, sokakta kuryeye makûs davranan müşteri. Hepimizin bazen güçlendiği, bazen oburunun üzerinde iktidar kurduğu anlar oluyor. Birden fazla vakit bu anları “ama ben de çok yorgunum” diyerek yasallaştırıyoruz. Yani fail oluşumuz çoğunlukla görünmez ve “haklı” kılınmış oluyor.
Son olarak linç ortamında faal fail olunmasa bile izleyici pozisyonunda kalınabiliyor. Toplumsal medyada biri maksat gösterildiğinde, “bakalım ne olacak” diye sessizce izliyoruz. Bazen beğeniyoruz, bazen sırf ekranı üst kaydırıyoruz. Fakat oradayız. Seyretmek bazen en güçlü onaydır. Hele ki “linç edilen kişi bunu biraz da hak etti galiba” diye düşünüyorsak şiddeti yasallaştırılmasına bir manada katkıda bulunuyoruz. Toplumsal şiddetin kolektif bir psikolojiyle nasıl tekrar üretildiğini burada açık biçimde görebiliyoruz.
Bu konumlar ortasında yol alırken kendimizi nasıl aklıyoruz? Ne vakit susuyor, ne vakit bağırıyor, ne vakit yok sayıyoruz? Bana kalırsa bu geçişleri fark etmek ve bunlar üzerine konuşabilmek kıymetli bir adım. Zira iktidar değiştiğinde koltuğu tekrar kim devralacaksa alsın biz bize kalacağız. Bir arada, yan yana ve karşı karşıya.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere söz özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir kıymete dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
