Bu türlü çocuk mu olur?

Ahmet Minguzzi’nin katledilmesi, akabinde annesi Yasemin Minguzzi’nin suça sürüklenen çocukların yetişkin üzere yargılanmasına yönelik kampanyası gündemi epeydir meşgul ediyor. Destekçileri hâlâ kampanyanın gereğince gündem edilmediğini argüman etse de Yasemin Minguzzi cumhurbaşkanıyla görüşebildi. Adalet Bakanı Yılmaz Tunç yeni devirde bahisle ilgili yasal değişiklik yapılacağının sinyalini verdi.

Cumartesi Anneleri’nin gözaltına alındığı, Berkin Elvan’ın annesinin yuhalatıldığı, Şaban Vatan’ın mahpusa atıldığı bir ülkede çocuğu katledilen birçok ailenin elde edemediği talihler bunlar. Kampanyanın şahsen çocukların haklarını maksat alması, davaya dahil olan avukatlar (önce rüşvetten tutuklanan Rezan Epözdemir sonra mafya Sedat Peker’in avukatı Ersan Barkın), toplumsal medyadaki troll dayanağı, katilin Kürt olmasından ötürü olaya dahil olan ırkçılarla birlikte her yerinden pis kokular gelen bir süreç var ortada. Yasemin Minguzzi’nin yanlış kampanyası cürmün kökenini bireylere indirgeyen, çocukların suça karışmasında devlet siyasetlerini örten daha büyük bir kampanyanın modülü olmuş durumda.

15-20 yaşlarındaki fakir çocuklar daha yeterli ömür standartları vaadiyle kandırılıp Daltonlar, Redkitler, Casperlar üzere çetelere dahil oluyorlar. Minguzzi kampanyasının destekçileri sık sık soruyorlar: Bu türlü çocuk mu olur? Yanlışsız soru, “bir çocuk nasıl bu hale gelir?” olmalı. Aksiyon Nazlıer, Daltonlar’a katılan 18 yaşında bir çocukla röportaj yapmış. Aslında röportajın kendisi uzun uzun bir şeyler söylemeye gerek bırakmadan her şeyi anlatıyor. Çocuğun kurduğu her cümlede onu suça sürükleyen farklı bir etkeni (yoksulluk, aile şiddeti vs.) görüyoruz.

Minguzzi olayında katilin Kürt kimliğinden ötürü ortaya atıldığı üzere “özü kötü” olduğu için değil her çocuk üzere doğdukları etraftan, ailelerinin statülerinden, genç yoksulluğu ve geleceksizliğin seçeneksiz bırakmasından buralara sürükleniyor. İsteyen uygun özlere, yetimhanede büyüyüp Londra’nın en pis yerlerinden geçmesine karşın her daim asil ve soylu ruhlu olabilen Oliver Twist’lere inanabilir lakin eğitimin gereksiz uzun olduğunu ve daha çok çocuğun mesleksel “eğitime” teşvik edilmesi gerektiğini iddia eden MÜSİAD Başkanı Burhan Özdemir’in çocuklarının birebir seçeneksizliğe mecbur kalmayacağını biliriz mesela. Bir çocuğun diğer bir çocuğu katlettiği Minguzzi davası, olayın yaşanmasına sebep olan toplumsal nedenleri perdeleyen bir gündeme dönüşmüş durumda.

Minguzzi kampanyasına verilen takviyeye çok benzeyen öbür bir reaksiyon yeniden toplumsal medyada metroya binen “balici” bir çocuğun fotoğrafının paylaşılması üzerine verilmişti. Birçok aklıevvel sistem tenkitlerinin “acil” sıkıntılara yanıt vermediğini, balici çocuğun da “normal” beşerler, “dümdüz” beşerler için tehdit oluşturduğunu söylüyordu. Burada kimi tariflere gereksinim var. “Acil” sorun nedir? Balici çocuklar kentte göz önünde olmadıkça acil bir sorun teşkil etmiyorlar muhakkak ki. Suça sürüklenen çocukların çete savaşlarında birbirini infaz etmesi yahut suça sürüklenmeyip iş kazasında hayatını kaybeden çocukların aciliyet teşkil etmemesi üzere. Lakin “normal” insanın hayatında bir sapmaya sebep olunca bir aciliyet teşkil edebilirler. Olağan beşerler kimler pekala? Orta sınıf, kentli Türkler. Yahut üretim ve mülkiyet biçiminin sebep olduğu toplumsal özelliklerin kozmik ve doğal olan olduğu algısında olup geri kalan her şeyi normdan bir sapma olarak görenler. Minguzzi kampanyasına takviyede ve balici çocuğa karşı verilen orta sınıf reaksiyonlarına öfke kusmak kolay iş. Bu yanlış reaksiyonlara karşı hakikati açıklamak, tertibin her yeri saran ideolojik hegemonyasına karşı uğraş etmekse temel sorumluluğumuz.

Eylem Nazlıer’in röportajının öbür bir değerli noktası ise şu: Cürüm çetelerinin yaygın olduğu bir mahallede “eskiden bu duvarlarda devrimcilerin ismi olurdu, artık çete savaşlarında infaz edilen çocukların ismi yazıyor” deniyor. Devrimcilikle uğraş etmek için devlet kendi eliyle kabahat ve uyuşturucu çetelerini bu mahallelere sokuyor. Bilhassa Gezi’nin akabinde Gazi, Nurtepe, Okmeydanı üzere yerlere saldırıldı. Kürt ve Alevilerin ağır olduğu mahallerde de birebir taktiği uyguladıkları yeterli bilinir. 2021’de Boğaziçi aksiyonları devam ederken polis yoğunluğunun Hisarüstü Mahallesi’nde en fazla olduğu devirde tıpkı formda uyuşturucu satışının da evvelki ve sonraki devirlere nazaran daha fazla olduğuna şahit olmuştum. İsyan potansiyelinin oluşabileceği yerlere kabahat ve uyuşturucu çetelerinin sokulması devletin klasik bir taktiği. Hata ve uyuşturucu çetelerinin çocukları ve gençleri örgütlemesini halka karşı bir savaş taktiği olarak kullanan devletten cezaları arttırmanın kısa yahut uzun vadede problemleri çözebileceği beklentisi de boşa düşüyor.

Devletin fakir çocuklara sunduğu tek seçenek ise her sene gitgide artan, sermaye sınıfının çeşitli temsilcilerinin sık sık dillendirdiği çocuk personellik. Çok çalışıp üniversite okuyup yeterli yerlere gelip sınıf atlama öyküsünün artık bir inandırıcılığı yok. Onun yerine it kopuk olacağına meslek öğrenip para kazansın diyerek emekçi sınıfını yine üretmek nizamın yeni programının bir modülü. Pekala, suça sürüklenmeyen çocuklar ne durumda? TÜİK bilgilerine nazaran eğitimine devam etmesi gereken 1,578,941 çocuk okula gitmiyor. Liseyi tamamlayan çocukların oranı ortaokula tamamlayanlardan yüzde 15.3 daha düşük. Çocuk personel sayısı ise 2 milyon. Bunların 510,613’ü MESEM kapsamında çalışıyor. Son 11 yılda iş cinayetinde ölen çocuk sayısı ise 754.

Devlet eliyle mesleksel eğitimin ortaokula kadar indirilmesi, toplumsal imkanların yokluğu proleterleşmeyi 11-12 yaşlarına kadar indirmiş durumda. Mesela geçtiğimiz haftalarda 16 yaşında çalışırken tırın altında kalarak hayatını kaybeden Buyruk Kılınç 8 yıldır endüstride çalışıyordu. Temel soruyu artık sormak gerekiyor: Bu türlü çocuk mu olur? Gençliğin tanımlanması kişinin kapitalist üretim biçimindeki yeri ve proleterleşmeyle direkt kontaklı. Kişi proleterleştikçe toplumsal olarak gençlikle/çocuklukla ilişkilenen özellikleri artık göstermez olur. Fakat kişi proleterleşmenin dışında kalabilirse hala gençlik özelliklerini taşıyor olabilir.

Suç ve uyuşturucu çetelerine dahil olmak da bu proleterleşme dalgasına karşı “kolay” para kazanmanın bir prosedürü olarak karşımıza çıkıyor. Bu lümpen proleterleşme, proleterleşmenin erken yaşlara çekilmesiyle artan sınıf çelişkisine karşı bir öge olarak ivmeleniyor. 2024 yılındaki suça sürüklenen çocuk sayısı 285,292. Bu çocukların bir kısmının birden fazla belgesi bulunuyor. Bir evvelki yıla nazaran yüzde 9.3’lük bir artış olmuş. Mesela Daltonlar hakkında hazırlanan 1676 sayfalık iddianamedeki 105 şüphelinin 72’si 25 yaş ve altında. Suça sürüklenen çocuklarla ilgili gündemlerin daha görünür olması da bu tarafta çocuklara “istihdam” sağlayan bir iktisadın büyümüş olmasının hissesi var.

Bugünün proleterleştirme, geleceksizlik, güvencesizlik dalgası günümüz gençlik hareketinin de ruhunu belirliyor. Gençliğin küçük burjuva karakteri üzere eski tahlillerin geçerli olduğu pek bir mevzi kalmadı. Bugünün gençleri ve çocukları proleterleşmeyi en şiddetli yaşayan kesim. Çocuklar tarikatların, dava ocaklarının aktifliğinin artırıldığı eğitim, çocuk personellik, hata ve uyuşturucu çeteleri ablukasının altında bir hayat kurmaya çalışıyor.

Başa geri dönersek, şayet Minguzzi kampanyası amacına ulaşırsa dahi Ahmet Minguzzi’nin katilleri eski yasaya nazaran yargılanacaklar. Kampanya daima yeni anne babalar bu zulme maruz kalmasın denerek destekleniyordu. Bu kampanya devam ederken kızının katillerinden hesap sorma arayışında olan Şaban Vatan’ın mahpusta olduğunu, Berkin Elvan’ın katili polis çocuk öldürmüş olmasına karşın cezasının gerekli biçimde artırılmadığını hatırlatmakta yarar var. Hâkim sınıfın gücü yettiği ölçüde kanunları istediği üzere eğip bükebildiğini görüyoruz. 18 yaşın altında birçok genç 19 Mart isyanının bir kesimiydi. Cezalandırmadaki mümkün bir yasal değişiklik dönüp dolaşıp yaşadığı şartlara isyan eden gençlere vurması çok mümkün.

Hukukun uygulanması, adaletin yerini bulması, çocukları çetelerin elinden kurtarılması yasa sorunu değil bir güç sıkıntısıdır. Bu yüzden de hem kısa vadede hem de uzun vadede Ahmet Minguzzi olayı üzere olayların tekrar yaşanmamasının garantörü daha ağır cezalar olmayacak. Bu ağır problemlerin tahlili, çocukları takke-torna-torba üçgenine sıkıştıran tertibe karşı teminatsız gençlerin garantisi olacak örgütlülüğü ve uğraş sınırını yaratmaktan, geleceksizliği yaratanların karşısına bir toplumsal güç olarak çıkmaktan geçiyor.

*Bu yazının birinci versiyonu e-komite’de yayımlanmıştır.