İfşalar kimilerini neden rahatsız ediyor?

Geçen gün bol takipçili bir toplumsal medya hesabı, öldürülen bir bayanın haberini maktulün bikinili bir fotoğrafıyla duyuruyordu. “Böyle giyinirsen sonun bu olur” üzere kestirme yargılar için uygun gördüğü fotoğraf buydu demek ki. Bayanlara yönelik şiddetin istek düzeneğini oluşturacak araçlar oldukça fazla. “O saatte dışarıda ne işi varmış? Onu giymeseymiş, tanımadığı adamın meskenine gitmeseymiş…” üzere cümlelerin, şiddetin ve tacizin mazereti olduğunu hepimiz biliyoruz.

Bu bakış açısı, hayatımızın her anında, bazen işyerinde, bazen mahalle kahvesinde, bazen aile içinde, bazen de medyada durmadan tekrar üretiliyor. Ahmet Kural ve Sıla alakasının sonunu hatırlayalım. Müzikçi Sıla maruz kaldığı şiddeti açıkladığında, çabucak akabinde “reklam yapıyor” suçlamaları ortaya atılmıştı. Emsal formda, Ozan Güven’in Deniz Bulutsuz’a şiddet uyguladığı gerekçesiyle açılan dava sürerken, Cem Yılmaz “mahkeme kararı çıksın” diye bekliyordu. “Bir oyuncu arkadaşı olarak onunla oynamayı özledim” diyerek esasen karakterine işlemiş bir orta yolcu yaklaşımla sıkıntıya yaklaşmıştı. Özcesi, toplumda hâlâ bayanların yaşadığı hücumları o denli yahut bu türlü “hak etmiş” olabileceğine, hak etmemiş olsa bile şiddeti meşrulaştırabilecek davranışlar sergileyebileceğine dair imalar ve inanışlar dolaşmaya devam ediyor.

Ozan Güven’in meslek hayatına kaldığı yerden devam etmesi ve Yedi Kocalı Hürmüz müzikalinde yer alacak olmasına yönelik reaksiyonlar artınca, kendisi “projenin ziyan görmemesi için oyundan affını istediğini” açıkladı. Yükselen sesler bayanlara daha fazla cüret vermiş olacak ki Mesut Adlin başta olmak üzere erkek fotoğrafçıları merkezine alan bir ifşa dalgası başladı. Bir anda yüzlerce taciz öyküsü açığa çıktı. Farklı dallardan onlarca farklı isim ortada dolaşıyordu lakin birebir erkeklik nizamının ürettiği hikayelerdi bunlar. Birtakım oyuncuların da isimleri taciz kıssalarının başrolündeydi. Akabinde Mesut Süre’ye dair ifşalar gelmeye başladı. Onlarca bayan Süre’nin tacizine uğradığını, elinden sıkıntı kurtulduklarını anlatıyordu. Belirli ki sessiz kalan, kalmak zorunda olduğuna inandırılan bayanlar açılıyor ve artık susmuyordu.

Tüm bunlar karşısında bütünlüklü bir reaksiyon gösteren, tacizin karşısında amasız fakatsız durabilen, bu ifşalardan rahatsız olmayan kişi sayısı o kadar az ki… İfşaların erkeğin prestijini zedelediğini, erkeklerden intikam almanın aracı haline geldiğini, daha doğrusu bayanların artık fazla olduklarını söylüyor birçok insan. Zira içinde yaşadığımız tertibin temelini oluşturan patriyarkanın tuğlaları bu taciz kıssaları. Birini çektiğimizde hepsi sallanmaya başlıyor. Ne diyor bu sistem bayanlara? Emeğin, vücudun görünmez, sesin duyulmaz olmalı. Konut içi emek “doğal vazife”, şiddet “aile içi mesele”, taciz de “yanlış anlaşılma” diye sunuluyor, erkeğin prestiji pekiştiriliyor.

İfşalar sadece tacizin öznesi erkeği teşhir etmiyor. Yani sorun ünlü bir oyuncu, fotoğrafçı yahut müzisyenden daha fazlası. Bayanların ifşaları uykuları kaçırıyor, saklı kapıları aralıyor ve tertibin sarsılmasına neden oluyor. Asıl rahatsızlık da buradan doğuyor. “Ya sıra bize gelirse” korkusu, erkeklerin sistemin bir kesimi olduklarının açığa çıkması tedirginliğiyle birleşiyor. Bir taciz hadisesinin lisanlandırılması iktidarın, medyanın, hukuk sisteminin, hatta aile kurumunun erkek lehine nasıl işlediğini açığa çıkarıyor. Bu yüzden ifşalar, sırf erkekleri değil bütün bir iktidar mimarisini rahatsız ediyor.

İçinde yaşamak zorunda kaldığımız ve sonunu bir türlü hayal edemediğimiz bu kapitalist çukurda arkası arkasına gelen ifşalar, kârın ve itibarın sürekliliğini de tehdit ediyor. Ünlü bir erkek figürün “itibar kaybı” demek, reklam mutabakatlarının, sanat projelerinin, şirketlerin prestijinin da sarsılması demek. Bayanların hakikati bu yüzden sırf erkekleri değil sermayeyi de huzursuz ediyor. Erkek prestijinin savunulması, piyasanın çıkarlarının savunulmasıyla el ele gidiyor.

Bir bayan işvereninin tacizini ifşa ettiğinde sırf kişisel bir ataktan değil, işyerinin hiyerarşisinden ve sömürü münasebetlerinden de kelam etmiş oluyor. Bir sanatçıyı ifşa eden bayan, birebir vakitte kültür sanayisinin erkek hükümran çıkarlarına çomak sokuyor. Bu yüzden ifşaların gaye aldığı prestij, birçok defa yalnızca kişisel değil sınıfsal bir prestijdir: Sermayeyi büyüten, erkekliği kutsayan bir sistemin prestiji. Bayanlar kendi tecrübelerini kolektifleştirerek hâkim ideolojiye meydan okuyor. Sessizliği bozarak, gizlenen sömürüyü görünür kılarak, toplumsal nizamın isteğini çatlatarak…

Şiddet öyküsünü açıkladığı için “reklam yaptığı” söylenen Sıla üzerine yapıştırılan bu etiketle dolaşırken, Ahmet Kural varlığını vergilerimize borçlu TRT dizisinde oynayabiliyor. Ya da bir erkek oyuncunun tacizine uğrayan bayan, üretim grubunun “o senin oyuncu büyüğün” biçimindeki açıklamalarıyla olayın üstünün nasıl örtüldüğünü bize gösteriyor. Bu tertip şahsen erkeği koruyor, onun telaffuzuyla şekilleniyor, bu eşitsizliği elleriyle, canıyla, kanıyla besliyor.

Peki, bu ifşalar kâfi mi? Kimi derin çatlakların görünür kılınması elbette değerli fakat esaslı bir tahlil üretmek için kâfi değil. İfşalara neden olan tacizlerin, şiddetin, eşitsizliğin bir daha yaşanmaması ismine kolektif bir duruşa muhtaçlığımız var. Tekil ifşalar, tacizlerin gerisindeki sistemi görünür kılmak için kâfi değil, maalesef esaslı bir yapısal değişimi gerçekleştiremezsek bu ifşalar da başkaları üzere unutulmaya mahkum. Sistemin kendini yine üretme sistemleri yalnızca bireylerin kirli münasebetlerinden oluşmadığı için ifşalar bize yetmeyecek. Hukuktan medyaya, sermaye ağlarından gündelik hayatımıza kadar işleyen tahakkümü aşmak için bu alanların tamamında örgütlenmek, yan yana durmak ve sistematik taarruzlara karşı sistematik bir direniş geliştirmek zorundayız. Sorun sırf bir erkeğin rezil olması ya da ceza alması üzerinden bedellendirilemez. Bu akınların tekrar üretilmesini mümkün kılan toplumsal münasebetler ağını dönüştürmemiz, kalıcı ve esaslı bir değişim iradesini sergilememiz gerekiyor.

Eğer birbirlerini tanımayan fakat erkek şiddetine yakından şahit olan bayanların gösterdiği bu dayanışmayı kalıcı hale getirebilirsek, sistemin oluşturduğu bu erkek hâkim palavra monopolünü açıktan sarsabiliriz. Fail erkeklerle yollarını ayırmayan kurumlara, sessiz kalan meslek birliklerine, sermayenin prestiji uğruna bayanların hakikatini görmezden gelen herkese karşı kelamımızı sadece bugün değil her gün söylemeliyiz.

İşte o vakit ürettiğimiz bu kolektif hakikat kalıcılaşacak, mahkeme tutanaklarında yazılmayan, anaakım medyada sansürlenen lakin sokakta, toplumsal medyada, dayanışma ağlarında sirkülasyona girecek. İşte o vakit bu hakikat, resmi kayıtlardan ne kadar silinirse silinsin toplumsal belleğe, direnişin hafızasına kazınacak. Biliyoruz ki, bu uğraş sadece ifşalarla değil sokakta yükselen sesimizle, direnişimizle, yan yana oluşumuzla sürecek. Her 8 Mart’ta taşıdığımız bir afişte yazdığı üzere: “Bir bayana daha ziyan veremeyin diye şiddetinizi ifşa ediyoruz.”