“Buraya bakarlar”

Metro istasyonlarında reklam panolarını dolduran, Ankara’yla özdeşleşmiş meşhur afişte, kocaman bir göz size bakar ve üstünde “BURAYA BAKARLAR” muharrir. Her gün binlerce insanın önünden geçtiği o kocaman panolara ilan verirseniz size bakarlar lakin sizi görüp görmeyeceklerinin garantisi yoktur. Malum, ikisi ortasında büyük bir fark var.

Çocuk vefatları de bu afişi getiriyor aklıma, herkes başını buraya çeviriyor fakat görüyor mu? Dünyanın her yerinde, tüm toplumlarda kötülüklerin en berbatına işaret eder çocuk vefatları. Bir savaşta herkes en çok çocuk vefatlarına üzülür mesela. En sessizlerin bile sesi çıkar, başlarını buraya çevirmek zorunda kalırlar. Kötülük konusunda, vicdan konusunda bir “sınır” kabul edilir çocuklar. “Çocukları bile vurmuşlar” derler; herkesin ortaklaştığı, tartışmasız kabul ettiği ortak kötülüktür çocuklara yapılanlar.

Savaşta değiliz, lakin ülkenin dört bir tarafından çocuk mevti haberleri eksik olmuyor. Kimisi çalışırken, kimisi bir zırhlı aracın altında ölüyor, kimisi baskılar nedeniyle intihar ederek, kimisi tarikat yurtlarında can veriyor. Neresinden bakarsanız bakın hepsi “devlet dersinde” öldürülüyor lakin kimse bu çocukları hakikaten görmüyor. Baktıklarını görmekte birazcık ısrarlı olsalar, çocuk olma halinin bütün çıplaklığıyla sınıfsallığına şahit olacaklar. Zira çocuklar, ailelerinin sınıfsal konumunu paylaşıyorlar. Paylaştıkları sınıfsal konumun işaret ettiği formda de ölüyorlar: Adil olmayan hayatları adil olmayan ölümlerle son buluyor.[i] Hepsinin vefatları, neden ve nasıl öldükleri, nasıl yaşadıkları ve nasıl bu cehennemden kurtulacakları ortak.

Evet, hayatları ortak. 100 çocuktan 22’sinin fakir olduğu, 4-6 yaş ortasındaki binlerce çocuğun Kuran kurslarına teslim edildiği fecî bir karanlıktan geçiyoruz. Borçlandırarak, istikrar palavrasına bağımlı hale getirdikleri milyonları, sadakaya çevirdikleri toplumsal yardımlarla ellerinde tutmaya çalışan politik öznenin, çocukların hissesine da birebirini düşürdüğünü izliyoruz. Diyanet, MEB ve tarikatlar el ele vermiş, bu çocukların hayatının her alanına kapitalizmin ve siyasal İslam’ın şiddetini el ele işliyorlar. Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, tarikatlarla protokoller imzaladıklarını “gururla” açıklıyor. Bu protokollerin yansımasını ortaokul çocuklarını tesettüre sokup mescide götürürken TÜGVA ya da ÇEDES ile okullarda manevi danışmanlık ismi altında imamlar görevlendirilirken görüyoruz. Yani yaşayan çocukların hissesine adil olmayan bu hayat düşüyor.

Evet, vefatları ortak. MESEM garabetinde çalışmak zorunda bırakıldığı için okul günü ders saatinde çalıştığı fabrikada başı sac bükme makinesine başı sıkışan 14 yaşındaki Arda, zırhlı aracın altında can veren küçücük vücutlar, berbat ettikleri eğitim sisteminin gerilimine dayanamadığı için geleceksiz kaldığını düşünüp intihar eden öğrenciler, tarikat yurdunda yanarak ölenler, enkaz altında cesedi bile bulunamayanlar… Hepsinin ardında bu çürümüş sistem ve ilişkin olduğu ideolojik durumun en nadide örneklerini göstermeyi başaran iktidar var. Sermayenin ve iktidarın egemenliği, kendini yalnızca üretim alanıyla sınırlamıyor. Okulda eğitim sistemiyle, meskende baskıyla, toplumsal alanda eşitsizlikle tekrar tekrar üretiyor kendini. Biz bu tekrar üretimin gerisinde can veren çocukların ortaklaşmış vefatlarını görüyoruz.

MESEM başta olmak üzere çeşitli düzeneklerle çocuk emekçi ordusunu kamu siyasetleri aracılığıyla büyüttüler ve çocuk personelliği yasal hale getirdiler. Bir önceki Milli Eğitim Bakanı Ziya Selçuk, “mevsimlik personellerin çocuklarıyla tarladaydım. Yaz tatili kitaplarını, bir salkım domatesle takas ettik,” bildirisiyle aklımızla ve vicdanlarımızla dalga geçmişti, hatırlayalım. Krizi fırsata çevirmede epeyce maharetli olan iktidar, her geçen büyüyen yoksulluğu sermayeye ucuz işgücü fırsatına çevirmekte gecikmedi. Yaklaşık bir buçuk milyon çocuk bugün okullarda olması gerekirken endüstride ucuz işgücü olarak sömürülüyor ve can veriyor. Zira çocuk personellik kapitalist üretimin temel dinamiklerinden biri. Türkiye kapitalizminde de üretimi canlı tutuyor. 4+4+4 ile daha da derinleşen çocuk personellik fakir aileler için yük haline gelen eğitim masrafını ortadan kaldırıp, “çıraklık” ismi altında ucuz işgücü temin etmenin en kolay yollarından biri. Milli Eğitim Bakanlığı eliyle sanayiye ara eleman yetiştiriliyor. Gerisinde en çıplak haliyle yoksulluk gerçeğine yaslanan çocuk emeğinin sömürüsü, garantisiz ve ağır şartlarda çalışan çocukların iş cinayetlerinde can vermelerine neden oluyor. İSİG Meclisi raporlarına nazaran AKP’nin iktidara geldiği 2002’nin beri iş cinayetlerinde en az 907 çocuk emekçi çalışırken hayatını kaybetti. Adil olmayan bir ölümle…

Marx, Kapital’in birinci cildinde çocuk emeğinin kapitalistler için nasıl da iştah açıcı olduğundan şöyle bahseder: “Makine, kas gücünü vazgeçilmez bir öğe olmaktan çıkardığı ölçüde, kasları zayıf, beden gelişmesi eksik lakin eklem ve organları kıvrak emekçileri çalıştıran bir araç halini alır. Bu nedenle de bayan ve çocuk emeği, makina kullanan kapitalist için aranan birinci şey olmuştur… Kapitalist hesabına yapılacak zarurî iş, yalnız çocukların oyun alanlarına el atmakla kalmamış aile etrafında bireylerin diledikleri üzere harcayabilecekleri vakte ve emeğe de el atmıştır.”

Bu somut, yapısal nedenleri çocuk vefatlarından azade bir hale getirdiğimizde gerçek bulanıklaşıyor ve vefatlar rasyonelleştiriliyor. Yani bir çocuk intihar etmiştir, psikolojisi bozulmuştur, anne babası çalışmaya zorlamıştır üzere “iyileştirici” nedenler çocuk ölümlerinin iktisat politik nedenlerini gizlediği üzere bu ölümlere alışılmasını da sağlıyor. Bertolt Brecht’in dediği üzere: “Öldürmenin pek çok yolu vardır: Karnına bıçak saplamak, ekmeğini elinden almak, hastalığını iyileştirmemek, makûs şartlarda yaşatmak, ölesiye çalıştırmak, intihara sürüklemek, savaşa yollamak vs. Ülkemizde bunların pek azı yasaktır.” Öldürmenin tüm yollarını âlâ bilen bir düzenle karşı karşıya olduğumuzun ifşa edilmesi gerekiyor zira ölümlerin gerisindeki kamusal nizamı, yapısal bozukluğu, sınıfsallığı ifşa etmediğimiz sürece fail gizlenmeye devam ediyor. Ki bu nizam öldürmeyi nasıl uygun biliyorsa fail de gizlenmeyi yeterli biliyor.

Burada sistemi besleyen “failciklerden” de bahsetmenin tam sırası. Bugün o denli ya da bu türlü kendi küçük hayatındaki refah için iktidarın önünden taşları temizleyen ve “buraya bakan ama ısrarla hakikati görmek istemeyen” herkes hatalı. Devletin tüm aygıtları kusursuz çalışıyor; sessizler ordusu kıssasına kulak tıkayıp ses çıkarmadığı çocukların hikayesine palavradan üzülmeye devam ediyor.

Evet, kurtuluşları da ortak. Bu yazıyı yazarken, bir çocuk daha çalışırken can verdi. Siz bu yazıyı okurken tahminen bir çocuğu daha politik bir cinayet nedeniyle yitireceğiz. Belirli ki bu dünya acıyla durmayacak, devam edecek dönmesine. O vakit bu döngüyü değiştirmekten öteki dermanımız yok. Toplumun normalleştirmesine, çocukların ölmesine, medya ve yargının aklamasına alışmayacağız. Öfkemiz, kavgamıza nefes olacak kadar taze. Tek ayrıcalıklı sınıfın çocuklar olduğu o ülkeyi kurmadan vicdanlarımıza, aklımıza ve kalbimize rahat yok. Hakikat inkarında olan bakar körlere inat sesimizi daha da yükselteceğiz: Buraya bakmanız yetmiyor, çocukları görün.

[i] Nazım Hikmet’in “Ölüme Dair” şiirine atfen.