19 Mart’tan bu yana yaşananlar, Türkiye’de kurulan yeni nizamın esasen ne kadar zayıf temellere dayandığını gösteriyor. Zulmü her geçen gün artan saray rejiminin ne kalıcı bir kurumsallığının ne de oturmuş bir meşruiyetinin bulunduğunu görüyoruz. Bu kaidelerde ortaya çıkan şey bir yeni rejim değil; bilakis daima yamalanan, kendi meşruiyetini sağlamlaştırmak için baskı ve endişeye dayanan bir süreksiz idare usulünden öteye gidemiyor.
15 Temmuz darbe teşebbüsü ve sonrası, Türkiye’de bürokrasiden ordunun üst kademesine, hukuktan akademiye kadar pek çok kurumsal yapıyı altüst etti. Kuşkusuz, kelam konusu yapılar eski rejimin çürümüşlüğüne dair birçok delil da barındırıyordu. Münasebetiyle, eski Türkiye’de de gerçek manada özgürlükçü ve demokratik kurumlar yerleşik değildi. Fakat tüm sıkıntılarına karşın makul bir “devlet geleneği” ve kamu yapısı vardı. Bugün karşımızda duran ise hem o gelenekten hem de esaslı bir dönüşümün taşıyıcısı olabilecek unsurlardan mahrum, topluma yabancılaşmış, ne idüğü bilinmeyen bir idare biçimi.
Gerçekten yeni bir tertibin inşası, güçlü bir toplumsal mutabakatı, kurumları ve bir ideolojik çerçeveyi gerektirir. Bu açıdan ihtilaller tek bir kararnamenin, tek bir kişinin iradesiyle değişen yönetmeliklerin eseri olamaz. Münasebetiyle, AKP’nin kendi başına inşa ettiğini öne sürdüğü bu “yeni Türkiye” gerçekte yeni olmaktan hayli uzak.
Tüm mutabakatları imha ederek, devleti de toplumu da yalnızca baskı düzeneğiyle yönetmeye çalışan bu iktidarın, kalıcı ve istikrarlı bir tertip kurma talihi bulunmuyor, en fazla otoriter bir orta rejim niteliğinde olduğu söylenebilir. “Geçicilik” halinden kurtulamamasının temel sebebi de bu rejimin ne halk takviyesini tam olarak alabilmiş olması ne de kurucu bir ideolojiye ve kurumsal bir kabiliyete sahip olmasıdır. Bugün karşı karşıya olduğumuz şey, eskiyi büsbütün tasfiye etmeye çalışsa da uyguladığı tüm baskılara karşın halkın kendisine karşı direnme iradesini bir türlü kıramayan, bu yüzden uygunca paniğe kapılan ve günü kurtarmanın telaşıyla yol almaya çalışan iktidarın hareketlerinden ibaret.
Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması, iktidarın günü kurtarma eforunun tipik bir örneği. Muhalefet kanadında yükselen dalgayı, yani yoksulluğa, hukuksuzluklara, özgürlüklerin kısıtlanmasına reaksiyon gösteren kitlelerin gücünü kesmek, öne çıkan isimleri toplumun gözünden uzak tutmak istiyorlar. Bu birebir vakitte kaygılarının da dışavurumu. Zira otoriter rejimlerin sahipleri bilirler ki toplumsal güç açığa çıktığında, talepler zincirleme formda büyüyerek rejimin meşruiyetini sarstığı üzere diğer alanlardaki çelişkileri de daha görünür hale getirir.
Bu açıdan, tutuklamaların ve sindirme siyasetlerinin yalnızca bireylere yönelik bir atak olmayıp, tıpkı vakitte bütün bir hareketin, toplumsal değişim potansiyelinin önünü kesmeyi amaçladığını görmek gerekiyor. İktidar, muhalefetin kitleselleşmesini, tabandan güçlü bir dalga haline gelmesini pek natürel istemiyor. Bilhassa de bu dalganın “rejimi değiştirme” gücüne erişebileceği niyeti iktidarı paniğe sürüklüyor.
Bir yandan da medyada her gün iktidarın ne yaptığını yeterli bildiğine dair, rejime meşruiyet kazandıracak telaffuzlar üretilmeye çalışılıyor. Lakin bu telaffuzlar, bir propaganda aygıtının eseri olduğu için toplum ve onun gerçeğiyle en ufak bir bağı bulunmuyor. Burada yalnızca devletin aygıtlarıyla, bürokrasisiyle, güvenlik güçleriyle ve medya üzerinden yürütülen üstenci bir kurgu kelam konusu.
Ancak tarihi tecrübeler, böylesi baskıcı tekniklerin uzun erimde iktidar bloğunda iç çelişkilerin derinleşmesi ve nihayetinde toplumda patlamaya hazır bir öfke birikimi yarattığını da gösterir. Baskı ikliminde, kısa periyodik bir “sükunet” varmış üzere gözükebilir, lakin bu sükunet altında büyük tansiyonlar taşıyan bir yanılsamadan ibarettir. Bilhassa yoksulluk derinleştikçe, beşerler hayatta kalma çabası verirken bir yandan baskıyı durmadan artıran rejimin yasallığı daha da sorgulanır hale gelir. Toplumun ezilen bölümleri, mevcut iktidar yapısıyla giderek kökleşen bir çelişki içine girerler. Bu çelişkiler, er ya da geç sokağa yansır ve karşılığını örgütlü yahut resen muhalefet biçimlerinde bulur. Şu anda yaşadıklarımız da bundan ibaret.
Peki, bu enkazdan gerçek manada yeni ve ilerici bir sistem nasıl çıkar? Buna verilebilecek yanıt, personel sınıfını örgütlü bir dayanışmaya, beraberce üretip beraberce yönetmeye ve karar süreçlerine katılmaya yönlendirecek bir toplumsal hareketi kurmakta yatıyor. Türkiye’de geçmişten bugüne demokratik, ilerici yahut devrimci atılımlar her vakit dış ve iç baskılarla kesintiye uğradı; tekrar de bu coğrafyada hâlâ kolektif hafızaya kazınmış bir çaba birikimi var. Bu birikimi güncellemek, bunu çok daha geniş kitlelerle buluşturmak gerekiyor.
Yoksulların, ezilenlerin içinde aşağıdan üste bir örgütlenmeyle nitekim “yeni bir Türkiye” yaratılabilir. Bunu da açık söyleyelim, sosyalistlerden öteki kimsenin yapabilmesi mümkün değil. Bu yüzden yapacak çok işimiz var. Bir yandan varlığını sürdürebilmek için zulmünü her geçen gün artıran çürümüş bir rejime karşı örgütlenmesi ve sönümlenmemesi gereken bir direnişin ortasındayız. Öteki yandan somut sınıfsal taleplerle inşa edilmesi gereken yeni bir toplum tasavvurunun eşiğindeyiz. Hepimize kolay gelsin.
*Bu yazının birinci versiyonu Mecra’da yayımlanmıştır.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere söz özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir kıymete dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
