Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınmasıyla başlayan ve 23 Mart’ta tutuklanmasıyla ülke geneline yayılan protestolar nedeniyle, toplumsal medya platformu X’te birçok kurumun ve kişinin hesabı Türkiye’den erişime engellendi. Bu açık sansür teşebbüsünün akabinde son birkaç gündür “kavimler göçü” diye anılan bir dijital göçü daima birlikte izliyoruz.
X’ten Bluesky’a geçme yahut X’te kalmaya devam edip Bluesky’da yeni profil oluşturma trafiği üzerine konuşulacak, tartışılacak, gözlemlenecek çok şey var. Tahminen bu müşahedelerin de biraz demlenmesini beklemek gerekiyor. Tekrar de bugün kimi noktaları tartışmaya açmayı, bu tartışmada taraf tutmayı kıymetli buluyorum. X’i boykot etmeye çekinceyle yaklaşan yahut şerh düşen bol takipçili birçok hesap görüyoruz. “Bluesky’da profil oluşturalım lakin X’i de bırakmayalım” dediklerini okuyoruz. Pekala, bunu neden söylüyorlar? Bu şerhlerin neredeyse tamamına yakını yanılgıdan ibaret olabilir mi?
Bluesky’da alternatif hesap oluşturup X’i de terk etmemeyi savunanların birden fazla etkileşim, erişim ve telaffuz üstünlüğünün Bluesky’a göçen “azgın azınlıkta” olduğunu söz ediyor. Pekala, bu nitekim hakikat mu? Sivil yurttaşlar, dijital tüketicisi oldukları bu platformda birer tüketici olarak sahiden üstünlüğe sahip mi? Birer X müşterisi olarak maruz kaldığımız sponsorlu reklamlara, X algoritmasının sağ popülist hezeyanlarına, totaliter rejimlerle yaptığı işbirliğine karşı nasıl bir üstünlük sağladık? Bu üstünlüğü nasıl ölçtük? Dijital tüketimde X’i boykot etmekten kaçınmanızın toplumsal-duygusal sebepleri olabilir mi? Yoksa bunun da yeni bir yenilginin ilanı olmasından mı tasa ediyoruz?
Şunu kabul edelim: Gezi’nin dijital yeri olarak gördüğümüz Twitter’la duygusal bağımız güçlüydü, yeni ismiyle X’i bu kuvvetli bağımız, geçmişten bugüne pekişen dijital alışkanlıklarımız nedeniyle bırakamadık. Trump’ın yakın danışmanı Elon Musk satın aldığı ve ismini değiştirdiği halde, çoğumuz bu platforma X demekten hâlâ imtina ediyoruz. “Hayır, ben Twitter demeye devam edeceğim” diyen birçok kullanıcıya şahit oluyoruz. Gelişimsel bir perspektiften bakınca erken çocukluk, okul öncesi devirde gösterdiğimiz yansılara benziyor bu inadımız. Duygusal olgunlaşma ve regülasyonu sağlayamadığımız, bunun için dayanağa sık sık muhtaçlık duyduğumuz yaşlardaki üzere refleks gösteriyoruz. Gerçeği inkar etmenin, reddetmenin bilinçdışı inadıyla X’e Twitter demeye ve yerleşik hayatımızı kaldığı yerden sürdürmeye devam ediyoruz. Bildiğimiz Twitter’ın yok olmasını ya içten içe kabul edemiyoruz ya da Twitter’ı boykot edersek bir daha bu türlü bir irtibatı, dayanışmayı (?) dijital tüketiciler olarak yaratamayacağımıza dair korku duyuyoruz. Ruhsal analizi biraz abartmak değerine, Twitter boykotunun bir tarafıyla ayrılık derdimizi tetiklemiş olabileceğini bile düşünüyorum, doğrusunu söylemek gerekirse.
Boykota düşülen şerhler, duygusal-davranışsal toplumsal eğilimi okumaktan uzaklaşıyor. Fizikî tüketimdeki boykot örgütlenmesinde canhıraş inisiyatif alan birçok tanınan kanaat lideri, dijital tüketim boykotunda ayak diretiyor. “Yavaş yavaş yapacağız” diyorlar örneğin. Burada, sorgulanmaya muhtaç bir his okuryazarlığı, tartışmaya açık bir savunma konumu ve entelektüel bir mantığa büründürme eğilimi var.
Kimse “ben kaygılanıyorum” demiyor. Kimse “yıllardır Twitter’da onca emekle kazandığım takipçilerimi, profilimi apansızın kaybetmek hiç de kolay değil” demiyor. Birçok fenomen rasyonelleştirilmiş bir kaçınma dileğine, savunma sistemine sarılıyor. “Ama bir sürü insan var, onlara hesap açtırmadan nasıl çabucak geçelim?” diyorlar. İnkar edemeyecekleri bir gerçeğin üstünü kapatıyorlar: Çok takipçili, mavi tikli hesaplar, toplumsal medyadaki tanınan kanaat liderleri belli bir tarihte X hesaplarını kapatıp Bluesky’dan devam edeceklerini söyleseler takipçileri de onları takip edecek.
Mesela Hikmeti Tabiyeci ve Serkan Altuniğne’nin 48 saatlik davetinde bunun yapılabildiğini gördük. Elbette yüzbinlerce takipçisi olan profilimizi tıpkı takipçi sayısıyla bulamayacağız. Bu, dert veriyor. Yıllarca emek verilmiş bir sanal personanın statü göstergelerini (takipçi sayısı, görülme, beğeni sayısı, rt sayısı vs.) kendi tercihimizle yok etmenin tasasını, ayrıcalıklarımızın ve alışkanlıklarımızın konforuna gömülmek besliyor. Hikmeti Tabiyeci’nin, Serkan Altuniğne’nin yahut Alican Yücesoy’un aldığı toplumsal riski göze alamamanın ardında neler var? Bu soruları kendinize sormanız, kendinize biraz daha yakından bakmanız için işte bir fırsat…
X boykotuna düşülen şerhlerden biri de “Ane Brun ve Muse’a Bluesky’dan ulaşamazdık, Twitter sağladı bunu” telaffuzunda karşımıza çıkıyor. Hayır, X değil, Instagram sağladı bunu. Evet, X’i sesimizi duyurmak ve görünür olmak için kullandık. Bunu gördük, okuduk. Süreçte Ane Brun de Muse da X’i değil, evvel Instagram’ı kullanarak konserlerini iptal ettiklerini duyurdular. X’i bir tıp “mücadele alanı” olarak gördüğümüzden kuşkum yok. Bir çaba alanı olarak görmemizden kuşku etmememiz ise ürkütücü. Bir “mevzi” olarak kabul etmemiz, buna da inanmamız kazanımdan çok hislerimizle alakalı.
Kimi Twitter sevdalıları da Bluesky’ı Yenikapı’ya benzetiyor. “X, bizim için Taksim, orayı bırakamayız! X’i bırakıp gitmek, 1 Mayıs’ta Yenikapı’ya gidiyoruz demek üzere,” diyor. Bu, en hafif tabiriyle delüzyonel bir benzerlik kurma, düşünme hali. Yeniden hislerin öylece bastırıldığını gözlemlediğimiz bir refleks tıpkı vakitte. Kamusal, fiziki, tarihi ve kültürel bir alan, direnişlerin ve uğraşın simgesi haline gelmiş bir hafıza-mekan olan Taksim’i Elon Musk’ın özel mülkü, totaliter rejimlerin ve sağ popülizmin işbirlikçisi olmuş bir dijital platformla özdeşleştirmenizin latife olmasını umuyorum. İçten içe Twitter’a duyduğunuz bağlılığın Taksim benzetmesiyle kendini ele verdiğini de düşünüyorum.
Dijital tüketimle ilgili boykotu bir türlü “ama” demeden destekleyememenin nasıl bir politik çelişki yarattığını fark etmemiz gerekiyor. Twitter’ın dijital tüketicileri olduğumuzu kabul etmeyen bu ısrarcılığa da son vermeye muhtaçlığımız var. Çelişkilerin üzerine düşünebilmenin gücüne ve yararına inanmamız gerekiyor. Keşke tecrübelerimizin duygusal birikimiyle temas etmekten bu kadar kaçınmasak. Keşke şeffaflıkla dijital tüketiciler olduğumuzu kabul etsek ve kararlı bir duruşla dijital boykotun da gücüne inansak. “Meydanı boş bırakmayın!” diyerek hamasete sürüklendiğimiz meydan hangi meydan? Bunu da enine uzunluğuna, hatta topluca, örgütlü bir halde düşünebilsek…
Çok takipçili, sevilen hesaplar, X’i terk etmeyip Bluesky’ı ikinci seçenek, alternatif üzere gördüğü sürece alışkanlıklarımızın konforunda debeleneceğimizi, eski alışkanlıklarımıza ve bağlılığımıza çekileceğimizi düşünüyorum. Zira tanıdık olana çekilmek, yeni bir tahsil edinmekten daha kolay.
“Edi de burada, Büdü de burada, niçin gidelim ki başka tarafa?” deyip birkaç hafta içinde Bluesky’ın unutulması da elbette ihtimal dahilinde. Vaktimizi, gücümüzü nefes alabileceğimiz bir alanda dayanışmayı örmeye ve büyütmeye ayırmanın uzun vadede hepimiz için daha uygun olacağına inanıyorum. Bluesky’ın da vaat edilmiş topraklar olmadığının şuurunda olarak herkesi Twitter’ı amasız, fakatsız boykot etmeye davet ediyorum. Dijital tüketimden gelen gücümüzü fark etmek, sonlarımızı çizmek, dijital bir platformu tefe koymak, hatta bir teknoloji oligarkının müşterisi olmayı reddetmek bazen bir politik tutarlılığa da işaret edebilir.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere söz özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir pahaya dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
