Sally Rooney’in yeni romanı İntermezzo yayımlanmasının akabinde edebiyat dünyasında çok da alışık olmadığımız biçimde yankı uyandırdı. Hem dünyada hem de Türkiye’de başarılı bir pazarlama kampanyasıyla sunulan roman, Türkçede de kısa bir müddette dördüncü baskısını yaptı. Hatta kitabın bir biçimde içeriğinden farklı olarak (özellikle toplumsal medyada) dekoratif bir estetik ögeye dönüştüğünü de görebiliyoruz.
2017’de birinci romanı Normal İnsanlar’ı yayımlayıp hatırı sayılır bir üne kavuşan 1991 doğumlu Rooney, 2022’de romantizm, arkadaşlık, iletişimsizlik, toplumsal sınıf temaları etrafında gelişen ve kısa müddette çoksatanlar listesine yerleşen Güzel Dünya, Neredesin? romanını yayımlamıştı. Bugün gelinen noktada dünyada en çok tanınan müelliflerinden biri. Pekala, Sally Rooney dikkat kesilmenin, uzun metinler okumanın bu türlü sıkıntı olduğu bir çağda bu popülerliğini neye borçlu?
Kitabın ana öyküsüne girmeden evvel bu kadar tanınan olmasını sağlayan şeyden bahsedelim. İntermezzo, tam manasıyla içinde yaşadığımız çağın bitimsiz görünen boşluğuna yerleşiyor. Sistemsiz ve karmaşık bağlar, seks, depresyon, travma, yalnızlık, anne-baba ve kardeş sıkıntıları, gelecek tasası ve bitmez tükenmez endişeler… Bu temalar hiçbir büyük tarihi olayın yahut toplumsal dönüşümün neredeyse hiç gerçekleşmediği dünyada, şimdiki vakte hapsolmak zorunda kalmış sıradan insanların küçük dünyalarında daimi bir döngü halinde beliriyor.
Roman, iki başka nesilden geçimsiz kardeşlerin babalarının vefatının akabinde hayatla başa çıkma gayretlerini merkeze alıyor: 32 yaşında bir avukat ve felsefe geçmişine sahip Peter ve kendisinden 12 yaş küçük, bir vakitler satranç dehası kardeşi Ivan. Roman boyunca bu kardeşler ortasındaki uyuşmazlığa şahit oluyoruz. Her iki kardeş de babanın vefatının akabinde “evden uzaklaşmak” zorunda kalmış, farklı büyüme kıssalarını deneyimlemiş.
Peter kendisinden 9 yaş küçük ve geçim ezası çeken Naomi isimli bir üniversite öğrencisiyle ilgi yaşarken, Ivan’ın ise kendinden 16 yaş büyük Margaret ile yolu kesişiyor. İki kardeş ortasındaki temel çatışmalardan biri haline gelen bu münasebetler bir yığın çelişkiyi, kararsızlığı ve muğlaklığı barındırıyor. Toplumsal kodlara nazaran ters bulunan bu çeşitten ilişkilenmeler tıpkı vakitte kardeşler ortasında büyük bir tansiyonun de yolunu açıyor. Örneğin, çocukluğundan beri muhalif ve tuhaf bir karakter olan Ivan, tekrar bu ayrıksı bağını ağabeyine heyecan ve kabullenme beklentisiyle açmak isterken, ondan aldığı harcıalem cevapla büyük bir öfkeye ve nefrete kapılıp ağabeyiyle bağlantısını sonlandırıyor. Daha doğrusu, çağdaş bir jargonla söylersek, “onu her yerden engelliyor.”
Rooney’in üslubu karakterlerin iç dünyasını yeniden çağdaş bir biçimde yansıtıyor. Rooney geçmişteki bir röportajında “romanlarım lisanla değil, temelde insanların hayatlarıyla ilgilidir” demişti. İntermezzo’da klasik edebiyat formlarının uzun ve görkemli betimlemeleri yerine karakterlerin iç dünyalarına ait bazen bitirilemeyen, bazen de süratlice biten kısa cümlelere şahit oluyoruz. Objeler, diyaloglar, haller, hava durumu ve kent de gündelik hayatın içinde, en alelade biçimlerde dahil oluyor romana. Karakterlerin anlatı içindeki motivasyonları da çoğunlukla meçhul bir seyir izliyor. Örneğin, İvan’ın yaşadıklarına dair bazen apatik diyebileceğimiz derecede tepkisizliği bazen de çoka kaçan tepkileri kitap boyunca süren tansiyonda değerli bir yer tutuyor. Bu muğlaklığı öbür karakterlerde de görmek mümkün.
Romanda öne çıkan bir öteki nokta da günümüzün duygusal bağ biçimlerinin bir panoramasını sunması. Yaş, hayat biçimi, farklılıklar ve bağların toplumsal çerçevedeki yapısı üzere birçok etkenin dahil olduğu denklem, birden fazla vakit tasa ve muğlaklığın baskın olduğu bağ biçimlerini ortaya çıkarıyor. Sally Rooney roman boyunca bu muğlaklığı sürdürürken, karakterlerin sonlarını da bu muğlaklığın etrafında şekillendiriyor. Tahminen de günümüzde alakaların bu kadar takıntılı seviyede konuşulmasında bu daimi muğlaklık halinin tesiri büyüktür. Rooney’nin “çağdaşlığının” en çok hissedildiği nokta da burası.
Ancak Sally Rooney her ne kadar klâsik ilgi biçimlerinin giderek dağıldığı, cinsiyet rollerinin artık daha fazla eleştirel süzgeçten geçirildiği bir devirde yazsa da roman boyunca devam eden tansiyon, klâsik cinsiyet arketiplerinin yine üretildiği bir sonla bitiyor. Depresif, problemleri olan ve işlerinde çok güzel olsalar da sığınabilecekleri bir duygusal dünyadan yoksun olan erkek karakterler, bu meselelere karşın bayanların şefkatiyle yine hayata bağlanıyorlar. Sonuç olarak roman boyunca devam eden ilişkilenme düğümleri, bayanların biraz da boyun eğerek kabullenmesiyle çözülüyor. Ayrıyeten daha çok bayan kadın karakterlerde gördüğümüz tersliklerin da klâsik arketipleri tekrar ürettiğini söylemek mümkün.
Gündelik hayatın giderek daha fazla psikolojikleştirildiği, büyük politik olayların yahut savaşların daha fazla “öte dünyada bir dekor” olarak görüldüğü bir iklimde, Rooney’in anlatısı da bu çağdaş dünyanın tam olarak merkezinde ikamet ediyor. Travmaların insanı harekete iten temel motivasyon olarak görüldüğü bu hayat denkleminde, karakterlerin hayatlarında bu büyük olaylar ve politik sorunlar fakat küçük sayıklamalarla yer bulabiliyor. Etraf adaleti, barınma sorunu ve cinsiyet problemleri küçük sohbetlerin ortasında belirip süratlice kayboluyor.
Bu manada İntermezzo şimdiki vakte sıkışıp kalmış, büyük olayların yahut dönüştüren bir tarihin dışında yaşayan çağdaş bireylerin öyküsünü merkeze alarak günümüz dünyasının boşluğunu olduğu üzere yansıtıyor. Bu, İntermezzo’yu hem tanınan hale getiren hem de onu edebi olarak güçsüz kılan bir boşluk…
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
