Bizim sadece toplumsal belleğimiz değil, kolektif mutluluğumuz da çalındı. En son ne vakit daima birlikte memnun olmuştuk? Toplum olarak bizi umutlandıran şeyler nelerdi? Alelade sorular üzere görünseler de kolektif memnunluk bizi birbirimize bağlayan en değerli ögelerden biri. Tahminen bir anda değil, fakat yıllar içinde elimizden alındı.
Yaşadığımız sarsıntı felaketini ağırlaştıran yıkımlardan biri de yitip giden belleğimizdi. Yüzbinlerce insanın yaşadığı kentler, kahve içmeyi sevdiği köşeler, okuduğu okullar zelzelelerle yok oldu. Bu insanların ferdî tarihleri, bellekleri de yıkıldı. Edip Cansever “Mendilimde Kan Sesleri” şiirinde “İnsan yaşadığı yere benzeri / Meskenlerine, sokaklarına, köşe başlarına” diyordu. Bildiğimiz, tanıdığımız ve benzediğimiz ülke yerle bir oldu.
Son 20 yıldır toplumsal belleğimize yönelik ağır bir atak altındayız. Karşımızda toplumsal belleğimizle, tarihimizle ve kurucu değerlerimizle savaşan bir iktidar bloğu var. Yeni ulusal bayramlar icat ediliyor, kentlerin dokuları bozuluyor, sokakların isimleri değiştiriliyor. Mesela Antalya’nın simgelerinden Kesik Minare’ye onarım ismi altında külah takılabiliyor. Tarihi Sur ilçesi yerle bir edilebiliyor, Hasankeyf sular altında kalabiliyor. Örnekler saymakla bitmez. Bunlar yetmezmiş üzere, belleğimize yönelik atağa eşlik eden yolsuzluk zelzele felaketini getirdi. Şiire tekrar dönelim: “Dağılmış pazaryerlerine benziyor memleket.”
Berkin Elvan öldü, annesi yuhalatıldı. 10 Ekim’de Ankara’da barış için toplandık, bombalar patladı. Zelzelede binlerce insanımız hayatını kaybetti. Onca felaketin akabinde içtenlikle özür dileyeni, kusur yaptık diyeni bile görmedik. Toplumsal belleğimizin kaybolmasının bedeli olarak kolektif mutluluğumuzu, umudumuzu da yitirdik. Birlikte sevinmeyi, üzülmeyi, kutlamayı, yas tutmayı unuttuk. Bölündük, fakir bırakıldık, dağıldık, sokaklardan çekildik. Her şeyle hengameli hale getirildik, hengame edeceğiz diye mutluluğumuzu ve hayallerimizi yitirdik.
Peki, nasıl kazanacağız mutluluğumuzu? Nasıl inşa edeceğiz toplumsal umudu? Yine nasıl hayal kuracağız? Lenin’in Ne Yapmalı? kitabında hayalcilik konusunda ne yazdığını hatırlayalım: “Eğer hayal gören insan, hayaline önemli ciddi inanırsa, şayet gözlerini dört açıp hayatı dikkatle gözler, müşahedelerini gökte kurduğu şatolarla kıyaslar ve şayet, genel manada söylemek gerekirse, hayalinin gerçek olması için kendini vakfederek çalışırsa, hayaller ile gerçek ortasındaki farkın kimseye ziyanı dokunmaz. Hayallerle hayat ortasında bir bağ varsa, her şey yolunda demektir.” Umudu dürtmemiz, ümitsizliği yatıştırmamız gerekiyor.
O halde hayaller ile hayat ortasında bağ kurmanın, hayatın sesine kulak vermenin tam vakti. Hayatın sesine kulak verirsek toplumsal umudumuzu tekrar inşa edebilir, elimizden alınan memnunluğu geri kazanabiliriz. Balıkçı Adem ile Yaren Leylek’in 12 yıllık dostluğu mesela, bir umut kıssası değil mi? Şu karanlık günlerin sonunda yeniden çıkıp geldi hayatımıza.
Bunca atağın ve yıkımın akabinde yeni bir siyaseti, ekonomiyi, kültürü ve toplumu birlikte örmeliyiz. Mukadderatçı yahut gerçekdışı bir umut yerine, örgütlenmiş ve sınıfsallaştırılmış bir umut fikri bize tünelin sonundaki ışığı gösteriyor. Sömürünün ve yabancılaşmanın ortadan kalktığı, mutluluğun ve umudun tekrar inşa edildiği, hayata sıkı sıkıya bağlı bir gelecek hepimiz için mümkün. Artık toplumsal hüsranın yerine kolektif memnunluğu koyma vakti. Yaraları sarma, hayal etme, umudu dürtme, hayat ile hayaller ortasındaki boşluğu elbirliğiyle doldurma vakti.
