Ortak bağış yayınını izlemedim, ancak haberlerden anladığım kadarıyla iş tam bir sadaka merasimine dönmekle kalmamış kamu kurumları öteki kamu kurumlarına bağış yarışına girmişler. Pekala, nereden geliyor bu paralar? Ya da kimin parasını kime veriyorlar?
Merkez Bankası 30 milyar TL bağışlamış. Merkez Bankası, bu ölçüsü ya yeni para yaratarak ya da kârından verebilir. Her ikisi de saçma, zira Merkez Bankası zati gereksinim duyulan ölçüsü mali genişlemeyle yaratabilirdi. Kârından yapacaksa da bu kârın değerli kısmı esasen Hazine’ye aktarılacaktı.
Ziraat Bankası, Vakıfbank ve Halkbank toplam 39 milyar TL bağışlamış. Kamu bankaları daha geçenlerde 60 milyar TL sermaye dayanağı almışlardı. Devlet tıpkı parayı bir cepten başkasına aktarmış durumda yalnızca.
Sigorta şirketlerinin, yaptıkları bağışları zelzele bölgesindeki poliçeleri ödememek için kullanmayacaklarını umalım.
Özel şirketlerin ve bireylerin bağışlarının vergiden düşebileceği konuşuluyor. Bu, anladığım kadarıyla, vergi matrahından düşme olarak gerçekleşecek. Nihayetinde ödeyecekleri vergiler düşeceği için bu da tekrar parayı bir cepten başkasına aktarmak manasına geliyor.
Esas soru şu: Bu kadar yüksek ölçüler nereden geliyor? Bu paranın üç ana kaynağı var: 1. Şimdiye kadar kaçırılan, ödenmeyen, affedilen vergiler. 2. İmar, arsa, ihale, kent vs. rantları. 3. Düşük fiyat ve yüksek sömürüye dayanan birikim rejiminin yarattığı kârlar. Yani tekrar bir cepten başkasına transferlerle geçinmek için bin türlü düşünce içinde olanların alınteriyle yarattıkları kıymet.
Peki, izleyenler neyi izlediler? Gerçek ve saf neoliberalizmi izlediler. Bir yandan kamunun bütün gücü ve kapasitesi zayıflatılırken, öbür yandan her şeyin “zengin hayırseverler”in insafına bırakıldığı bir aklanma gösterisini izlediler.
Bir de şu var: Bu kelam verilen ölçülerin ne kadarı hakikaten bağışlanacak? Bağışlanırsa ne kadarı hakikaten depremzedelerin gereksinimlerine gidecek? Bu bağışların karşılığında devletten ne üzere ihaleler beklenecek, alınacak?
Madem milyonlarca lira bir telefonla bu kadar kolay verilebiliyordu, zelzelenin birinci günlerinde beşerler yardım toplamak için kendilerini paralarken bu yardım neden yapılmadı?
Halbuki düzgün çalışan bir sistemde Meclis toplanıp gerekli bütçeyi çıkarabilir, bu bütçe gerekirse vergilerle gerekirse de Merkez Bankası’nın mali genişlemesiyle süratli bir biçimde devreye sokulabilirdi. Tercih edilen, halkın parasıyla halka gösteri yapmak oldu.
Özetle, Merkez Bankası canlı yayında nakdî genişleme yaptı, parası olanlar canlı yayında vergilerinin bir kısmını ödedi, devlet de kendi cepleri ortasında para dolaştırdı. İzleyenler ise gerçek yardımlaşma ve dayanışmayla sadaka gösterisinin farkını görmüş oldular.
