Çağdaş Hukukçular Derneği Genel Lideri, Avukat Selçuk Kozağaçlı’nın sürekli hatırlamamız gerektiğine inandığım o meşhur cümleleriyle başlayalım aklımızdakileri konuşmaya: “Güvenlik yok, iş yok, gelecek yok, hukuk yok, anayasa yok. Yaşıyoruz, bu yaşamak çok kutsal, o denli mi? O denli değil! Hayatın kendisi değil kutsal olan. Kutsal olan adil bir hayat. Kutsal olan onurlu bir ömür. Kutsal olan inançlı bir hayat. Kutsal olan haysiyet sahibi bir ömür. Sadece yaşamak değil kutsal olan. Milyonlarca insan ölüyor, her gün, hiç uğruna. Trafik kazalarında, savaşlarda, hastalıktan… Ölmek ya da kalmak sıkıntısı değil bu sıkıntı. Onurlu yaşamak ya da yaşamamak sorunu. Adaletli yaşamak ya da yaşamamak sorunu.”
Hepimiz tıpkı fotoğrafı paylaşıp durduk geçen hafta. Yerle yeksan olmuş binaların ortasında duran, camı dahi kırılmamış Kahramanmaraş TMMOB Vilayet Temsilciliği binası. Akıldan uzaklaşmanın getirdiği yıkımın açık fotoğrafı, sarsıntının değil tedbirsizliğin öldürdüğünün gözle görülür ispatı. Akabinde gelen “Japonya’daki zelzelelerde neden kimse ölmüyor?” soruları, “Artık biliminsanlarını dinleyelim” kelamları. Dinleyelim elbette. Pekala, nerede bu ülkenin biliminsanları, arama kurtarma yetkilileri, insan hakları savunucuları?
TMMOB yöneticilerinden ve avukatlarından Mücella Yapan, Can Atalay ve Tayfun Kahraman cezaevinde, kent hakkını savundukları için Seyahat Davası’nın tutukluları. Selçuk Kozağaçlı, ÇHD Davası sebebiyle mahpusta. Tıpkı imar affına tek vekiliyle bile oy vermemiş Selahattin Demirtaş üzere. Sırf Türkiye’nin değil, dünyanın sayılı arama kurtarma profesyonellerinden Nasuh Mahruki de kurucusu olduğu AKUT’a yapılan siyasi saldırıyı ve bunun sonucunda muhalif kimliği sebebiyle çalışmayı bırakmaya zorlandığını anlatıyor günlerdir ekranlarda. 1999 zelzelesinde yaraların sarılmasında değerli isimlerinden biriyken, 6 Şubat zelzelesinde saha çalışmalarında bulunamıyor.
Örnekler çoğaltılabilir elbette. Sıkıntıyı salt bilimsizlik, kanunsuzluk ya da cehalet sorunu olarak çizmemek, hatası nasıl tanımlandığı bilinmeyen topluma atmamak da bu sebeple değerli. Ortada sırf eğitimli seçkinlerin farkında olduğu, tahlilsiz bir cehalet sorunu falan yok. Ortada insan hakları savunucularına, sivil toplum kuruluşlarına, mesleksel örgütlenmelere, siyasi partilere mani olmayı kendine vazife bellemiş, ziyadesiyle siyasi, sistematik ve organize bir taarruz var. Bu müdahaleye ses çıkarmadan, daha inançlı telaffuzların içinde yüzerek hatası toplumsal cehalete yıkmanın bize yararı yok. Sorumluları ismimiz kadar uygun tanırken suyu bulandırmanın da yararı yok.
“Biz bilgisiz bir toplumuz” (ve hasebiyle başımıza gelenleri hak ediyoruz) baştan sona yanlış bir önerme olmasının yanı sıra tehlikeli de. Emsal cümleleri kuranlar, sandıklarının tersine bahsedilen toplum tarifinden azade değiller. Hayallerindeki toplum karikatürü de gerçekçi değil. Ama amaca siyasetçiler yerine toplumu koyan telaffuzlar tekrar de revaçta, zira endişenin karar sürdüğü bir iklimde “konuşmadan konuşmanın” en kolay yolu bu. Sorumlu arayacak kadar hassas, toplumsal bir telaffuz üretecek kadar entelektüel görünmek isteyen ama suya sabuna dokunmamayı artık nefes almak kadar doğal bir hayat pratiği hâline getirmiş kimseler için toplumdan dem vurmak biçilmiş kaftan.
Ancak madalyonun başka tarafında, görmek isteyenler için değişik bir toplum var. KYK bursunu yardım kampanyalarına yatıran öğrencilerle, meskende kurduğu turşuları dayanışma merkezlerine getiren emeklilerle, sarsıntı bölgesine tır gönderebilmek için sabahlayan gönüllülerle dolu bir toplum. Meskenlerini depremzedelerle paylaşmak için can atan yurttaşlarla, sarsıntı bölgesine ulaşabilmek için kendi imkânlarını altüst eden inşaat emekçileriyle, biriktirdiği harçlığı gereksinim sahiplerine gönderen çocuklarla dolu bir toplum. Devlet şimdi afet bölgesine bile ulaşmamışken tekrar devletin kısıtladığı Twitter’dan vinç ve ekskavatör bulan, enkaz altındakileri tırnaklarıyla kazıyarak çıkarmaya çabalayan bir toplum. Bu yüzden artık yüzümüzü hangi toplum tarifine döneceğimiz düpedüz siyasi bir hâl almış durumda. Taraflar tahminen de hiç olmadığı kadar net: sarsıntının onuncu gününde vergilerimizle edindikleri parayı televizyonlarda sadaka üzere bağışlayanların karşısında birinci günden beri dişinden tırnağından artırdığıyla can kurtarmaya çalışan bir toplum var. Bu yüzden her şeyden ve herkesten evvel toplumu karşınıza almaya sebep olan o endişenin artık sonu gelmeli.
Başa dönelim, şayet kutsal olan haysiyetli bir ömürse Silivri Maraş’tan, Adıyaman’dan, Antakya’dan daha soğuk değil. Birileri bizim söylemeye korktuklarımızı söyledikleri için içeridelerse, biz ne kadar dışarıda sayılırız ki? Endişeyi delip geçen güç acı olsun istemezdik elbette, fakat bu endişeyi artık üzerimizden atmak zorundayız. Enkaz başında ailesinin cenazesini bekleyen bir depremzede cümleye “Beni de içeri atarsanız atın…” diye başlamamalı. Milyonlar “duygularını mahpusa girmeden söz edemiyor” olmamalı. Yüreği büyük harflerle birkaç milyon lira bağışta bulunan timsah gözyaşlı sermayedarlardan değil, sendikasına güvenip iş bırakarak afet bölgesinde can kurtaran madencilerden öğrenmeliyiz.
Onurlu bir hayatı düşlemek, bunu savunmak, bunun için çaba etmek kaygı duyulacak bir şey değil. Toplumsal hafızamıza kazınmış bu kanıyı söküp atalım artık. Tek bir yurttaşın dahi bu türlü hissetmesine müsaade vermeyelim. Anayasal hakkımız olduğunu ismimiz üzere bildiğimiz cümleleri kurarken bin kez düşünmeyelim. Yıllardır tanıdığımız o sorumluların isimlerini fısıldamayalım, bağıralım.
Korkmayalım artık, korkmak için fazla kalabalığız.
