Yazar ve fizyolog George Henry Lucas, 1839’da Charles Dickens’ın Londra’da bulunan Doughty Sokağı’ndaki konutunu ziyaret etti. Devrin en ünlü müellifinin kitaplığını titizlikle inceleyen Lucas, onu ideoloji, bilim ve yüksek edebiyattan uzak olmakla suçladı. Doughty Sokağı’nda Dickens’ın meskeninin yerine açılan Charles Dickens Müzesi’nde bu ay başlayan Charles Dickens: Man of Science (Charles Dickens: Bilim Adamı) standı ise ünlü müellifin Victoria Devri’nde bilimin değerli temsilcilerinden olduğunu gösteriyor. Dickens’ın yazdıkları eşliğinde jeoloji, termodinamik, kimya ve tıp üzere bilimsel tutkuları da ziyaretçilerle paylaşılıyor.
Müzenin küratörlerinden Frankie Kubicki’ye nazaran “150 yıldır Dickens’ın bilime karşı ilgisiz olduğu, hatta onu düşmanı bellediği düşünülüyordu. Bu gülünç bir yanlış anlamadan ibaret, o Victoria Devri’nin en ilham veren bilimsel iletişimcilerindendi.” Dickens’ın bilime karşı hasmane bir hali olduğuna yönelik yaygın bir kanı var mı emin değilim, materyalist kimliğiyle bilinen, ilgisini romanlarına da serpiştiren bir müelliften kelam ediyoruz. Örneğin bu yazıyı yazarken tekrar okuduğum Kasvetli Ev’in (Çev: Aslı Biçen) başlangıcında “Holborn Tepesi’ne dev bir kertenkele üzere tırmanan on-on beş metre uzunluğunda bir Megalosaurus”tan bahsediliyor. Münasebetiyle tahminen de Man of Science standının bedeli bir paradigmayı yıkmasından değil, bilinen bir problemin derinlerine inmesinden geliyor.
Özellikle paleontolog Richard Owen, vefat döşeğinde Dombey ve Oğlu’nu onun sesinden dinlemek isteyen matematikçi Ada Lovelace ve onun romanlarının askerlerde yarattığı etkiyi “okuyarak tedavi” diye isimlendiren Florence Nightingale’in çok sevdiği Dickens’a nazaran bilim topluma hizmet etmeliydi. Kitaplarındaki hasta ve vefat döşeğindeki çocuklar, çocuk hastalıklarına bakışı değiştirdi ve dünyanın birinci çocuk hastanesinin Doughtry Sokağı’nın çabucak yakınlarındaki Great Ormond Sokağı’nda kurulmasına vesile oldu. 1956’da American Journal of Medicine’da yayımlanan bir makalede, Bay Pickwick’in Serüvenleri’ndeki şişman çocuğun tıbbi bir sendromu tanımladığı belirtildi. Fazla kilolu bireyler, tıpkı kitaptaki üzere nefessizlik ve daima uyku hâliyle karşılaşabiliyordu. Sonradan buna Pickwick Sendromu ismi verildi. Münasebetiyle, Dickens bilimin gelişimine şahsen katkıda bulundu.
Sergi kapsamında görülebilecekler objelerden biri, Dickens’ın Vezüv Yanardağı’na gidip “tepeden tırnağa yanarak” döndüğü seyahat başta olmak üzere her konuttan uzaklaştığında yanında taşıdığı seyahat çantası. Michael Faraday’in Kraliyet Enstitüsü’nde verdiği derslerde aldığı notlar da müzede yer alıyor. Dickens’ın sonradan bunları düzenlediği, kurmaca ve toplumsal problemlerin yanı sıra çay yapmak, bira mayalandırmak ya da mum yakmak üzere gündelik hayat aktivitelerinin arkasındaki bilime yer veren haftalık dergisi Household Words’te yayımladığı biliniyor.
John Pepper’ın imzasını taşıyan ve aslen bir dizi optik illüzyondan ibaret olan Pepper’ın Hayaleti de stant kapsamında tekrar yaratılıyor. Dickens’ın Lanetli Adam’ında da yer verdiği bu figürler, müellifin Pepper’la birlikte duyuları yanıltmanın kolaylığını ortaya koyarak sahtekâr cinci tayfanın foyasını meydana çıkarma uğraşının bir sonucu.
Onu ideoloji, bilim ve yüksek edebiyattan uzak addeden George Henry Lucas’ın kelamlarının sırrını tahminen de Dickens’ın konuklarla ortasının pek de güzel olmamasında aramak lazım. Bunun en yeterli örneği bir başka müellif, Hans Christian Andersen. 1857’de Dickens’ların konutuna konuk olan Andersen, bir türlü gitmek bilmediği için ailede büyük bir mutsuzluğa sebep olmuştu. Hatta Dickens, o gittikten sonra konuk odasındaki aynaya şunu yazmıştı: “Hans Christian Andersen bu odada beş hafta uyudu, aile için ise ASIRLAR geçmiş gibiydi!” Pekala, tam olarak ne olmuştu?
Andersen, Dickens’ların meskenine birinci geldiğinde Danimarka’da erkek konukların konutun oğullarından biri tarafından tıraş edilmesi geleneğinden bahsetti. Dickens bunun üzerine ona Rochester’da bulunan bir berberden her gün için randevu ayarlamak zorunda kaldı. Onunla ilgili anlatılan bir başka hikâye, misafirliği sırasında kitaplarından birinin makus tenkidine denk gelmesi, akabinde kendisini bahçede yere atarak meczuplar üzere ağlamaya başlamasıydı.
Dickens’ın The Frozen Deep adlı oyununu izlerken seyircilerin ortasında Kraliçe Victoria’nın da olması Andersen’i ziyadesiyle memnun etmişti. Yalnız performans ve sonrasındaki parti boyunca huysuzluğu gitgide arttı, çünkü ilgi odağı olmayı asla başaramamıştı. Dickens’ların ondan yaka silkmesinin vardığı seviyeyi anlatmak için David Copperfield’ın şakşakçı makus adamı Uriah Heep’in Andersen’den esinlenildiği tezlerinden bahsetmek yararlı olabilir.
Yine de Dickens’ın her konuktan nefret ettiğini söylemek aldatıcı olabilir. 7 Şubat 1812’de doğan Dickens’ın konuk ağırlamayı sevdiği etkinliklerden biri doğum günleriydi. W. H. Hughes’a yazdığı bir mektupta bu durumu şöyle açıklıyordu: “Her akşam 8’de yatarım, doğum günümde ise akşam yemeğine kadar uyanık kalırım.” Kimi vakit meskende, kimi vakit ise Dickens’ın sevdiği restoranlardan birinde düzenlenen doğum günü partilerine tertipli olarak katılan isimlerden kimileri John Forster, Thomas Beard, Peter Cunningham ve Wilkie Collins’ti. Arkadaşlarıyla günün tamamını geçirmeyi tercih eden Dickens, günün erken saatlerinde onları sevdiği en aktivitelerden birine, uzun yürüyüşlere çağırıyordu. Bu rutin, bir tek okuma turnesi için ABD’de olduğu Kasım 1867 – Nisan 1868 aralığına denk düşen 56. yaş gününde kesintiye uğradı.
7 Şubat 1868’de ABD gazeteleri onun doğum günü olduğunu yazınca eline çiçek ve çelenkler, yeterli dileklerle dolu mektuplar, şık bir broş, bir gümüş matara, plastron düğmesi seti ve altın kol düğmeleri üzere yığınla ikram ulaşmıştı. Birebir gün Washington’da ABD başkanı Andrew Johnson’la tanıştı. Ne konuştuklarına ya da birbirleriyle ilgili ne düşündüklerine dair detaylı bilgi içeren rastgele bir şey yazmadı. Birebir günün akşamı gerçekleşen okuma buluşmasıyla ilgili ise bilakis ziyadesiyle tutkuluydu: “Okuma bittikten sonra seyirci ayağa kalktı ve ben masaya dönüp onlara kısa bir konuşma yapana kadar ayakta alkışlayıp tezahürat yapmaya başladı. Seyircilerim harikaydı.” ABD halkı, Dickens’ın ilgisini çekme konusunda lidere kıyasla çok daha başarılıydı.
Şeker Henry’nin Akılalmaz Öyküsü’nde (Çev: Ayşe Gül Güre) Roald Dahl, nasıl muharrir olunur sorusuna şu karşılığı veriyor: “Charles Dickens için kolay olmuştu bu. Daha yirmi dört yaşındayken oturup basılır basılmaz bir çok-satan oluveren Pickwick Papers[i] isimli kitabını bir solukta yazıvermişti; fakat unutmamak gerekir ki Charles Dickens üstün zekalı biriydi ve üstün zekalı olanlar biz öbür sıradan insanlara hiç benzemezler.” Dickens bir dâhiydi, bilimle her vakit iç içeydi ve uslanmaz bir materyalistti. Dickens üzere olun.
Kaynaklar: Charles Dickens Museum Blog, The Guardian
[i] Eser, Türkçeye Bay Pikvik’in Serüvenleri ve Mister Pickwick’in Serüvenleri adlarıyla çevrildi.
