Yılın o vakti geldi de geçti. Spotify, bu yılın merak edilen dinleme datalarını biraz gecikmeli de olsa bizimle paylaştı. Son yılların vazgeçilmezi rap müzik bu sene de tepede. Lvbel C5, Blok3, Uzi, Motive, Cakal, Sefo üzere yeni kuşak rapçiler listenin gediklileri. Lakin bu yıl listede ilgi çeken, tartışma yaratan bir güncelleme var: 2024’ün favori müziği “Cıstak” evvelki yılların bilakis bir “aşk şarkısı” değil.
Era7capone, Batuflex ve Narco üçlüsünün ortak kesimi “Cıstak”, aşk şöyle dursun adeta bir mizojini manifestosu. Sırf mahlaslarından bile kendilerini mafya zannetmekle övündükleri aşikâr olan bu tipler için tüm bayanlar parayla ulaşılabilecek birer seks nesnesi, ömür ise paraları bir yerlere saçıp uyuşturucu kullanmaktan ibaret. Gram mana tabir etmeyen müzik kelamlarını tekrar lisana getirmenin alemi yok. İsteyen kısa bir araştırmayla bulabilir. Çünkü “Cıstak” bayanlardan nefret eden birinci rap müziği değil, aşikâr ki son da olmayacak. Bu yüzden benim sıkıntıya dair ilgilendiğim kısım, her şeyin en başında gettodaki isyanın sesi olarak ortaya çıkan bir müzik tipinin nasıl bir hata övgüsü ve bayan nefreti aracı haline geldiği.
Akademik içerik araştırmalarına nazaran ABD’de icra edilen rap müzik kelamlarının alt çeşitlere nazaran değişken olmakla bir arada ortalama yüzde 22 ile 37 oranındaki bir kısmı direkt bayan düşmanı. Bunların kimileri bayanları sırf seksle bağdaştıran sıfatlarla tanımlarken kimileri da erkekleri kullanan berbat niyetli kimseler olarak nitelendiriyor. Müzik kelamlarında bayanlara “orospu”, “sürtük”, “gold-digger” (zengin koca avcısı) üzere yakıştırmalar yapılırken erkekler de “pezevenk”, “mafya”, “çete lideri”, “kral” üzere sıfatlarla karşımıza çıkıyor. Bu müzikler yapıldıkça dinleniyor, dinlendikçe yenileri yapılıyor. Bu sırada bayanların gündemi ise bir türlü mevt, şiddet, nefret döngüsünü aşıp bu müziklerdeki eril lisan problemini konuşmaya ulaşamıyor.
Elbette bu rahatsız edici müzik kelamlarının tek sebebi icra edenlerin bayan düşmanı olmaları değil. Hatta muhtemelen kendilerine bunu soracak olsak şiddetle karşı çıkar, kendilerinin de kız kardeşleri ve anneleri olduğu savını öne sürer, ülke gündemi bayan cinayetleriyle çalkalandığında yaptıkları paylaşımları delil olarak sunarlardı. Fakat bayan nefretinin ticari bir avantajı olduğu su götürmez bir gerçek. Formül kolay: Ağır laflarla şok tesiri yaratan, hakaret dolu şarkı sözleri kolay dikkat çeker. Dikkat daha fazla dinlenme, daha fazla dinlenme ise daha fazla para getirir. Pekala, para rapçiler için neden bu kadar kritik bir motivasyon kaynağı?
Hemen çabucak tüm coğrafyalarda rap müziğin tarihi çıkış noktası yoksullukla yakından ilişkili. Lakin kültür popülerleştikçe rap dışlanan, bastırılan, fakir bırakılan toplum üyeleri için sırf bir çaba tekniği olmaktan çıkıp tıpkı vakitte bir vurgun aracına da dönüşüyor. Müzik kelamlarına bakılırsa, çabucak herkes sistemin acımasızlığının ve varoşlardan gelenlerin güçlü olabilmesinin yegane yolunun yasa dışı işler yapmak olduğunun ziyadesiyle farkında. Fakat bazıları buna kolektif bir başkaldırı yürütmek yerine ferdi bir fırsat kollamayı tercih edebiliyor. Bu yüzden mafya, uyuşturucu, çete, silah üzere motifler müziklerde sıkça tekrar ediliyor. Bütün bu döngü o kadar erkeksi ki elbette lafın ucu zaten bayanlara da dokunmaya başlıyor. Kapitalizm ile kol kola yürüyen ataerki burada da apansızın kendini gösteriveriyor. Rolex’ten platin saçlı kızlara giden yolun taşları metalarla döşeniyor.
Peki, şarkıyı yapanı anladık lakin dinleyiciye ne oluyor? Kapitalist dünyada her şey üzere müzik de bir arz-talep problemi. Rap müziğin Türkiye’deki yükselişinde elbette siyasal kültürün de büyük bir hissesi var. Her gün yeni bir bayan cinayetine uyandığımız, buna reaksiyon göstermek isteyenlerin binlerce polis tarafından meydanlarda yaka paça gözaltına alındığı, siyasi yetkililerin alenen bayanları amaç gösterdiği güzide ülkemizde bayan nefreti aşikâr ki pek de şaşırtan bir eğilim değil. Kültür ve toplum ilgisi adeta bir “yumurta mı tavuktan çıkar, tavuk mu yumurtadan?” sıkıntısı. Bu yüzden bu müzikleri yapanlar kadar dinleyenler ve onların bağlantılandığı sosyokültürel ortamlar üzerine de konuşmalıyız. Zira biz konuşmadıkça birileri bu müzikleri bangır bangır dinlemekten en ufak bir esef duymamaya devam edecek.
Çözüm elbette müzik yasaklamak ya da rapçi yargılamak üzere faşist uygulamalarda değil, olamaz da. Neredeyse birkaç yıla sığan bu eğilim değişikliği aslında estetik korkularımızın değil, kısmen “toplumsal çürüme” diye anılan şartların bir modülü. Bu yüzden bahsettiğim görüşlerin hiçbirinin altkültür dışlayıcılığı üzerine kurulu olmadığını tekrar etmek istiyorum. Niyetim “Neden caz değil de rap dinliyoruz?” üzere bağlamsız bir çıkış yapmaktan fazla “Patronlardan hesap soran, sevgilisine serenatlar yapan rap müziğe ne oldu?” diye sormak.
Kendilerine o denli gözü pek, bu türlü güçlü damgası yapıştırıp duran, bayanların karşısında aslan kesilen kimi rapçilerin husus iktidara gelince tir tir titremeleri tesadüf değil. Dinleyici kitlelerinin kimi kelamda muhalif kafatasçı partilerin seçmen kitlesiyle bu kadar paralel olması da. Her ikisi de ırkçılık, yoksulluk, bayan düşmanlığı üzere temel sıkıntıların üstünü örtmek için iktidarlar tarafından kullanılan siyasi ve kültürel maşalar. Bu yüzden siyasetini kaygı, şiddet ve yolsuzluk üzerine kuranlar, bunun yozlaşmış uzantılarının toplumun her kısmına sirayet etmesini gülen gözlerle izlerken, müziklerinde mizojini barındırmayan az rapçilerden Ezhel’i de ne hikmetse yıllardır “toplumu özendirme” hatasıyla sürgünde yaşatıyor.
Ne kadar unutturulmaya çalışılırsa o kadar tekrar etmemiz gerekenlerden biri de siyasi duruşumuzun sırf dört yılda bir verdiğimiz bir adet oydan ibaret olmadığı. Aldığımız nefes de, kimi sevdiğimiz de, geçtiğimiz yıl en çok kimi dinlediğimiz de ziyadesiyle politik.
Maalesef “Cıstak” müziğini bangır bangır dinleyenlerin cinsiyet dağılımına dair bir bilgi bulamadım. Yeniden de Batuflex çok merak ediyorsa söyleyeyim, feminizmle bir gün bile yan yana gelme fırsatı bulmuş hiçbir bayanın rastgele bir paraya kendisine “hoş bakacağını” pek sanmıyorum.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
