TikTok sağ olsun, her ay bir yenisiyle tanıştığımız ve “Hayda, bir de bu çıktı başımıza” dediğimiz trendlerin en zamansızı ve en popüleri, basitçe “temiz kız” diye çevirebileceğimiz “clean girl” estetiği. Hailey Bieber, Sofia Richie üzere toplumsal medya yüzlerinin de dayanağıyla birkaç yıldır hayatımızın merkezinde yer alan bu kavramın, ismi üstünde bir “temizlik” vurgusu öne sürse de, süratle pompalanan her şey üzere kirli bir tarafı da var.
Temiz kız estetiği, doğal hoşluğu ve sadeliği vurgulayan minimalist ve zahmetsiz bir moda, hoşluk, hatta hayat trendi olarak ortaya çıktı. Cesaretli ve öne çıkan görünümlerin yerine sade renk tonlarını, makyaj yerine cilt bakımını, partilemek yerine yoga ve sağlıklı beslenme üzere hayat tercihlerini yerleştiren bu akım, birinci bakışta olumlu görünse de esasen influencer takıntılı bir kültüre yeni bir imaj satmaktan ibaretti. Hoşluk ve toplumsal medya bölümlerinin “en azını” bile para kapısına dönüştürebilmesi için biçilmiş kaftandı.
Hal bu türlü olunca, influencerlar ansızın “yok üzere görünen” makyajlara, at kuyruklarına, konforlu kıyafetlere bile büyük manalar yüklemeye başladılar. Değerli cilt kremlerinin, saç bakım yağlarının, kaşmir kazak linklerinin gerisi ardı kesilmedi. Bu imajın ardında yatan asıl sihir olan estetik ameliyatlardan ise kimse kelam etmedi. Çocuklukları kamera önünde geçen ve estetik değişimlerine şahsen şahit olduğumuz Hailey Bieber, Kylie Jenner, Selena Gomez üzere isimler estetik ameliyatlarını kabullenmek ve üzerine konuşmak şöyle dursun, kendi cilt bakım ve kozmetik markalarıyla büyük işverenlere dönüştüler.
Çabasız görünmenin dahi görünmez bir tüketim ve gayret gerektirmesi, kapitalizmin nasıl her şeyi kendi lehine dönüştürdüğünün temelli bir ispatıydı. Tüketici, artık daima karşısına çıkan hazırlanma görüntülerinin da tesiriyle, yataktan çıktığı haliyle görünmek için bile binlerce lira harcamak zorundaydı. Paranın büyük kısmının direkt bu imajı toplumsal medyada parlatan isimlerin cebine girmesi ise bu çarkın en hoş işleyen kısmıydı.
Temiz kız estetiğinin önlenemez yükselişinin pandeminin ve alternatif sağın tekrar yükselişiyle paralelliği tesadüf değil. Ne hikmetse tam da bütün dünya meskene tıkılmışken apansızın bir estetiğe dönüşüveren bu akım, kolay bir pazarlama hilesi olmanın ötesinde bir mana taşıyor. Bayanların kimseye, hiçbir alanda estetik görünme borçları olmaması bir yana, bahsi geçen bu paklık, doğallık ve konut vurguları öteki ve tahminen de daha tehlikeli bir yolun da taşlarını döşüyor.
Kadınları makbul ve günahsız bir imajın içine sığdırmaya çalışan anlatının birkaç adım ötesinde “tradwife” (ev hanımı) üzere daha muhafazakar ve klâsik bayan imajlarının yükselişi yatıyor. Bayanın yerinin konut, sorumluluğunun ise çocuk bakıp yemek yapmak olduğu bu tartışmalı senaryolar, toplumsal medyada milyonlarca beğeni alıyor. Bu sırada bin yıllardır süregelen ataerkil baskı düzeneğinin altında ezilmeyi güya özgür bir tercihmişçesine tekrar üretiyor. Kimse kocaman çiftliklerde, kıymetli kıyafetler içinde gezinen bayanları kullanarak eviçi emek sömürüsünü estetize etmekte ve bayanlara insanüstü bir sorumluluk yüklemekte en ufak bir beis görmüyor. İlgi biraz olsun azaldığında tradwife bitiyor, “old money” başlıyor. “Old money” bitiyor, “very demure” söylemi viral oluyor. Klasik, elitist, ayrıcalıklı ne varsa “clean girl” estetiğinin açtığı yoldan gidiyor.
Clean girl, direkt tradwife üzere kötücül bir gayeye sahip olmasa da taşıdığı “temiz” sözünün altında yatan manaların bekaret, masumiyet, klasiklik üzere kavramları yine ürettiği su götürmez bir gerçek. Doğal, sade, minimal üzere sözler yerine temizlikle öne çıkması ya da “kadın” yerine “kız” manasına gelen “girl” sözüyle buluşması bu açıdan farklı. Çünkü bunun tam karşısına yerleşen “kirli kadının” neyi temsil ettiğini ve kimlerce düşmanca bir telaffuz olarak kullanıldığını da pek yeterli biliyoruz.
Öte yandan, pak kız olmak pek kapsayıcı bir imaj da sayılmaz. Bu estetiğin hem hitap ettiği hem de beslendiği öncelikli kitle beyaz ve üst sınıf bayanlar. Şişman, akneli cilde sahip, engelli, siyahi ya da afro saçlı, baş örtülü, farklı cinsel kimlikleri benimseyen, yaşlı ya da fakir bayanlar bu tarifin dışında kalırken, dolaylı yoldan onlara “temiz olmayan” bir etiket de yapıştırılmış oluyor. Pak olmanın önkoşulu yıkanmak, dişlerini fırçalamak üzere temel hijyenik gereksinimlerin ötesinde değerli bir ömür stilini benimsemek olarak sunulunca, tarihî olarak ebediyen yoksullukla ilişkilendirilen “kirlilik” algısı yine pekiştiriliyor. Biz de kendimizi bu bahsin hijyen yoksulluğu ya da ayrımcılık üzere çok daha hayati taraflarını konuşmak yerine “temiz kız” olmayı hangi eserin mümkün kıldığı üzere gündemlerle oyalanırken buluyoruz.
Güzellik her vakit politikti, politik olmaya devam edecek. Lakin giderek birbirine benzeyen, benzedikçe de özgünlüğünü kaybeden hızların ortasında kim olmak ve nasıl görünmek istediğimiz sorusu daha da büyük bir mana kazanıyor. Doğal olmak, sağlıklı beslenmek, konforlu kıyafetler giymek elbette pek manalı tercihler. Tıpkı öbür tüm tercihler üzere. Tekrar de kendini tabir etmekle sömürmek ortasındaki çizgi her geçen gün giderek azalırken, bir gün pak öteki bir gün kirli olabilme özgürlüğü hepimize uygun gelebilir.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
