Dünyanın en kısa hikayesini Hemingway mi yazdı?

“Satılık: Bebek ayakkabıları. Hiç giyilmemiş.” Ernest Hemingway’e atfedilen bu kısa hikayeye rastgele bir internet mecrasında denk gelmiş olabilirsiniz. Rivayete nazaran, Hemingway bir öğlen yemeğinde arkadaşlarıyla 6 kelimelik[i] bir hikâye yazabileceğine dair teze giriyor. Peçeteye yazdığı bu 3 kısa cümleyle, yıllar sonra internette “Dünyanın En Kısa Öyküsü” olarak isimlendirilen, kimi vakit yanına “gelmiş geçmiş en hüzünlü” üzere sıfatların da layık görüldüğü ve onun edebi dehasının bir ispatı olarak ileri sürülen bir hikaye elde ediyor. Twitter’da “Hemingway bebek” sözlerini arattığınızda karşınıza çıkanlardan bile bunun ne kadar tanınan bir hikaye olduğunu anlayabiliyorsunuz. Pekala, toplumsal medyanın malumatfuruşluğunu bir kenara bırakırsak, bu hikâyenin bir aslı var mı? Bu kısa hikayeyi yazan hakikaten Hemingway mi?

“Quote Investigator” ismini taşıyan ve alıntıların kökenini araştıran internet sitesinin sahibi Garson O’Toole’un bahisle ilgili çalışması bu kısa hikayenin menşeine açıklık getiriyor.

O’Toole’un belirttiğine nazaran, bu altı söz birinci kere 20. yüzyılın başlarında, Hemingway şimdi 7 yaşında ve muhtemelen alfabeyi dahi yeni öğrenirken ortaya çıkıyor. 1906’da bir gazetenin seri ilanlarında geçen “Satılık, bebek arabası, hiç kullanılmadı. Bu ofise başvurabilirsiniz.” cümlelerini, 1910’da biraz daha uzun olsa da birebir sözleri kullanan “Bebeğin el imali çeyizi ve bebek arabası satılık. Hiç kullanılmadı.” izliyor. 1917’de William R. Kane’in yazdığı ve kısa hikayelerin gücünden bahseden bir makale, “bebeğini kaybeden bir kadın” için “Küçük Ayakkabılar, Hiç Giyilmedi”den oluşan veciz bir başlık önerisi taşıyor:

Akla birinci gelen örneği verelim: Hikâyemiz bebeğini kaybeden bir bayan hakkında, tuttuğu yas onu dünyadan uzaklaştırıyor, kocasına dahi yabancılaşması ihtimalini doğuruyor. Olağana dönmek için zihinsel bir uğraş vermesi gerekecek, bu yüzden yaşadığı kriz de onu ruhsal açıdan etkileyecek. Hikâyenin tamamlanması için bu gayretin ve bayanın zaferinin somut bir sembolü olmalı.

Bu sembolün “hiç giyilmemiş küçük ayakkabılar” olduğunu düşünelim, hikayenin başlığı “Küçük Ayakkabılar, Hiç Giyilmedi” olabilir. Bayanın zaferi ve olağana dönüşü, ağladığı bu ayakkabıları gereksinimi olan öbür bir bebeğin annesine vermesiyle gelecek. Biraz fazla duygusal oldu lakin sanırım ne demek istediğimi anlatıyor.

1921’de ise köşe müellifi Roy K. Moulton, Jerry ismindeki bir arkadaşının şu kelamlarını aktarıyor: “Brooklyn Home Talk gazetesinde “Satılık bebek arabası, hiç kullanılmadı.” diye bir ilan vardı. Bundan çok düzgün sinema olmaz mı?”

Haziran 1921’de Life dergisinde “Dénouement” (Netice) başlığıyla yayımlanan bir yazıdan: “Amerika’nın en âlâ drama muharriri, Houston Post gazetesindeki bu 5 sözlük ilan üzere tek perdelik bir oyun yazabilen bayan ya da adam olacak.” Bahsi geçen sözcükler, iddia edebileceğiniz üzere “Satılık: Bebek arabası, hiç kullanılmadı.” Temmuz 1921’de ise hem Boston Globe‘da hem de Judge adlı mizah mecmuasında Houston Post‘taki ilana benzeri atıflar yapılıyor. Olağan Judge bir mizah dergisi olduğu için oradaki yazının devamında kurgusal bir “yumuşatma” deneniyor. Yazının muharriri Jay G’Dee, ilanı veren kişiyi aradığını ve onu meskeninin önünde çimleri biçerken bulduğunda ortalarında şöyle bir konuşma geçtiğini anlatıyor: “Aslında gerekenden az düşünmüşüz. O sırf tek kişilik bir otomobil ve doğum vakti geldiğinde ikili bir otomobile muhtaçlığımız olduğunu fark ettik.” Hikâye birden daha beğenilen bir hâle geldi, mizah mecmualarına bir defa daha teşekkürler.

1927’de tıpkı sözler, Ella Cinders karakterine yer veren ve insanları seri ilan vermeye teşvik etme emeli taşıyan bir bant-karikatürde yer alıyor: “DÜNYANIN EN UYGUN KISA HİKÂYESİNİN YEDİ SÖZDEN OLUŞAN BİR SERİ İLAN OLDUĞUNU SÖYLÜYORLAR.”

Hemingway ismi nereden çıktı?

Ernest Hemingway, 2 Temmuz 1961’de ABD’nin Idaho eyaletine bağlı Ketchum’da öldü. Onun öğlen yemeğinde yaşadığı rivayet edilen hikâye ise birinci kez Peter Miller isimli bir edebiyat casusu tarafından 1974’te ortaya atıldı. Miller bunu “iyi yapılandırılmış bir ajanstan” öğrendiğini belirtirken 1991’de yayımladığı Get Published! Get Produced!: A Literary Agent’s Tips on How to Sell Your Writing (Yayıncın Olsun! Yapımcın Olsun!: Bir Edebiyat Casusundan Yazılarınızı Satma Taktikleri) kitabında detaylarıyla yazdı:

Görünen o ki Ernest Hemingway Luchow’s’ta bir küme müellifle yemek yerken sırf altı sözden oluşan bir kısa hikaye yazabileceğini sav etmiş. Başka müellifler da doğal ki yazamayacağını belirtmiş. Hemingway onlara masanın ortasına on dolar koymalarını ve başaramazsa hepsine fazladan onar dolar ödeyeceğini söylemiş. Başarırsa da ortadaki bütün parayı alacakmış. Bir peçeteye süratlice altı sözcük yazmış ve dolaştırmış, iddiayı kazanmış. O sözcükler şunlarmış: “SATILIK. BEBEK AYAKKABILARI. HİÇ GİYİLMEMİŞ.” Giriş, gelişme ve sonuç!

Oyun muharriri John De Groot, 1980’lerde tek kişilik bir oyun yazdı. 1989’da birinci sefer sahnelenen oyun, Papa: A Play Based on the Legendary Lives of Ernest Hemingway (Baba: Ernest Hemingway’in Efsanevi Hayatından Uyarlanan Bir Oyun) ismini taşıyordu. Oyunun Türkçeye çevrilmemiş metninde, meşhur anekdotun bir kısmı yer alıyordu:

Yalnızca 5 söz kullanarak bir kısa hikaye yazabileceğime dair bahse girerim.

Yok mu argümana giren?

GÜLÜMSER.

Peki bakalım.

5 sözcükte bir kısa hikâye:

‘Satılık.

Bebek ayakkabıları.

Hiç giyilmedi.’

GÜLÜMSER. HALİNDEN ŞADDIR.

1990’lar ve günümüz

1992’de Kanadalı edebiyatçı John Robert Colombo, ünlü bilimkurgu müellifi Arthur C. Clarke’ın 11 Ekim 1991’de kendisine yolladığı mektubun bir kısmını yayımladı. Görünüşe nazaran Clarke da Hemingway anekdotundan haberdardı ve olayın 1920’lerde geçtiğini düşünüyordu: “[Kısa hikayeler arasından] Benim en sevdiğim Hemingway’inki, sanırım bununla 10 dolarlık bir argüman kazanmış (ki 20’lerde hiç de az bir meblağ değil). Etrafındakiler tek söz etmeden ödemiş. Şöyle bir şey, hâlâ her düşündüğümde beni ağlatıyor…”

1997’de The New York Times‘ta yayımlanan bir yazıda ise yeniden Hemingway’e bir atıf mevcut, lakin hikâyede geçen ayakkabılar için kullanılan hareket “giymek” değil “kullanmak”: “Hemingway bir vakitler altı sözle etkileyici bir hikâye yazabileceğini sav etmiş: ‘Satılık. Bebek ayakkabıları. Hiç kullanılmadı.’ Sade bir lisan, illaki daha zayıf bir mana taşımak zorunda değil.”

1998’de The Reader’s Digest‘in bir sayısında Arthur C. Clarke, Colombo’ya yazdığı mektubu biraz daha açıyor:

Sıkıştırılmış sözler ortasından bugüne dek denk geldiğim en güçlüsüyle bitireyim. 1920’li yıllarda genç bir gazeteci, iş arkadaşlarıyla sırf altı söz kullanarak bir hikâye yazabileceğine dair 10 dolarına teze girmiş -ki bu o periyoda nazaran çok güzel bir para. Ödemek zorunda kalmışlar…

Pleasantville’in[ii] büyücülerini dahi reddederek Ernest Hemingway’in en kısa ve en yürek parçalayıcı hikâyesini kısaltıyorum.

Muhtemelen Ernest Hemingway imzası taşımayan bu hikâyeden Simeon Lumgair tarafından ona atıfla uyarlanan Abrupt Ending adlı bir kısa sinema dahi mevcut.

Özetlemek gerekirse, “Dünyanın en kısa ve etkileyici öyküsü”nün Hemingway’le bir ilgisi olduğuna dair elle tutulur hiçbir data yok. Hemingway’le bağı muhtemelen Peter Miller’ın palavracılığıyla açıklanabilecek bu kısa hikayenin yepyenisi için Moulton ya da hakkında hiçbir şey bilinmeyen arkadaşı Jerry’ye teşekkür etmemiz gerekebilir. Tahminen de 20. yüzyılın başında bir gazetenin seri ilanlar sayfasına ilan veren yaslı ebeveynlere…

Kaynak: Open Culture

[i] Türkçeye çevrildiğinde 5 sözcük olsa da yazıldığı orjinal lisan İngilizcede 6 sözcük: “For sale: Baby shoes. Never worn.”
[ii] Burada kağıt üzerinde her şeyin eksiksiz olduğu bir kasabada geçen ve birebir ismi taşıyan 1998 üretimi Gary Ross sinemasına atıf var.