Nihayet yaptılar. Amerika Birleşik Devletleri’nin İran’a karşı başlattığı savaş, Ortadoğu’da yürüttüğü ahmakça ve anlamsız savaşlar ortasında en ahmakçası ve anlamsızı olarak tarihe geçebilir. Bu savaşa gerek yoktu, hatta savaşı başlatan kişi bile neden başlattığını bilmiyor üzere görünüyor.
Savaşı başlatan natürel ki Trump oldu, “arabulucu” olduğunu argüman eden Trump. Mutabakatların “baş imzacısı” Trump. Siyasi yükselişini George W. Bush’un Irak’a karşı yürüttüğü ölümcül savaşı eleştirmeye borçlu olan Trump, siyasi rakibinin İran’a karşı savaş başlatacağına dair hiç durmadan türlü ikazlarda bulunan Trump.
Trump’ın yeni periyodundaki bütün icraatı insanlara yapacağını vaat ettiği şeylerin tam aksisini yapmak oldu: hem tabir özgürlüğünü ayaklar altına alıp internet sansürünü genişletti, hem de Medicaid ve Toplumsal Güvenlik sistemini budayıp hayat pahalılığını tırmandırdı. Artık bu listeye ülkesini bir diğer kanlı Ortadoğu savaşına sürüklemeyi de ekleyebilir. Liderin söylediği yahut savunduğu her şeyi beğenmemiş olsalar da en azından savaşa girmeyeceği kelamını tutacağına gönülden inanmış seçmenlere bir el hareketi daha…
Hadi dürüst olalım. ABD bu savaşa girdi zira Trump ne olursa olsun ülkeyi savaşa sürüklemeye kararlıydı. Trump hava ataklarını başlatmadan sadece birkaç saat evvel nükleer muahede görüşmelerinde son deva olarak arabuluculuk yapan Umman’ın dışişleri bakanı İranlıların müzakerelerde verdikleri büyük ödünleri açıklamıştı: İran, nükleer silah üretimini imkansız hale getirecek uranyum stoklamaktan vazgeçmekle kalmayıp halihazırda sahip olduğu uranyumu seyreltmeyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı müfettişlerinin eksiksiz kontrolüne tabi olmayı kabul etmişti. Bu ödünler, Barack Obama’nın yaptığı İran mutabakatında elde ettiklerinin ötesine geçiyordu ve İran’ın asla nükleer silaha sahip olmayacağına dair açık bir taahhüdü içeriyordu. Bu, İran önderlerinin onyıllardır daima söyledikleri ve geçen hafta tekraren tekrarladıkları bir taahhüttü.
Artık bir değeri kalmadı. Trump, İranlıların bu taahhüdü vermeyi reddettiklerini argüman ederek bir hafta boyunca palavra söyledi; savaşı başlatmadan evvelki son kamuoyu açıklamalarından birinde ağlayıp sızlayarak müzakerelerde gereğince ilerleme kaydedemediklerini lisana getirdi. Trump, isteseydi muahede yapabilirdi ve hayatının geri kalanını Obama’nın yaptığı muahededen daha düzgününü yapmakla övünerek geçirebilirdi. Lakin bunu istemedi.
Bu savaş, ABD’nin çıkarlarına da kesinlikle hizmet etmiyor. Savaşın dramatik bir formda tırmanması ve 12 saatten kısa müddette komşu ülkeleri de içine çekmesiyle binlerce ABD askerinin hayatı tehlikeye girdi, komşu Körfez ülkelerindeki birçok ABD üssü insansız hava araçları ve füzeleriyle misilleme taarruzlarına uğradı. İran, dünya petrolünün yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı çoktan kapattı. Bu savaş, en güzel ihtimalle tüketici maliyetlerini artıracak ve Trump’ın zati görmezden geldiği geçim krizini daha da kötüleştirecek, en makus ihtimalle de global bir resesyonu tetikleyecek.
Peki, ne için? Kuşatılmış, izole edilmiş ve ABD’den fersah fersah uzakta kalan İran, okyanusun öte tarafında yaşayan ve İran’ın kendi silahlı kuvvetlerine son vakitlerde harcadığı ölçünün yaklaşık kırk katı kadar bütçeyle finanse edilen bir ordu tarafından korunan Amerikalılar için hiçbir tehdit oluşturmuyor. Doğrusunu isterseniz, savaş nihayet başladığından, savaş çığırtkanları da İran’ın askeri açıdan ABD’ye nazaran çok daha zayıf olduğunu kabul etmekte beis görmüyorlar. ABD ve İsrail son on yılda İran’a karşı sebepsiz taarruzlar düzenleyip her seferinde paçayı kurtardılar; geçen yıla kadar da molla rejiminin zevahiri kurtaracağı ve içinde olmak istemediği savaşı önleyeceği kadar itinayla ayarlanmış, hiç de habersiz olmadıkları teatral misillemelerle karşılaştılar.
İran, Trump ve yandaşları ne kadar palavra söylerse söylesin, ABD anakarasına taarruz düzenleme imkanına sahip değildir. Dahası, George W. Bush’un Irak’ta yürüttüğü düzmece savaşta olduğu üzere, bu savaşı legalleştirmek için öne sürülen kitle imha silahlarına da sahip değildir. Aslına bakarsanız, İran 21. yüzyılda Washington’un öbür ülkelerde rejimi değişikliği amaçları ortasına giren, nispeten zayıf ve kitle imha silahı olmayan ülkelerin sonuncusudur. Bu ülkeler ortasında Afganistan, Irak, Libya, daha yakın vakitte da Venezuela ve Küba vardı. Öte yandan zirveden tırnağa silahlanmış Kuzey Kore, ABD hücumlarından azade kalırken Trump bu ülkenin başkanına aşk mektupları yazıyordu. Öteki ülkeler üzere İran da ABD için bir tehdit olduğundan atağa uğramıyor; aksine tehdit olmadığı için akına uğruyor.
Trump ve bu savaşı destekleyen tüm yeni muhafazakârlar (neoconlar), işte bu yüzden İran’a karşı savaşı yasallaştırmak için türlü münasebetler peşinde koşuyorlar. Geçen ocak ayında Trump’ın öldürdükleri gözü pek sivillerin korunabilmesi için İran hükümetinin devrilmesi gerektiğini söylediğini hatırlıyor musunuz? Bu mantık artık bilakis döndü: ABD ordusu, İran hükümetini devirebilmek için birebir İranlı sivilleri öldürmek zorunda.
Peki, İran rejimi neden devrilmeliydi? Trump, geçen yıl haziran ayında İran’a karşı savaşa başladığında İran’ın nükleer zenginleştirme programını münasebet gösteriyordu. Geçen ay, İran’ın nükleer olmayan silahları ve balistik füze stokları gündemdeydi. Trump, evvelki hafta boyunca nükleer zenginleştirme problemini tekrar gündeme getirdi, sonra da İranlılara “demokrasi götürmeye” çalıştığına karar verdi. Bu görevini de İran’da bir ilkokulu bombalayarak ve 160’tan fazla kız çocuğunu öldürerek derhal yerine getirdi.
Sebebin ne olduğunun hiçbir ehemmiyeti yok. Zati Trump ve başka savaş çığırtkanları artık makul bir münasebet sunma zahmetine bile katlanmıyorlar. İki hafta evvel yapılan üst seviye bir ulusal güvenlik toplantısında, Trump’ın CIA yöneticisi ve Genelkurmay Başkanı’na İran konusundaki genel strateji hakkında görüşlerini sorduğu bildirildi. Trump, stratejiyi belirleyenin lider olduğunu ve ordunun bunu uygulamakla yetindiğini unutmuş görünüyor. Bir öteki deyişle, Trump’ın İran konusunda neyi başarmaya çalıştığına dair hiçbir fikri yok, liderin daima değişen münasebetlerinden, şizofrenik müzakere yaklaşımından ve şimdiden “çıkış yollarından” bahsetmesinden de bunu anlayabiliriz.
Peki, bu savaş kimin çıkarlarına hizmet ediyor? Bu sorunun yanıtı apaçık: kana susamış İsrail liderliği, ABD’yi kullanarak Ortadoğu’yu yerle bir etmek ve geriye kalan toprakları ilhak etmek üzere delicesine bir İncil fantezisine artık daha fazla tutulmuş halde. CNN’in bildirdiği üzere, bu savaş Musevilerin Purim bayramının arifesinde başlatıldı. Bu bayram, çağdaş İran’ın oluşturacağı tehdidi anlatan bir İncil kıssasına dayanıyor; İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da hücumlarla ilgili açıklamasında durmadan bu öyküye atıfta bulundu.
İsrailli yetkililer, Reuters haber ajansına İsrail’in aylardır bu savaşın planlamasına dahil olduğunu, savaşın ziyadesiyle sembolik tarihinin haftalar evvel belirlendiğini söylediler. Doğruysa, bu durum ABD’nin daha evvelki diplomasi eforlarının geçersiz olduğunu değil bu savaşın hakikaten İsrail’in savaşı olduğunu, savaşmanın ve ölmenin de Amerikalılara devredildiğini gösteriyor. Binyamin Netanyahu otuz yıldan fazla müddettir, yaşlı ve hasta Joe Biden’ın iktidarda olduğu devir de dahil olmak üzere, ABD’yi bu savaşa sokmaya çalışıyor. İsrail bu dileğini lakin Trump misyona geldikten sonra gerçekleştirebildi, Trump’ın da İsrailliler için kirli ayakkabılarının altını temizleyecekleri paspastan ibaret olduğunu kanıtladı.
Trump, Ayetullah Hamaney ve öbür üst seviye yetkililerin vefat haberleri üzerine, İran’da süratlice zafer elde etmeye çalışacak, hatta bu suikastları başlattığı savaştan kurtulabileceği birer araç olarak kullanacaktır. Ne var ki, tüm bunları yapmak söylemekten daha zordur. ABD’nin daha evvel Ortadoğu’da yarattığı tüm iktidar boşlukları iç savaşa ve kanunsuz anarşiye dönüşmüştür, CIA bile Hamaney’in akabinde İran İhtilal Muhafızları’nın yöneteceği daha da sert bir rejimin geleceğini öngörmüştür.
Bir diğer mümkünlük da İran hükümetinin bütünüyle çökmesi ve Libya’daki üzere daha geniş ölçekli bir kaosun ortaya çıkmasıdır, nihayetinde İran da militanlar için bir üreme alanı yahut inançlı liman haline gelebilir. Her iki durumda da, Trump ve Washington ABD’nin çıkarlarına uygun bir geçişi sağlamak üzere bataklığa saplanma riskini göze almak ya da düpedüz geri çekilip olan biteni kabullenmek ortasında bir seçim yapmak zorunda kalacaktır. İkinci seçenek ABD üsleri ve İsrail için gelecekte yeni tehditler manasına gelebilir, bu da ABD’yi yeniden geri çekilmeye zorlayabilir. Trump, Nicolás Maduro’yu kaçırma başarısına dayanarak savaşı başlattı ancak bu savaş tamamıyla farklı bir ülkeye karşı tamamen farklı bir operasyon.
Bundan sonra ne olacağını bilmiyoruz, başlattığı savaştan vakit kaybetmeden ve ellerini kirletmeden çıkmayı umuyor lakin Trump da ne olacağını bilmiyor. Fakat şunu kesin olarak biliyoruz: Trump, en ateşli hayranlarının umduğu ve inandığı üzere neoconların baş belası filan değil. Trump, baş neoconun ta kendisi.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Branko Marcetic’in Jacobin‘de yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Desteğiniz bizim için değerli. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere söz özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal bedele dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, yeterli ki varsınız.
