Filistin her şeyi anlatıyor

Karmaşık ve değişken bir kategori olan Filistinli şiddetini anlamak için oryantalist kalıplara ve basmakalıp liberal telaffuzlara değil dikkatli bir tahlile muhtaçlık var.

I. Terör ve coşku

Yıllar evvel yüksek lisans yaparken Lübnan’daki bir Filistin mülteci kampında bir mühlet kaldım. Kamptaki ömür zorluydu lakin zorluklara karşın topluluk bağları güçlüydü. İç tansiyonlar vardı ancak Filistin’e dönüş dileği birleştirici bir prensip olarak varlığını sürdürüyordu.

Batılı gazetecilerin ve entelektüellerin üşengeç bir halla “Filistinli şiddeti” diye isimlendirdikleri Filistin direnişinin aktif olduğu bir periyottu. O periyottaki en kıymetli taktiklerden biri intihar bombacılığıydı. Aksiyoncular kimi vakit askeri noktalara saldırıyorlardı. Bazen de kamusal alanları maksat alıyorlardı. Batılı uzmanlar ve entelektüeller, Arap dünyasındaki meslektaşlarının kıymetli bir kısmıyla birlikte, bu taktiği gerici berbatlığın bir yan eseri olarak tanımlayarak her vakit aldıkları övgüleri topladılar. Sosyolojik faktörlerin mümkünlüğünü düşünmek bile profesyonel standartların vahim bir ihlali olarak görülüyordu. Bu kanıksanmış görüşe nazaran Filistinlilerin davranışları telaşlı ve akıldışıydı.

Bölgedeki pek çok mahallede olduğu üzere kamptaki televizyonlarda da, yalnızca bir art plan gürültüsü halinde olsa bile, çoğunlukla bir haber kanalı görülürdü. Sunucu ne vakit yeni bir bombalı hareket haberini verse, kamptaki kalabalık apartman dairelerinden alkış sesleri yükselirdi. Bu reaksiyon beni rahatsız etmedi -ne de olsa berbat şartlarda yaşıyorlardı ve davaları inkar edilemez seviyede haklıydı- fakat tam olarak anlamadım da. Yalnızca tezahüratları kayda bedel bir anı olarak hafızama kaydettim.

O vakitler, bu coşkunun kana susamışlığın bir tabiri olmadığına dair içimde aşikâr meçhul lakin güçlü bir his vardı. Bu şekil bir yorum bana kolay ve acımasız görünmüştü. Konut sahiplerimin, onlara rastgele bir kötülük atfedemeyecek kadar, samimiyetlerine ve misafirperverliklerine şahit olmuştum. Ayrıyeten etrafımdaki insanların neden mülteci olduğunu biliyordum. İki ülkeye yayılmış katliamların tarihini biliyordum. Azap ve aşağılanma, hasret ve sürgün, kayıp ve ıstırap öykülerini biliyordum. Bu çeşit ezbere laflar bunu değiştiremezdi.

Zamanla, bu coşkunun büyük ölçüde bir umudun tabiri olduğunu anladım. Hem de çok kolay, son derece insani olan bir umudun: bir gün meskene dönme umudunun. Sömürgeciye karşı yapılan her hücum bir geri dönüş mümkünlüğünü temsil ediyordu. Filistinliler duruma soyut ya da idealist bir gözle bakmıyorlardı. Son derece pratiktiler.

Kimse artık mülteci kamplarında yaşamak istemiyordu.

*****

Bu ayın başında Gazze’deki Filistin direnişçileri, kapsamı ve tasarımı açısından eşi gibisi görülmemiş, büyük bir hücum başlattı. Yüzlerce roket İsrail’in övündüğü Demir Kubbe’yi aşarak Aşkelon’dan Tel Aviv’e kadar her yere düştü. Eşzamanlı olarak Hamas militanları İsrail’in güneyine sızarak çok sayıda sivili ve İsrail Savunma Kuvvetleri işçisini esir aldı. Militanlar siyonist yerleşimlere sızarak gerilerinde onlarca kayıp bıraktı. Operasyonlardan biri Gazze Şeridi’nin yakınlarındaki bir müzik şenliğini amaç aldı. Filistinliler on yıllardır birinci kere İsrail ile işgal altındaki topraklar ortasındaki “Yeşil Hat” olarak isimlendirilen bölgede toprak denetimini ele geçirdi.

Bu direniş Lübnan, Irak, Suriye ve İran’daki müttefiklerine operasyona katılmaları davetinde bulunarak bölgesel bir savaş mümkünlüğünü gündeme getirdi. Dünyanın dikkati tekrar Filistin’e çevrildi.

İsrail’in yansısı son derece acımasızdı. Bu defa 2009 ve 2014’te Gazze’ye yönelik uzun vadeli taarruzlarının yarattığı dehşeti de aştı.

Müzik şenliğine yapılan akın, vahşetin ana münasebeti haline gelecekti. Batı medyası Filistinlilerin bebekleri öldürdüğünü ve yaygın tecavüz olayları gerçekleştirdiğini yazdı. Bu yalanlar ABD başkanı tarafından da tekrarlandı.

İsrail Savunma Kuvvetleri ayrım gözetmeksizin sivilleri maksat aldı, Gazze’de gazı ve elektriği kesti, Batı Şeria’yı kapana aldı, insanları kitlesel göçe zorladı, kurtarma görevlilerini öldürdü, interneti kapattı, hastaneleri bombaladı ve Mısır’dan gelen yardıma müsaade vermedi. Hamas’a karşı verilen bu kelamda savaş yüzyılı aşkın bir müddettir zulmün faili olan bu sömürge projesinin tarihindeki en nahoş olaylarından biriydi.

*****

İngilizce konuşulan ülkelerin anaakım medyasında, yarım ağızla bile olsa Filistinlilerin yanında yer almak bir seçenek değil. Filistin yanlısı hisleri bastırmak bu etraflarda her vakit bir norm olmuştur, lakin bu seferki her zamankinden daha sert oldu. Siyasetin her iki cenahından uzmanlar Filistin terörünü kınamak için tez ettiler. Şirketler her zamanki acı ve tasa dolu jestlerini ortaya koydular. Ünlüler de oluşturdukları uzun bir isim listesiyle İsrail’e takviye kelamı verdiler.

Filistinlilere yönelik sempatiye karşı bu türlü bir ambargo olmasaydı, daha fazla Amerikalı üzerine düşünmeye bedel bir bağlam hakkında bilgi sahibi olabilir, Filistin direnişinden doğan birtakım manalı sorular üzerine baş yorabilirdi.

Bu üzerine düşünmeye bedel bağlam, öncelikle savaşçılığın ve eşitsizliğin bayraktarı olan İsrail devletinin doğasıyla ilgili. ABD emperyalizminin global temaslarında bir tasfiye kuvveti olarak oynadığı rolün ötesinde, İsrail karşılık verilmesi gereken bir fetihle kurulmuştur. Bu fetih, Filistinli Arapların kitlesel olarak yerlerinden edilmesini, topraklarının çalınmasını, köylerinin bütünüyle imha edilmesini, kaynaklarına el konmasını ve doğal etraflarının tahrip edilmesini içeriyordu.

Bu bağlam göz önüne alındığında, siyonistlerin söylemsel olarak başvurduğu “meşru müdafaa” kavramı daha da karmaşık hale geliyor. İşgalci bir güç nasıl bir boyun eğme ya da çaresizlik pozisyonunda olabilir? Tarihî olarak ezen pozisyonunda olan bir yapı lakin sıradışı durumlarda yasal müdafaa argümanında bulunabilir. Bu, o durumlardan biri değil: İsrail’in işgalci bir güç olarak düşmanlığı büsbütün gündelikleşmiştir. Denetim noktaları saldırgandır. Hudut geçişleri saldırgandır. Askeri devriyeleri saldırgandır. Ambargoları saldırgandır. Konut yıkımları saldırgandır. Yerleşim inşaatları saldırgandır. Toprak ve suya el koyması saldırgandır. Durmaksızın devam eden bu saldırganlığın üzerine bir de yasal müdafaadan kelam edilemez.

Kısacası, İsrail’in legal müdafaası diye bir şey yoktur. Bu kategorik olarak imkansız.

Belki de Amerikalıların sorunu cehalet ya da bilgi eksikliği değildir. Tahminen de İsrail’in çok sayıda insanı öldürdüğünü çok düzgün biliyorlar ve bundan memnuniyet duyuyorlardır. Tahminen de sömürgeci şiddet şovlarına alışmışlardır. Tahminen de bunu insanlık için bir yarar olarak görüyorlardır. Tahminen de kan dökerken dünyanın bu türlü tam da olması gerektiği üzere olduğunu düşünüyorlardır. Tahminen de İsrail hakkında bilmeleri gereken tek şeyi biliyorlardır; onun kendi kahramanlık ve dürüstlük fantezileri için bir ayna vazifesi gördüğünü.

II. Neden şiddet?

İsrail’in trance müzik topluluğu Gazze Şeridi’nin birkaç mil uzağında, Re’im yerleşimi civarındaki çölde toplanmıştı. Psikedelik karakterli bir tekno-elektronik müzik şenliği Nova’nın tadını çıkarmak için oradaydılar. Nova, duyulara hitap eden huzurlu titreşimlerin peşinde giden gezici hayat üslubunun bir durağıydı.

Nova. Bu isim yıldızlara bakmayı, gezginliği ve olasılıkları çağrıştırıyor. Gizemli ve büyüleyici, farklı bir dünyaya açılan bir kapı, bu her gün berbata giden gezegenin ıstıraplarından kaçış vaat eden bir kapı. Lakin oradaki cümbüş tutkunlarının görüş alanının çabucak dışında, Gazze Şeridi’nde yaşayan, yaptırımların, hareketsizliğin ve askeri işgalin sıkıcılığına mahkum edilmiş iki milyon insan vardı. Onlar da öbür bir dünyanın hayalini kuruyordu. Fakat o dünya kainatın diğer köşelerinde değildi. O dünya zati burada, bu dünyada, sürüldükleri anavatanlarındaydı.

Bu farklı dünya hayalleri kaçınılmaz bir çatışma içindeydi. Her biri oburunun yok olmasını gerektiriyordu. İsrailli parti düşkünleri hedeflerine çoktan ulaştıklarını ve artık başlarını verecekleri tek şeyin gökler olduğunu düşünüyorlardı. Lakin Gazze’deki beşerler bu bahta razı olmadılar.

Buradaki aksilik, Frantz Fanon’un “sömürgeci bağlam, dünyaya dayattığı ikilikle karakterize edilir” kelamını akla getiriyor. Öteki bir şey değilse bile Gazze operasyonu son derece Fanoncu idi ya da Fanon’un yerli direnişinin kaçınılmaz mantığını gerçek bir formda tanımladığını söyleyebiliriz.

Operasyona dair kınamak ve parmak sallamak için çok fazla cazip neden var, lakin bu mutlaka metropoldeki akademisyenlerin ve aktivistlerin vazifesi değil. Bu, (benim de modülü olduğum) diasporadaki Filistinlilerin de önceliği olamaz. Kendilerine has saldırganlıklarla dolu olan etrafımızda önceliğimiz, Filistinlileri endüstrileşmiş dünya tarafından maruz bırakıldıkları eziyete karşı savunmak olmalı. Siyasetçiler, sanatkarlar, ünlüler ve entelektüeller ortasında Filistinlilerin maruz kaldığı siyonist soykırımı onaylamaktan memnunluk duyan eleştirmenlerin sayısı hiç de az değil. Zati bu eleştirmenlerin ne bizim onayımıza muhtaçlığı ne de bu türlü bir isteği var. Siyonist nizamın öfkesini yatıştırmak için kardeşlerimizi terk ederek hiçbir övgüye mazhar olamayız. Nihayetinde, vasatın hürmetini talep edenler uzlaşmanın utancıyla baş başa kalırlar.

Filistinliler, dışarıdan birilerinin rehberliği olmadan strateji oluşturma ve karmaşık sıkıntılar üzerinde düşünme konusunda son derece yeteneklidir; Batı’daki ahmakların ve ikbal düşkünlerinin uyduruk ahlakçılığına mutlaka muhtaçlıkları yok. Filistin kıssası gizemli ya da anlaşılmaz değil. Aslında Amilcar Cabral’dan Basil El-Arac’a kadar devrimci külliyatın rastgele bir noktasında Filistinli şiddetinin münasebetini keşfetmek mümkün. Kulağa sert gelen moda kavramlarla kendilerine çıkarlı meslekler inşa eden entelektüellerin, gerçek bir yerli direnişini bu kadar istekli bir biçimde mahkum etmeleri Batı akademisinin ezici (ve bence ezeli) yargılama biçiminin sonucu.

Her halükarda, Filistin vahşetine ait birinci haberlerin birçoklarının yanlış ya da abartılı olduğunun kanıtlanması uzun sürmedi. İsrailli bebeklerin başları kesilmedi, toplu tecavüz tezinin da tümüyle safsata olduğu ortaya çıktı. En az iki İsrailli esir, kendilerine insanca davranıldığını belirten röportajlar verdi. Sivillerin ortasına saklanan İsrail polisi ve askeri işçisinin, Filistinlilere atfedilen kimi kayıplardan sorumlu olduğu anlaşıldı. Buna karşın, İsrail binlerce saf insanı öldürürken ve Gazze Şeridi’nin değerli bir kısmını enkaza çevirirken Filistinlilerin berbatlığına dair kıssalar yayılmaya devam etti.

İsrail’in reaksiyonu Filistinlilerin operasyonunun münasebetini daha da açık hale getirdi. Herkes İsrail’den büyük bir kötülük geleceğini biliyordu. Bu beklenti o denli durup dururken ortaya çıkmadı. İsrail’e karşı yapılan operasyon rastgele bir nefretin sözü değildi. Sömürgecinin sistematik berbatlığına karşı taktiksel bir hareketti.

Filistinliler, tüm sömürgeleştirilmiş halklar üzere, haysiyet açlığını intikam acısıyla ölçmek zorundadır. Zalim daima acı çektirirken pasif bir formda oturamazlar, yalnızca yok edilmek üzere içinde yer aldıkları bir etnik-dinsel anlatıyı kabul etmeyi reddederler. O halde geriye ellerinde ne kalıyor? Savaşmak zorundalar. Bu gayret, işgalci gücün dayattığı duruma bağlı olarak yakışıksız olabilir ve gözlemcilerin mağduriyet algısına meydan okuyabilir. Hatta bazen Batılı entelektüellerin makbul uygar davranış için çizdikleri sonları aşabilir.

Mücadelenin ruhsal özellikleri, sömürgecinin fantezi dünyasında mevcut olmayan bir saygınlığı sağlar. Bu nedenle de coşku kaynağıdır. Birkaç ay evvel, bir küme azılı beyaz serseri Alabama’nın Montgomery rıhtımında siyahi bir liman çalışanının üzerine atladı. Tanıdık bir sahneydi: muazzam ayrıcalıklara sahip bir küme Güneyli ahmak, ırksal nefretleri için günah keçisi olarak gördükleri birine saldırıyorlardı. Personel korkusuzca gayret etti lakin karşısında sayıca çok fazla kişi vardı. Ne var ki kısa müddet içinde, onlarca görgü şahidi karadan ve denizden onu savunmaya geldi. Birden fazla kamera açısıyla çekilen kaotik bir sahnede beyaz saldırganları patakladılar. Direniş hayli kuvvetliydi. Beyaz bir bayanın başına katlanır sandalye ile vuruldu. Beyaz adamlardan biri ırmağa düştü.

Olaydan toplumsal medya (ve öteki araçlar) sayesinde haberdar olan siyahiler büyük bir kutlama başlattılar. Süratle bu şiddetin memlerini ürettiler ve arbedeye katılanlara takma isimler verdiler. Bu kullanıcı kitlesi tek sözle coşkuluydu.

Sevinç şovları bir haftadan fazla sürdü.

Açık bir bildiri iletiyorlardı: “Artık savunmasız değiliz.”

Filistinliler için de direniş benzeri bir bildiri veriyor: “bu toplama kamplarında pasif bir biçimde oturup açlıktan ölmeyeceğiz ve bombalanarak yok edilmeyeceğiz.” Hayatta kalmak için çaresizlikle hareket ediyorlar, zira sömürgecileri buna karar verirse yeryüzünden silinip gidecekler. Onların kelamda mantıksız görünen şiddeti, öz-savunmanın tarifidir.

Sömürgeciye karşı şiddet yalnızca ruhsal değildir. Maddi maksatları da vardır. Buradaki fikir, yerleşimcilerin asla rahat olamamasıdır, zira yerleşimciler rahatlık içinde emellerine ulaştıklarını düşünürler. Toprak onlarındır. Yerlilerin hafızası silinmiştir. Tarih nihayet sona ermiştir.

Filistinliler İsraillileri bu romantik koloni fikrinden vazgeçmeye davet ediyor. Burası sizin ayrıcalıklı ütopyanız değil. Asla huzur bulacağınız bir yer olmayacak. Bizim ömürlerimiz değerine inançta ve refah içinde olamayacaksınız.

Bu yüzden İsrailli yerleşimcilerin öbür bir yere gitmek üzere uçaklara bindiğini görüp de bundan coşku duyan Filistinlilerin sayısı hiç de az değil.

III. Soykırım mecburiyeti

Batı’daki yorumcular mevcut durumu “İsrail-Hamas savaşı” olarak tanımlamaya başladılar. Bu terim iki açıdan yanlış. Birincisi, İsrail ve Filistin toplumları ortasındaki ekonomik ve teknolojik farklılıkların üstünü örten bir çeşit eşdeğerlik öneriyor. İkincisi, İsrail bir siyasi partiye karşı atağa geçmiyor; bütün Filistin halkına savaş açıyor.

İsrail’in hedefi yalnızca Hamas’ı yenmek değil. Filistin’i büsbütün ortadan kaldırmak istiyor. İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant, hayvanlara nasıl davranılıyorsa İsrail’in de Filistinlilere o denli davranacağını ilan ettiğinde, aslında açık ve net bir lisanla soykırıma mecbur olduklarını lisana getiriyordu.

Gallant, birçok meslektaşıyla birlikte Filistinlileri hayvan olarak nitelendirirken, Filistinlilerin insanlık dışı davranışlarını tanımladığını düşünebilir, fakat aslında onların şiddetini evvelce varsaymakta ve böylelikle yasallaştırmaktadır. Ne de olsa Filistinlilerin (acı çekerek ve dışlanarak) benimsediği ırk kavramını ortaya atan Siyonistlerdir. Yerleşimci pratiklerine insan ve hayvan ortasındaki ikiliği yerleştirdiler ve bunu sürdürdüler. Sonuç olarak siyonistler, daha sonra asla denetim edemeyecekleri bir Filistinli özne yarattılar. Öbür seçenekleri yoktu. “Hayvansı” yerli olmadan yerleşimci bir hiçtir. Sonuç prestijiyle Gallant aslında bilinçdışı bir halde intiharı onaylıyordu.

IV. Profesyonel sol harekete geçiyor

Küresel Güney’deki ya da Kuzey Amerika’nın getto yahut muhafaza altındaki yerli yerleşimlerindeki bir isyanın ciddiyeti, ilerici entelijansiya içerisinde uyandırdığı reaksiyon tipinden anlaşılabilir. Şayet isyan zalime gerçek bir ziyan vermeyi vaat ediyorsa, o vakit bu entelijansiyanın üyeleri onu ahlaki münasebetlerle kınamak için çabuk edeceklerdir.

ABD’deki bilinen siyasetçiler ve kamusal aydınlar bunu yaptı: Bernie Sanders, Alexandra Ocasio-Cortez, Naomi Klein, Jamelle Bouie ve entelijansiyanın fihristinde bunları takip eden isimler. Judith Butler’ın, kurtuluşlarını onlara zulmedenler için daha katlanılır hale getirme konusunda Filistinlilerin isteksizliği üzerine yaptığı yavan kıymetlendirme biraz daha şaşırtıcıydı.

Birçoğumuz Filistin’e bok atmanın siyasi makamlara yahut kablolu haber stüdyolarına ulaşmak isteyenler için bir geçiş merasimi olduğunu esasen biliyorduk. Hasebiyle hem İsraillilerin hem de Filistinlilerin vefatının, tesir yaratma özentisi için aslında ahlaki bir dert değil, profesyonel bir fırsat olduğunu anlıyoruz. Burada “direniş” kavramının online bir marka sloganı haline gelmesinin acınası sonucunu da görüyoruz: kuşatılmış bir halkın soykırıma büsbütün terk edilmesi.

Meslek sahibi kesitlerin onayının asla gelmeyeceğini, hatta anlayış bile göstermeyeceklerini bilmek şiddetin ulusal kurtuluş için vazgeçilmez olmasının nedenlerinden biridir. Filistinliler Batılı vasileri olmadan ilerlemeye karar verdiler. Dekolonizasyon ekseriyetle konfor içinde yetişenlerin aklının alamayacağı kadar zahmetli bir süreçtir.

Meslek sahibi bölümler (pek çok çıkar da elde etmeelerini sağlayan) burjuva soyutlamalarına takılıp kalmakta ya da aslında gerçek olarak desteklemedikleri maddi bir siyaseti savunmaktadırlar. Kansız bir kurtuluş talep ediyorlar, ancak yalnızca sömürgecinin kanı olmadan, yerliler dünyanın gözü önünde kan kaybından ölürken bile. Sonuçsuz bir isyan talep ediyorlar; kibarca hayatta kalmak istediğini lisana getiren saf kurbanlardan oluşan bir topluluk. Derslerinde Fanon’u anlatırlar lakin onun dekolonizasyonun “sihirli bir değnekle, doğal bir felaketle ya da bir centilmenlik mutabakatıyla gerçekleştirilemeyeceği” müşahedesini görmezden gelirler.

Bu eski tüfek liberallerin ne kadar yanıldıklarını görmek için Filistinlilere müracaatlarına bile gerek yok. Siyonistler on yıllardır İsrail’in sıkıntı yoluyla mağlubiyete uğratılması gerektiğini anlatıyorlar esasen.

V. Filistin her şeyi anlatıyor

Filistin hem kanarya hem de kömür madenidir.[i] Kendini radikal olarak tanımlayanları sinsice liberal olduklarını itiraf etmeye zorlar (İdeoloji: kömür madeni, Liberalizm: ziyanlı gazlar). Batı’nın söz özgürlüğünü uygar bir üstünlük aracı olarak yüceltmesini boşa çıkarır (İfade özgürlüğü: kömür madeni, Irksal üstünlükçülük: ziyanlı gazlar). Dünya çapında hangi hükümetlerin insan hakları konusunda önemli olduğunu ortaya koyar (Hükümetler: kömür madeni, İnsan hakları: zehirli gazlar).

Filistin direnişi ne vakit emperyalizmi tehdit etse, demokratik Batı çabucak faşist siyasetleri yürürlüğe koyuyor, protestoları kapatıyor, muhalifleri kovuyor ya da tutukluyor, sivil özgürlükleri ortadan kaldırıyor ve itaat talep ediyor. Filistinlilerin operasyonunun çabucak akabinde medya yelpazesinin her kanadından yayın organları İsrail’in soykırımını kolaylaştıracak bir söz dağarcığı kullandı. Filistinlilere karşı sempati uyandıracak küçük haber kırıntıları, Musevilerin öbür Musevilerle İsrail hakkında tartışması formundaydı; bu da Filistin’i (soykırım için öncelikle gerekli şartlar olan) yabancılık ve tanınmazlık pozisyonuna daha da düşürdü. İdare şuraları süratlice disiplin tedbirleri aldı. Üniversite rektörleri Filistinli öğrencilerin ve çalışanların konuşmalarının yasak olduğunu açıkça belirttiler.

Gerçek çatışma uygarlık ile terörizm ortasında değil, Filistinlilerin metaneti ile Batılıların telaşı ortasındadır.

*****

Mülteci kampındaki o günleri sevgiyle hatırlıyorum. İmgesi sonsuza dek aklıma kazındı: yükseldikçe tuhaflaşan yıpranmış binalar; en ufak girintide ve merdiven boşluklarında çocukların gürültüsü; kızgın yağ, kekik ve arıtılmamış su kokusu; bir çift omuzdan daha geniş olmayan orta sokaklar.

Kamp inançsızdı. Sevinçli vakitlerde bile gergindi. Rastgele bir getto ya da derme çatma yerleşimin tabiatı bu zati. Her an şiddet tarafından istila edilebilir olmak. Bir mülteci kampı, önemli kimselerin hiç ilgilenmediği fazlalıklarla doludur. Oraya da her an İsrailliler, Lübnan ordusu ya da ABD’li deniz piyadeleri gelebilirdi. Bir kuşatma başlayabilirdi. Bir iç savaş çıkabilirdi. Yiyecek kıtlığı baş gösterebilirdi. Tedavi edilemez bir hastalık ortaya çıkabilirdi. Olasılığın kendisi daima bir gerilim kaynağıydı.

Ama kıyının çabucak aşağısında Filistin vardı.

Oraya ulaşmak için ne yapmalıydı? Beşerler bu soru üzerinde şaşırtan derecede az vakit harcardı, zira muhtemelen herkes yanıtı zati biliyordu.

“Geri dönmek için her ne gerekiyorsa.”

---

[i] Ç.N. Evvelden kömür madenlerinde zehirli gazları tespit için kanarya kullanılırmış. Mesai başlarında bir kafes içinde yer altına indirilen kanaryalar zehirli gazlardan herkesten evvel etkilenip öleceği için, onlara bir şey olursa maden tahliye edilirmiş. Bu tabir bu pratiğe gönderme yapıyor.

---

*Bu yazı, Emre Yeksan tarafından Steve Salaita’nın şahsî blogunda yayımlanan makalesinden çevrilmiştir. “Filistinli şiddetinin pratik bir değerlendirmesi” başlığıyla, birinci kere e-komite’de yayımlanmıştır.