Ekim 1970’te, Beyrut’ta bulunduğu sırada Mossad’ın düzenlediği bir suikastla hayatını kaybetmesinden iki yıldan az bir mühlet evvel, büyük Filistinli muharrir ve gazeteci Gassan Kanafani —o periyotta Filistin Halk Kurtuluş Cephesi’nin sözcüsüydü— Avustralya’nın ABC kanalına bir röportaj vermişti. İnternette basitçe bulunabilen bu söyleşiden, Kanafani’nin lisana getirdiği ve Filistin kökenli Amerikalı oyuncu Cherien Dabis’in üçüncü sineması Senden Geriye Kalan (All That’s Left of You, 2025) ile kusursuz biçimde örtüşen iki fikir süzülebilir.
Kanafani, röportajın birinci kısmında şöyle der: “Bizim için ülkemizi özgürleştirmek, onurumuzu korumak, hürmet görmek, basitçe insan haklarımızı elde etmek, hayatın kendisi kadar temel bir şeydir.” İkinci bir anda ise şunu tabir eder: “Dünya tarihi her vakit zayıfların güçlülerle uğraşının tarihidir; zayıfların, güçlülerle savaşmak için haklı münasebetlere sahip olduğu, güçlülerinse güçlerini zayıfları sömürmek için kullandığı bir tarihtir.”
Yaklaşık 80 yıldır milyonlarca Filistinli “onurunu korumak, hürmet görmek, insan haklarına kavuşmak” için uğraş ediyor. Buna karşın, Dabis’in sineması 2025’te üretilmiş olmak yerine sadece on yıl evvel yazılmış, düşünülmüş ve çekilmiş olsaydı “sessiz çoğunluk” tarafından nasıl karşılanacağını sormamak elde değil. Zira acı gerçek şu ki, İsrail ordusunun yürüttüğü ve inkarı imkansız hale gelen soykırımın ispatları ortaya saçılana kadar, pek çok kişi aslında onyıllardır Batılı demokrasilerin sessizliği içinde süren planlı bir nüfus boşaltımının sahnelenişi karşısında kaşını kaldırır, yaşananlara kuşkuyla bakardı. Bugün ise birden fazla insan Dabis’in çizdiği aile dramı karşısında duygulanır görünüyor.
Hikaye, Birinci İntifada’nın tam ortasında, 1988’de Batı Şeria’da başlıyor. Akabinde vakit içinde iki sefer geriye sıçrıyor: Evvel 1948’de Yafa’ya, sonra da 1978’de işgal altındaki Batı Şeria’daki bir mülteci kampına. Ne var ki, yalnızca iki yıl evvel, 7 Ekim’deki katliamın çabucak ertesinde birebir insanların büyük kısmı, yüksek ihtimalle, itiraz ederdi. Sonuçta Antonio Gramsci’nin de söylediği üzere, tarih ders verir lakin öğrencisi yoktur.
Kırk yıl… Bu vakit aralığı, sadece tıpkı ailenin üç jenerasyonu ortasında dolaşmak için değil, birebir vakitte bugün Gazze’de yaşananların —katliamın, aç bırakmanın, sürgün etmenin— 7 Ekim 2023’e verilmiş tahminen “aşırı” bir karşılık olduğunu düşünenlere, bunun ne kadar ağır bir yanılgı olduğunu göstermek için de var.
Filmin öyküsü üç bireyde düğümleniyor: 1948’de Yafa’daki konutunu ve görkemli portakal bahçesini, İsrailli askerler tarafından tutuklanıp bir toplama kampında zorla çalışmaya mecbur bırakıldıktan sonra terk eden Şerif, Batı Şeria’daki sürgününde şiire ve öğretmenliğe tutunmaya çalışan oğlu Salim, İsrail zulmünü daha çocukken yaşayan ve sonrasında Birinci İntifada çatışmalarının ortasında kalan Salim’in oğlu Parıltı.
Dabis, anlatı bakımından aile melodramına has, bilindik gereçleri nasıl yöneteceğini biliyor, çizdiği rotadan sapmadan ilerliyor. Acıyı, yasın kabullenilişini, barbarlığın içinde bir insani ölçü bulma uğraşını, kimi temel hakikatleri yine vurgulama gereğini inceliyor, bunların başında da şu geliyor: Bugün kimi yerlerde denize yürüyerek birkaç dakika uzaklıktaki, İsraillilerin yaşadığı o topraklar “kimsenin malı” değildi, ardında onyıllara, hatta yüzyıllara yayılan bir aile hafızası ve yerleşik bir tarih vardı.
Senden Geriye Kalan tam da bu kesintiye uğratılmış anılarla ilgileniyor. En memnun, en gerçek tonunu 1948 ile 1978 ortasında gidip geldiğinde buluyor, final kısmında ise bilhassa temsil yeniliğe yaklaştığında biraz daha zorlanıyor, çünkü sinemanın vakit sıçraması çok. İsrail dünyasının sahnelenişi ise bilhassa farklı: Bir yandan askerlerin temsili “kötü adam” kavramından sapmıyor, öte yandan tek tek yurttaşlar, hatta askerlik yapmamış olanlar bile ya kayıtsız ya da devletlerinin varlık hakkını kurumsal seviyede bile tanımadığı bir halka karşı işlediği adaletsizlikleri bütünüyle kavrayamaz halde anlatılıyor (hastanedeki küçük sahneler ya da bilge ancak uzlaşmacı olmayan Hanan’ın —Salim’in eşi, Nur’un annesi, rolü şahsen direktörün kendisi canlandırıyor— ailesiyle ortak bir yanı olan bir adamla müsabakası buna örnek).
Filmde İsrail toplumu uyuklayan bir halk olarak çiziliyor, Holokost’un tarifsiz trajedisinden sonra gücü kullanmaya öylesine alışmış ki uyguladığı şeyin ne olduğu üzerine en küçük bir kuşku dahi duymuyor. Dabis ise çatışmayı körüklemektense, başkahraman ailenin acısıyla özdeşleşmemek neredeyse imkansızken seyircinin boğazına düğümlenen o ağır açısı derinleştirmeyi tercih ediyor.
Her şeyini kaybetmiş bir aileden kelam ediyoruz, geri almayı umabilecekleri neredeyse hiçbir şey kalmamış. Ellerinde sırf uydurma bir deniz fonu önünde ya da bir vakitler kendilerine aitken yaklaşık seksen yıldır artık diğerlerinin olan konutun önünde fotoğraf çektirebilmek var.
Senden Geriye Kalan, her tarafıyla “popüler” bir anlatı üzerinden, kendi tarzınca coşkun ve uzun soluklu bir sinema. Filistin’in ve halkının maruz kaldığı bitmek bilmeyen adaletsizliği hatırlatmaya çalışıyor. Elbette bu, hiçbir şeyi yerinden oynatmayacak lakin yeniden de yapılması gereken bir iş.
Desteğiniz bizim için kıymetli. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal kıymete dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, yeterli ki varsınız.
