ABD hükümetinin seks hatalısı Jeffrey Epstein hakkında yürüttüğü soruşturmaya ilişkin milyonlarca sayfalık yeni evrakların yayımlamasıyla dünyanın en güçlü ve güçlü insanlarından kimilerinin Jeffrey Epstein ile kontaklarının bulunduğu görüldü. “Epstein belgeleri” diye isimlendirilen dokümanlarda Richard Branson, Bill Gates, Elon Musk ve Noam Chomsky üzere birçok tanınmış isim yer alıyor.
Belgelerin yayımlanmasının çabucak akabinde bütün dünya çalkalanırken karşımıza yeniden o tanıdık anlatı çıktı: Güzellerin ve berbatların savaşı. Yani karmaşık olanı sadeleştiren, bütün sıkıntıyı ahlaki çatışmaya indirgeyen ve “vicdanımıza dokunan” bir çerçeve çizildi. Bu çerçeve bize dünyayı anlamak için iki boyutlu karakterler ve masalsı bir anlatı sunuyor: Hatalılar, kurbanlar, canavarlar ve paklar. Taraflar belirleniyor, öfkemiz anında taraf buluyor. Ancak bu noktada, “iyiler ve kötüler” anlatısı bir açıklama biçimi olmaktan çıkıp bir düşünme hududuna dönüşüyor. Zira berbatlığı sadece makul bireylere atfettiğimiz anda, onu mümkün kılan karmaşık alakalar ağını düşünmeyi bırakıyoruz.
Epstein bir “canavar” oluyor, onun etrafındaki isimler “ahlaki açıdan çürümüş makûs, sapkın bireyler” haline geliyor. Bu gerçek fakat eksik. Zira bu anlatı şu soruyu sistematik olarak askıya alıyor: Bu türlü hataların bu kadar uzun müddet, bu kadar görünürlük kazanarak bu kadar dokunulmaz biçimde var olabilmesini sağlayan toplumsal, ekonomik ve politik şartlar neler? Yani problem yalnızca kimi insanların sapkınlığı değil, o sapkınlığı koruyan, gizleyen, finanse eden ve olağanlaştıran bir iktidar mimarisi. İktidarın, sermayenin ve statünün kabahatle kurduğu ilgi. Kimi hayatların satın alınabilir, birtakım kabahatlerin örtülebilir, kimi vücutların ise harcanabilir olması. Uygunlar ve berbatlar anlatısı burada fonksiyonel hale geliyor. Zira berbatlığı kişiselleştirerek tarihsizleştiriyor. Yapısal bozukluğun üstünü örterken, berbatlığı bir karakter sorununa dönüştürüyor. Böylelikle Epstein giderse, belgeler açıklanırsa, birkaç “kötü” teşhir edilirse, güya karanlık derhal dağılacakmış üzere bir his yaratılıyor.
Bu anlatının bir öbür sonucu da şu: Bizi ahlaki olarak konumlandırırken politik olarak etkisizleştiriyor. Uygunların tarafında yer aldığımızı düşünürken, kendimizi tertibin dışına yerleştiriyoruz. Seyirci oluyoruz, öfkeleniyoruz, lanetliyoruz lakin o nizamın içinde nasıl konumlandığımızı, ondan nasıl faydalandığımızı ya da ona nasıl ahenk sağladığımızı düşünmüyoruz. Böylelikle kötülük daima onların, yani diğerlerinin sıkıntısı haline geliyor. Biz yalnızca izleyen olarak kalıyoruz, böylelikle sistemi değiştirme, taşları yerinden azıcık bile olsa kımıldatabilme imkanımız elimizden alınıyor.
Oysa gerçek karanlık çizgi sinemalardaki üzere berbatların varlığından çok daha fazlasına işaret ediyor. İktidar, güç ve sermaye bağlantılarının ifşasına gereksinimimiz tahminen de her zamankinden daha fazla. Yaşadığımız her karanlığın akabinde olayı yeterli kalpli Külkedisi ve zalim üvey annesi halinde anlamlandırmaya, böylelikle vicdanları paka çekmeye çalışan bu masalsı ve gerçeklikten kopuk anlatı nedeniyle berbatlığı yaratan sistem kendini gizliyor, yurttaşların özne olma hakkı ellerinden alınıyor ve hiçbir şey esaslı olarak değişmiyor. Berbatlar değişiyor, isimler değişiyor, belgeler değişiyor fakat karanlık birebir kalıyor.
Sorun insanların makus olması değil, kimi insanların sistematik olarak her yaptırımdan azade olabilecek kadar güç sahibi olması. Bu güç, tek tek şahısların karakterinden değil sermaye birikiminden geliyor. Bu yüzden Epstein problemi bir “ahlaksızlık skandalı” değil, bir sistem sıkıntısı. Cinselliğin, vücudun, şiddetin ve hatanın para ve iktidarla nasıl iç içe geçtiğinin kristalize olmuş bir örneği. Bir sapma değil, bir ağırlaşma noktası. Sistemin kendi mantığını, varoluşunu en çıplak haliyle gösterdiği anlardan biri.
Eğer berbatlığı bireylere sabitlersek, bunları var eden yapıyı sorgulamayız. Şayet Epstein’ı bir canavar olarak kodlarsak, onu mümkün kılan tertibi olağan kabul ederiz. Böylelikle sistem kendini paka çıkarır, kabahat bireyde kalır, yapı görünmez olur. “İyiler ve kötüler” anlatısı da bu yüzden ideolojiktir. Zira bize dünyayı yanlış anlatmaz, eksik anlatır. Kimi şeyleri gösterirken, belirleyici olanı gizler. Gerçekliği çarpıtarak değil, kısmen göstererek ideoloji üretir. FBI süzgecinden geçtikten sonra ABD Adalet Bakanlığı’nın açıkladığı milyonlarca sayfa doküman işte tam olarak bunu yapıyor: Bir şeyleri ifşa ederken, belirleyici olanı gizliyor. Bize isimler, yüzler, skandallar gösteriliyor lakin kabahatin nasıl bu kadar uzun müddet, bu kadar açık ve bu kadar dokunulmaz biçimde var olabildiği konuşulmuyor. Toplumsal medyada bu karanlık ilgi ağları “çocuk istismarı” başlığı altında, daha çok şok edici ayrıntılar ve tanınan isimler etrafında tartışılıyor. Meğer asıl soru daima erteleniyor: Herkesin bildiği bir hata, herkesin gözü önünde gerçekleşirken, nasıl oluyor da kimse gerçek manada yargılanamıyor? Ve bu cezasızlık hali hangi iktidar, hangi güç ve hangi sermaye bağlantıları sayesinde mümkün oluyor?
Söz konusu anlatının en politik sonuçlarından biri de şu: Bu anlatı, bizi öfkelendirir fakat örgütlemez. Şok eder lakin harekete geçirmez. Zira düşmanımız vardır lakin çaba alanımız yoktur. Berbatlar vardır lakin dönüştürülecek bir yapı yokmuş üzere davranılır. Böylelikle kötülükle savaş, politik bir uğraş olmaktan çıkar, ahlaki bir reaksiyona dönüşür.
Masallarda kahramanlar vardır lakin sistem yoktur. O yüzden makûs yenilince her şey düzelir ve masal keyifli sonla biter. Meğer gerçek hayatta “kötüyü” gönderince masal bitmiyor, yerine bir diğer makûs geliyor. Bu masalsı yapı, yalnızca global skandallarda değil, lokal siyasette de tıpkı biçimde çalışmıyor mu? Türkiye’nin politik tarihindeki figürlere şöyle bir baksanıza mesela, berbatlar bitti mi ya da bitecek mi?
Sorun şahıslar değil, o bireyleri daima üreten yapıların ta kendisi. Savaşımız kötülerle değil de berbatları tekrar üreten mevcut sistemle olmadıkça masal dinlemeye, kandırılmaya, seyirci koltuğunda ağlamaya devam edeceğiz. Hakikat soruları sormadığımız sürece, her ifşa dalgası yalnızca yeni bir masal üretecek: Yeni berbatlar, yeni skandallar, yeni hayal kırıklıkları lakin daima tıpkı skandalları üreten sistem. Meğer bütün dünyaya çok daha fazlası lazım.
Desteğiniz bizim için kıymetli. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal kıymete dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, uygun ki varsınız.
