Foto muhabirliği, 19. yüzyılın ortalarından itibaren haberleri imgeler aracılığıyla sunarak dünyayı algılama biçimimizi değiştirdi. Savaş fotoğrafçılığı olarak başladıktan sonra, yavaş yavaş spor dahil haber kıymeti taşıyan tüm olaylara, hatta foto makaleler aracılığıyla uzun hikâye anlatıcılığına kadar genişledi.
Kimileri LIFE gibi fotoğraf mecmualarının kapanmasıyla birlikte foto muhabirliğinin en parlak periyodunu geride bıraktığını tez etse de, foto muhabirleri yeni teknolojilere ve mecralara ahenk sağlayarak günümüz toplumunun değerli hikâyelerini anlatmayı sürdürüyor.
Savaş Fotoğrafçılığı ve Foto Muhabirliğinin Kökeni
Foto muhabirliğinin kökleri, savaş fotoğrafçılığına ve Kırım Savaşı’ndaki çalışmalarıyla alanın öncüsü pozisyonunda bulunan Roger Fenton‘a dayanıyor. Savaşın tesirlerini gözler önüne seren imgeleri ortaya çıkaran Fenton, tarihin birinci resmi savaş fotoğrafçısıydı. Çalışmaları The Illustrated London News‘te[i] yayımlanmış, böylece kitleler birinci kere bu tipten haber imgeleriyle karşılaşmıştı.
Görsellerle haber sunmak, teknolojik gelişmeler sayesinde mümkün olmuştu. Eski fotoğraflar gravürle basılıyordu, bu teknolojiyi kullanan birinci haftalık yayın da The Illustrated London News‘tü.
Amerikan İç Savaşı sırasında fotoğrafçı Mathew Brady, Harper’s Weekly[ii] için muharebe meydanlarından sahneler yakaladı. Brady, sağ salim dönemeyebilecekleri ve yakınları için bir portreleri olmasını isteyebilecekleri kanısıyla birinci fotoğraflarını birlikler yola çıkmadan evvel çekmeye başlamıştı. İlgi alanı kısa mühlet içinde savaşa kaydı ve savaş alanlarını ziyaret etmek için doğrudan ABD Başkanı Lincoln’dan izin aldı.
1861’de Amerikan İç Savaşı’nı fotoğraflamaya başladı, teknolojik hudutlar objeler hareket halindeyken fotoğraf çekmesine mani olsa da, kimi vakit ateş sınırında kaldı. Brady, her biri taşınabilir bir karanlık odaya sahip 20 asistandan oluşan dev bir operasyona liderlik ediyordu. Bütün fotoğrafları şahsen çekmediği için kimi vakit eleştirilse de işleri ve 1862’de açtığı birinci standın devamındaki başarısı, onun foto muhabirliği konusunda öncü isimlerden biri olarak tanınmasını sağladı.
Toplumsal Belgeleme ve Teknolojik Gelişmeler
On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında foto muhabirliği, savaş ve felaket fotoğraflarının ötesine yanlışsız genişledi. Fotoğrafçı John Thomson, gazeteci Adolphe Smith’le birlikte Londra sokaklarındaki insanların gündelik hayatlarını gözler önüne seren bir aylık mecmua çıkarmaya başladı. 1876-1877 ortası yayımlanan Street Life in London, hikâye anlatıcılığı için imgeleri kullanmasıyla alanda ihtilal niteliğinde değişikliklere yol açtı.
Alanın ilerlemesini sağlayan iki teknolojik gelişme de mevcuttu: Yarım ton baskı ve flaş tozu (flash powder). Vakitle gravürün yerini alan yarım ton, fotoğraflarda gölgelerin külliyen basılmasını sağlarken baskı sürecini ziyadesiyle hızlandırdı. 1900’lerin başına gelindiğinde birçok günlük gazete bu teknolojiyi kullanmaya başlamıştı. Flaş tozu gerçekçi iç mekân fotoğrafçılığına imkan sağladı, bu da periyodun önde gelen toplumsal foto muhabiri Jacob Riis‘in işi için kritikti.
Danimarka göçmeni Riis, ABD’ye 1870’te geldi. Ufuk açıcı işi How The Other Half Lives (Öteki Yarı Nasıl Yaşıyor) ile New York’un kenar mahallelerinde ve gecekondularında yaşayan göçmenlerin hayatını belgeledi. Toplumsal ıslahat için katalizör niteliğindeki yapıtları, foto muhabirlerinin değişimi teşvik etmeye yönelik gücünü kanıtladı.
Altın Çağ’ın Foto Muhabirleri
1930’lardan 1970’lere kadar foto muhabirliği, teknoloji ve kamu faydasının alana yeni bir boyut katmasıyla altın çağını yaşadı. Flaş lambası ve Leica 35mm kamera üzere yenilikler, fotoğrafçılığı her zamankinden daha seyyar hâle getirdi. Berliner Illustrate Zeitung, The New York Daily News ve LIFE gibi fotoğraf odaklı mecmualar, geniş fotoğrafçı takımlarına sahiplerdi ve haber neşretmek için foto makalelere başvuruyorlardı.
İlk Amerikalı bayan savaş muhabiri ve birinci LIFE kapağının fotoğrafçısı Margaret Bourke-White başta olmak üzere alanın önde gelen isimlerinden kimileri da bayandı. Dorothea Lange, Farm Security Administration (Çiftlik Güvenliği İdaresi) tarafından Büyük Buhran’ı belgelemek üzere işe alınan birçok fotoğrafçıdan biriydi. Belgesel fotoğrafçılık alanının öncü isimlerinden Lange, Migrant Mother (Göçmen Anne) yapıtıyla periyodun ikonik temsillerinden birine imza atmıştı.
Bir öbür değerli gelişme, 1947’de gazeteciler Robert Capa, David “Chim” Seymour ve Henri Cartier-Bresson tarafından uluslararası fotoğraf ajansı Magnum Photos‘un kurulmasıydı. Üyelerinin kolektif gücünü dizginleyen bu işbirliği, 20. yüzyılın kıymetli olaylarını haberleştirdi.
Günümüzde Foto Muhabirliği
Fotoğraf mecmualarının ve genel manada basılı gazeteciliğin çöküşüyle birlikte foto muhabirliği evrim geçirdi. Kendi içinde bir sanat formu olarak görülen alanın en güzellerine her yıl World Press Photo (Dünya Basın Fotoğrafları Vakfı) ve 1968’den bu yana Pulitzer Ödülü veriliyor. Spordan uzun periyotlu işlere kadar uzanan sekiz farklı kategoriye ayrılan Dünya Basın Fotoğrafları Vakfı Ödülleri’ne katılan yapıtların çeşitliliği, alanın hala devam eden genişliğini ve derinliğini gösteriyor.
Dijital teknolojilerin doğuşu da foto muhabirliği değiştirdi. Gazetecilik etiğinin geçerli olduğu bir alanda fotoğrafta manipülasyon önemli bir problem. Savaş fotoğrafçılığının tarihi, büyük ölçüde tarihin teknolojik imkansızlıklarından ötürü sahnelenmiş fotoğraflarla dolu olsa da foto muhabirleri karelerin sahnelenmemesi ya da manipüle edilmemesi gerektiği düsturuyla hareket ediyor. Dijital manipülasyon her zamankinden daha kolayken doğruluk, göz önünde tutulması gereken bir sıkıntı olarak dikkat çekiyor. Gerçekten Dünya Basın Fotoğrafları Vakfı’na gelen fotoğrafların %20’ye yakını post-prodüksiyon ya da manipülasyon gerekçesiyle son evreye gelemeden eleniyor.
Sosyal medya ve onun aciliyetinin de elbette foto muhabirliği üzerinde büyük bir tesiri oldu. Birçok medya kuruluşu fotoğraf ve görüntü imgelerini direkt toplumsal medya kullanıcılarından edinirken içerikte niceliğin niteliğin önüne geçme eğilimi dengelenmeli. Teknolojinin sağladığı aciliyet, saniyeler içinde yüksek kalite fotoğraf gönderebilen foto muhabirlerinin de işine yaradı.
Yayınlar fotoğrafçıları bünyesine dahil etmektense hür çalışan isimlere yönelirken “Everyday Africa” kolektifi üzere teşebbüsler, işlerini paylaşmak ve ana akım medya tarafından gözardı edilen sorunların altını çizmek için toplumsal medyayı kullanıyor. Foto muhabiri Benjamin Lowy, iPhone kullanarak yaptığı işleriyle tanınıyor. Cep telefonu fotoğrafçılığının kudretinden kaçınmaktansa onu benimsemeye yönelik işleri, 2012’de TIME‘ın kapağında yer almasını sağladı.
Bu yazı, Can Koçak tarafından Jessica Stewart’ın My Çağdaş Met’te yayımlanan makalesinden kısaltılarak çevrilmiştir.
[i] 1842’den 1971’e kadar haftalık, 1971’den sonra daha seyrek olarak yayımlanan, 2003’te büsbütün kapanan, içinde görseller barındıran birinci haftalık mecmua.
[ii] ABD’de 1857-1916 ortası yayımlanan haftalık mecmua.
