J. D. Salinger‘ın sinema dünyasına arasını, bilhassa Çavdar Tarlasında Çocuklar‘ın mümkün bir sinema uyarlamasına hiç sıcak bakmadığını halihazırda biliyoruz. Lakin bir direktör, onun bir hikayesini uyarlamak için gerekli onayı koparmayı başarmıştı. İçinden Salinger, karakteri Esmé, The New Yorker muharrirleri ve televizyon dizileri geçen bu hikâyenin başrolündeki isim ise direktör Peter Tewksbury.
Hikâye, ABD’nin Vermont eyaletindeki bir çiftlik meskeninde başlıyor. The New Yorker yazarlarından Jill Lemore, 2016’da bir müddet kaldığı ve çok etkilendiği bu meskenin geçmişini araştırıyor. 1779’da yapılan meskenin daha evvelki mukimlerine baktığında, 2003’te hayatını kaybeden Henry’nin ismine ulaşıyor. Henry’nin bir ineği olduğunu ve kendi peynirini ürettiğini, bu yüzden de “Peyniradam Henry” (Henry the Cheeseman) olarak isimlendirildiğini öğreniyor. Ayrıyeten çocuklara hikayeler okumayı sevdiğini, hikayeleri okurken karakterleri canlandırdığını ve Henry David Thoreau’nun tek kişilik bir oyununu sahnelediğini. Bir de gençliğinde Hollywood’da direktörlük yaptığını, gerçek isminin Peter Tewksbury olduğunu ve J. D. Salinger’ın “Esmé İçin – Sevgi ve Yoksunlukla” hikayesini sinemaya uyarlamanın eşiğinden döndüğünü.
İlk kez 8 Nisan 1950’de daha evvel onun birçok hikayesini reddeden The New Yorker‘da yayımlanan “Esmé”, J. D. Salinger’ın müelliflik mesleğinde bir dönüm noktasına işaret ediyordu. Editörüne “Esmé tam da gereksinimim olan aşıydı,” cümlesini kurmasından bir yıl sonra Çavdar Tarlasında Çocuklar‘ı bitirmişti.
Çavdar Tarlasında Çocuklar’ın sinema uyarlaması için Billy Wilder’ı reddeden Salinger, Elia Kazan’ın teklifine ise “Holden’ın bunu sevmeyeceğinden korkuyorum,” diye yanıt vermişti. Hakikaten kitabın başlarında Holden Caulfield şunları söylüyordu: “Hayatta nefret ettiğim bir şey varsa, o da filmlerdir. Sakın bana sinemalardan kelam etmeyin.” Vaktinde Sarsak Dayı (Uncle Wiggily in Connecticut) hikayesinin haklarını satan Salinger, Samuel Goldwyn onu My Foolish Heart (Mark Robson, 1949) isminde “saçma sapan bir aşk hikâyesine” çevirince dersini almış, sinema dünyasıyla alakasını “Hollywood’a olan nefretim ölçülemez düzeyde,” cümlesiyle özetlemeye başlamıştı.
“Esmé” yayımlandıktan bir ay sonra Salinger’ın tabiriyle “bir İngiliz sinema solucanı” onu sinemaya uyarlamak istemiş ve reddedilmişti. 1954’te ise BBC, hikayeyi Laurence Olivier’nin sunacağı bir radyo serisine dönüştürmek istedi. Yanıt tekrar olumsuzdu. Lakin bu, Çavdar Tarlasında Çocuklar‘la tıpkı münasebete dayanmıyordu. Bunu açıklamak için Salinger’ın karakterleriyle kurduğu bağlantıya bakmakta yarar olabilir.
Amerikalı edebiyat eleştirmeni Leslie Fiedler, Salinger’ı Norman Mailer, Jack Kerouac ve William Burroughs‘la birlikte “Ergen Taklitçileri” olarak nitelendiriyordu: “Esmé‘yle başlayan seri, Seymour’u kurtarmak için geç kalan bir kızı anlatan Muz Balığı İçin Eksiksiz Bir Gün‘le devam ediyor, kurtarıcının küçük kız kardeş olduğu Çavdar Tarlasında Çocuklar‘da ise doruğa ulaşıyor.” Jill Lemore’un bahisle ilgili yorumu ise şöyle: “Ergen taklitçileri sadece erkeklerin taklidini yapıyordu. Salinger Holden’dı, lakin Esmé değildi. Salinger muhtemel bir sineması Esmé’nin değil, kendisinin sevmeyeceğinden korkuyordu.”
Salinger, 1954-1960 ortası yayımlanan Father Knows Best dizisiyle Emmy kazanmış direktör Peter Tewksbury’den 1962’de bir mektup aldı. 16-mm projektörüyle Dartmouth Kütüphanesi’nden aldığı eski sinemaları izlemeyi seven ve bilhassa The Lady Vanishes (Alfred Hitchcock, 1938) üzere sinemalara hayranlık duyan Salinger’ın o sıralar izlediği tek dizi, tekrar Tewksbury imzası taşıyan It’s A Man’s World‘dü. Fakat Tewksbury’nin Salinger’a ulaşması da, ona izletmeyi başardığı diziyi çekmesi de hiç kolay olmamıştı.
İşin aslı, üzerine çalışılmaya başlandığında The Young Men ismini taşıyan dizide, Tewksbury yola “sahte olmayan bir şeyler” bulma maksadıyla çıkmıştı. Hikâye, ABD’nin orta batısında geçecekti ve bir yüzen konutta yaşayan dört genci anlatacaktı. Direktör, dizideki hedefini şu sözlerle özetliyordu: “Gençleri sahiden oldukları üzere göstermek istiyoruz. Aile otoritesi olmadan sorun çözen çocuklar.” En büyük ilham kaynağı ise o sıralar ABD’nin en sevilen muharrirlerinden biri pozisyonuna çoktan erişmiş J. D. Salinger’dı.
Tewksbury, dizideki Tom-Tom rolü için Sanford Meisner’dan eğitim alan genç oyuncu Ted Bessel’a bir mektup yazdı. Mektubu “Caulfield” ismiyle imzaladı ve şöyle bir not ekledi: “Ekteki mektubu yazan adamı oynamak istediğini düşünürsen beni orta.” NBC, sonradan dizinin ismini It’s A Man’s World olarak değiştirdi. Tanıtımlarında “Tuhaf, üstün gerçekçi bir drama” sözü kullanılan dizideki diyalogların birçok doğaçlamaydı, kısımların olay örgüleri de oldukça kolaydı.
Diziye gelen birinci tenkitler son derece olumluydu. The Washington Post‘ta yayımlanan bir yazıda “yeni dizi Salinger tiplemeleri hedefliyor” denirken öteki eleştirmenler “Kendini sevdiriyor, yapmacıklıktan uzak”, “Çekiciliği ve düzgünlüğüyle ağzımı bir karış açık bıraktı”, “Hiç kimsenin başrolünde olmadığı ihtilal niteliğinde bir program, neredeyse belgesel üzere, eşi gibisi görülmemiş bir televizyon deneyi” üzere tabirler kullanıyordu. Reytingler ise oldukça berbattı ve NBC Kasım ayında diziyi iptal etti.
Tewksbury’nin her gece yüksek sesle hikâye okuma üzere bir alışkanlığı vardı, farklı karakterlerin seslerini taklit etmeyi seviyordu. Bir gece “Esmé” öyküsünü okuduktan sonra kitabı masaya bıraktı ve eşine şunu söyledi: “Aman İlahım, bundan harika bir sinema olur”. Salinger’a It’s A Man’s World‘ün iki 16-mm kopyasını gönderdi ve “Sizden aldığım ilham olmasaydı bu dizi de olmazdı” notunu içeren bir mektupla hikayenin haklarını satın alma talebini iletti. Salinger karşılık vermedi.
1963’ün Şubat ayında bir gece Tewksbury ve eşi, ABD’nin New Hampshire eyaletindeki Manchester’a uçtu ve Salinger’ın kapısına dayandı. Ortalarında şöyle bir diyalog geçti:
- Benim adım Peter Tewksbury ve Esmé’nin sinemasını yapmak istiyorum.
- Man’s World‘ü yapan sen misin?
Salinger onları içeri davet etti, It’s A Man’s World‘le başlayan sohbetleri “Esmé”yle devam etti.
“Masum ve bilge bir çocuktan bir bayana geçme evresinde biri. Bütün hikâye de o an üzerine. Aldığın nefesi vermeden çabucak evvel ya da majöre dönmeden minörün uygunca yükseldiği anlar üzere.” Salinger, Tewksbury’nin bu yorumu üzerine sinemaya onay verdi, fakat bir koşulu vardı: Esmé’yi canlandıracak oyuncuyu kendisi seçecekti.
Tewksbury meskene döndü ve senaryo üzerine çalışmaya başladı. Hikâyeyi sahnelere döktü ve sıralamalarıyla ilgili ufak değişikler yaptı. Taslağı Salinger’a yolladı, sonra da her değişikliğin hikayenin yepyeni haliyle geri döndüğünü gördü. Birinci iki sahnenin diyaloglarını değiştirip tekrar Salinger’a yolladı ve tekrar yepyeni haliyle geri aldı. O sıralar Jane Fonda’nın başrolünde olduğu Sunday In New York‘u (1963) çekmesi için MGM tarafından işe alınmıştı, fakat “Esmé” üzerine çalışmayı sürdürdü. Eşine şöyle bir mektup yazdı: “Filmi tam olarak onun yazdığı üzere yapacağız, zira yapmazsak ortada bir sinema olmayacak.” Pekala, Esmé’yi canlandıracak şanslı isim kim olacaktı?
The New Yorker müelliflerinden Peter De Vries, Salinger’ın 1940’lardan bu yana arkadaşıydı. İkisinin de Westport, Connecticut’ta yaşadığı devirde yeterlice yakınlaşmışlardı. Salinger Çavdar Tarlasında Çocuklar ve “Esmé”yi yazarken De Vries ailesiyle birebir sokakta oturuyordu. De Vries’in dört çocuğu vardı, hepsi de Salinger’a bayılıyordu. Çocuklardan biri, Jan De Vries, o sıralar Esmé’yle tıpkı yaştaydı. Ayrıyeten tıpkı onun üzere vakur bir mizaca sahipti. Yıllar içinde oyunculuğa merak sarmıştı. Salinger’ın rol için aklında olan isim oydu. Lakin senaryo tamamlandığında ve Tewksbury onunla tanıştığında Jan De Vries, 18 yaşındaydı. Tewksbury’nin Salinger’a yaptığı yorum da şu olmuştu: “Bunu keşke söylemek zorunda olmasaydım: O çok yaşlı. Bu yüzden sinema işi olmayacak.”
Haziran 1964’te Salinger, Jan De Vries’e özür dileyen ve durumu açıklayan üç sayfalık bir mektup yazdı: “Peter Tewksbury’yle uzun bir telefon konuşması yaptık. Temelde söylediği şey, hayatının bu evresinde senin Esmé’yi canlandırmak için fazla ‘oyunculuk’ yapman gerekeceğiydi, bunun uygun olmadığını düşündü. Bence senin tam teşekküllü bir genç kıza dönüştüğünü, o orta periyodu geride bıraktığını kastetti.”
Jan De Vries 1997’de 52 yaşında hayatını kaybetti, oyunculukta hiçbir vakit meslek yapamadı. Holistik tıbba ve New Age spiritüalizmine merak salmıştı, medyumlukla ilgileniyordu ve şamanizm üzerine bir kitap yayımlamıştı.
“Esmé” projesinin iptalinden sonra, Tewksbury dizi ve sinemalarına kaldığı yerden devam etti. 60’ların sonlarına gerçek bir akşam Emmy’sini arabasının camından dışarı fırlattı ve Hollywood’u terk etti. Eşiyle birlikte Vermont’a yerleşti. Bir sürü mandıra gezdi ve çiftçilerle konuşarak peynir yapmayı öğrendi. The Cheeses of Vermont (Vermont’un Peynirleri) isminde bir kitap yayımladı. Kitabın içinde “Peynirleri biliyorum, bir de insanları,” cümlesi yer alıyordu.
2010’da hayatını kaybeden Salinger’ın rivayete nazaran birçok cilde varan asla yayımlanmamış hikayeleri, yeniden rivayete nazaran yazı yazarken gittiği sığınakta saklanıyor. Tahminen, “Esmé” senaryosunun taslağı da onların ortasında.
Kaynak: The New Yorker
