Gazetecilik zıddı bir dava: Julian Assange

Bir Ermeni deyişi: “hakikati söyleyene süratli bir at gerek.” Ya da hakikati ve onun elçilerini koruyan bir toplum. Fakat demokrasilerimizin temin etmesi gereken bu muhafazanın kendisi de tehlike altında. (“Suçlu”) iade süreçleri basın özgürlüğü için olduğu kadar artık şahsen bizim özgürlüğümüz bakımından da tehlikeli bir emsal teşkil ediyor.

Julian Assange bir gazeteci olarak ABD ve müttefiklerinin Afganistan, Irak, Guantanamo ve öbür yerlerde işlediği savaş kabahatlerine ait yüz binlerce doküman yayımladı. Dokümanların doğruluğuna ait tek bir kuşku bile yok. Buna rağmen faillerden ne yargılanan ne de suçlanan oldu. Dahası, Assange Ekvator Büyükelçiliği’nde 7 yıl “kaldıktan” sonra, hayatını da tehdit eden sıhhat problemleri altında Londra’da yüksek güvenlikli bir hapishanede beş yıldır tutuklu bulunuyor. Ne Birleşik Krallık’ta, ne Avrupa Birliği ülkelerinin rastgele birinde, ne de kendi ülkesi Avustralya’da rastgele bir hatadan soruşturulmuş da değil. Bütün bu tecridin ise tek bir nedeni var, ABD hükumetinin Assange’ı, I. Dünya Savaşı’ndan kalma 100 yıllık ve köhnemiş bir yasaya, Casusluk Yasası’na dayanarak ajanlıkla suçlayıp bir iade süreci başlatmış olması.

Herhangi bir gazeteci bugüne dek bu yasa kapsamında suçlanmamıştı. Tam da bu nedenle, bu iade süreci tehlikeli bir emsal teşkil ediyor. Şayet tamamına ererse, yeryüzünde ABD tarafından işlenmiş bir savaş cürmünü ortaya çıkaran rastgele bir gazeteci Assange’ın gördüğü muameleyle karşılaşacak manasına geliyor. Bu da bildiğimiz haliyle basın özgürlüğünün sonu demektir. Çünkü basın özgürlüğü temellerini, rastgele bir yaptırım tehdidi olmaksızın, iktidarın karanlık köşelerini aydınlığa çıkarma imkanlarında bulur. Artık bu kadar kıymetli bir dava şayet bu hürriyeti askıya alırsa, bu yalnızca basın özgürlüğünün değil her birimizin hürriyetinin de sonu demektir, keyfi güç karşısındaki hürriyetimizin.

Sırf bu nedenle, gerçek bir hukuk devletinin hiçbir mahkemesinde bu cinsten bir iade sürecinin kabul edilmemesi gerekir. Zira Assange casusluk kabilinden rastgele bir adım atmış değil, yaptığının gazetecilik faaliyet olması bakımından da özellikle muhafaza altında olması kelam konusu. Casusluk suçlamasında kilit şahit da 2021’de dokunulmazlık karşılığında FBI lehine palavra söylediğini itiraf etmiş Sigurdur Ingi Thordarson isimli hükümlü bir pedofil ve bednam bir dolandırıcı.

Davayı bir de şöyle rolleri değiştirerek yine düşünelim: Diyelim ki Avustralyalı bir gazeteci Rus ordusunun ya da istihbaratının savaş kabahatlerini ortaya çıkardı, Batılı bir devlet tarafından da korunmayı talep ediyor. Mahkemeler Moskova’ya karşı casusluktan önemli bir iade süreci başlatır mıydı, bilhassa de asli şahidin bir hükümlü olması durumunda?

Assange ABD’de 175 yıllık saçma bir cezayla karşı karşıya. ABD’nin epey berbat hapishane ve tutukluluk şartlarıyla meşhur sitemini de düşününce, burada hayatta kalamayacağına ait kaygılar da kelam konusu. Tam da bu nedenle Londra Sulh Ceza Mahkemesi 2021’de Assange’ın iadesini durdurmuştu. Bunu takiben de ABD hükümeti, Assange’ın tecrit edilmesinde bir mahsur olmayacağına ait bir doküman yayımladı. Lakin Memleketler arası Af Örgütü’ne nazaran bu ilam “yok hükmündedir” çünkü rastgele bir bağlayıcılığı da olmayan bu diplomatik nota, ABD hükumetinin her an durumunu değiştirme hakkını da gizli tutuyordu. Buna rağmen temyiz mahkemesi bu evrakın iade sürecini başlatmaya yeteceğine karar verdi. Af Örgütü’nün deyişiyle “bir yargı parodisi”.

Kararı mart ayında çıkması beklenen davanın, 20-21 Şubat’ta Londra Yüksek Mahkemesi’nde görülen duruşmaları, Assange’ın iade kararını temyize götürebilmesi için son talihti. Artık risk daha büyük, hukukun tersyüz edilmesi riski…

Soruşturma platformu Declassifed UK’in de raporladığı üzere, yargıçlardan biri olan Jeremy Johnson, daha evvel İngiliz istihbarat servisi MI6 için çalışmış ve CIA ile yakın münasebetler içindeydi, dahası yasadışı faaliyetleri de Assange’ın sayesinde ortaya çıkartılmış biriydi.

Assange için sürecin kendisi esasen çoktan bir cezaya dönüşmüştü. Birleşmiş Milletler azap özel raportörü Nils Melzer de 2020’de yapılan kapsamlı bir soruşturma sonucunda Assange’ın yıllardır sistemli bir ruhsal azaba maruz bırakıldı sonucuna varmıştı. Eylül 2021’de ABD’nin daha da ileri gitmeye hazır olduğu ortaya çıkmıştı: Yahoo News ve The Guardian raporlarına nazaran, daha sonra Dışişleri Bakanı olacak ve dönemin de CIA lideri olan Mike Pompeo’nun da ortalarında bulunduğu kıymetli istihbaratçılar 2017’de Assange’a bir suikast planı yapmışlardı.

Neydi? O yıl, Wikileaks “Vault 7” ismiyle bilinen bir dizi doküman yayımlamıştı. Dokümanlar CIA’in siber savaş alanındaki geniş çaplı faaliyetlerini, istihbarat servislerinin internet tarayıcılarına, araçların içindeki akıllı aygıtlara, akıllı televizyon ve telefonlara kapalı pozisyondayken bile sistematik olarak nasıl müdahale ettiğini ortaya koyuyordu. Wikileaks böylece Amerikan Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) tarafından yapılan yasadışı ve muazzam gözetlemenin Edward Snowden tarafından ortaya çıkarılışından sonra ses getiren bir hadiseye de imza atmıştı. CIA, Assange’ın bu darbesini affetmeyecek ve Wikileaks’ı çabucak “düşman istihbarat servisi” olarak tanımlanacaktı, gazetecileri devlet düşmanı ilan etmek üzere ağır sonuçlara mahal verebilecek yeni bir benzetme. Pompeo 2018’de bakan olduktan sonra ABD hükumeti iade sürecini başlattı. Bu hareketle Pompeo’nun asli planı olan Assange suikastı rafa kaldırıldı lakin emel değişmemişti: Ayak bağı olan bir gazeteciyi yok etmek ve imparatorluğun gizli yüzünü ortaya çıkarmaya kalkışacaklar için bir ibret vesikası yaratmak.

Edward Snowden ve Chelsea Manning üzere muhbirlerin ve Julian Assange üzere habercilerin ifşaatları, geçtiğimiz onlarca yılın kelamda terör aykırısı savaş mazeretiyle kendi yurttaşlarını ihbar etmek, muhalifleri keyfi olarak azaba almak, tutuklamak ve öldürmekle meşgul sonsuz bir paralel cihanın geliştiğini de ortaya çıkardı. Bu cihan, demokratik kontrolden büyük ölçüde kaçıyor, hatta demokratik tertibi içten içe çürütüyor. Bu dönüşüm aslında o kadar yeni de değil. FBI’ın hak örgütleri ve savaş aykırısı tertipleri parçalamayı amaçlayan COINTELPRO (Counter Intelligence Program/Karşı-istihbarat Programı) 1971’deki sızıntıyla ortaya çıkmıştı. Tekrar tıpkı yıl, New York Times Daniel Ellsberg imzalı Pentagon Belgeleri’ni yayımlamıştı. Dokümanlara nazaran arka arda dört farklı ABD hükumeti, Vietnam savaşının kapsamı ve emelleri ve Amerikan ordusunun muazzam savaş kabahatleri hakkında vatandaşlara tertipli olarak palavra söylüyordu.

Seymour Hersh, 1974’te CIA’in yabancı devlet liderlerine dönük bilinmeyen suikast planlarını ve “Kaos Operasyonu” kod ismiyle bilinen, yüzbinlerce savaş zıddına dönük saklı casusluk operasyonunu ortaya çıkarmıştı. 1975’te Amerikan Kongresi kapalı operasyonlarla ilgili geniş bir soruşturma yürüten ve güvenlik bürokrasisi üstünde büyük bir denetime sahip “Kilise Komisyonunu” toplamıştı.

Assange bu saygın habercilik geleneğinin bir üyesi ve bu geleneğin canlanması uğruna kararlı bir formda çalıştı. Yeniden de 70’li yıllara nazaran değerli bir fark kelam konusu: Bugün kendi periyodunun en önde gelen araştırmacı gazetecisi açıkça yargılanıyor, şeytanlaştırılıyor ve hürriyetinden yoksun ediliyor. Devletler kabahatlerin ortaya çıkartılmasının kendisinin bir cürüm olduğunu gösterdikçe, toplum da kendini yeni totaliter baskı cinslerinin kendini gösterebileceği cinste tehlikeli bir yitiş döngüsü içinde buluyor. Assange daha 2012’de, gözetleme teknolojilerinin çoktan gereğince güçlü olduğu bir tarihte bile şöyle diyordu: “Artık anahtar teslim bir totaliter devlet için gerekli bütün muhtevaya sahibiz.”

Şayet Amerikalı yetkililer bir gazeteciyi savaş hatalarını ifşa ettiği için cezalandırmayı başarırlarsa, bunun farklı ağır bir sonucu olacaktır. Gelecekte, özellikle da batılı devletlerin “iliştirilmiş gazeteciler” marifetiyle demokratikleştirme misyonu olarak pazarlamayı sevdikleri savaşlarda bâtın hakikatleri ortaya çıkarmak daha da güç ve çok tehlikeli olacak. Biz bu savaşlara dair hakikatleri bilemeyince de onların bunları sürdürülmeleri gitgide kolaylaşacaktır. Zira hakikat barışın asli aracıdır.

Nihayetinde Assange şimdi iade edilmiş de, karar giymiş de değil. Assange’ın özgür kalması ve basın özgürlüğü etrafında yıllar içinde dikkate paha bir memleketler arası hareket şekillendi. Dünyadan pek çok parlamenter de bu bahiste seslerini duyurabildiler. Avustralya parlamentosu örneğin, Başbakan Anthony Albanese’in direktifi ile büyük bir çoğunluk sağlayarak Assange’ın özgür kalmasını talep eden için bir karara imza attı. Alman meclisinde 80 kadar milletvekili de birebir formda bu talebi ortaya koydu fakat federal hükumet Assange’ın yargılanması için soğukkanlılıkla hareket eden Biden idaresine önemli bir baskı kurmayı reddediyor. Yeşiller’in Başbakan adayı iken Assange’ın özgürlüğü lehine davetleri bulunan Alman Dışişleri Bakanı Annalena Baerbock’un kendisi kabineye dahil olduğundan bu yana hususla ilgili sorulardan açıkça sakınıyor, bakanlığı da milletvekillerinin konuya ait sorularını aylardır karşılıksız bırakıyor. Kendilerini hukuk devleti ve demokrasinin bekçileri olarak koymayı seven Toplumsal Demokratlar, Yeşiller ve Liberallerin koalisyonunun yetkilileri artık geç olmadan Assange’ın özgürlüğü için bu çıplak siyasi adalet davası karşısında harekete geçmelidirler. Lakin bunun için evvel Atlantik’in ötesindeki vaftiz babalarına secde etmeyi bırakıp çok övgüler dizdikleri özgürlük pahalarını savunmaya başlamaları gerekiyor.

*Bu yazı, Yılmaz Ruhi Demir tarafından Fabian Scheidler’in Mediapart’ta yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.