Masumiyetin sonu

Bize bazen beklenmedik hakikat anları bahşedilir. Fransa Başbakanı Gabriel Attal, İsrail’e şartsız dayanak cephesinin son uydurma haberinin üzerine atlayarak “Balık baştan kokar” dedi, “elit” kabul edilen Paris Siyaset Bilimi Çalışmaları Enstitüsü’nde Gazze’deki savaşa karşı öğrenci aksiyonlarının kelamda ahlaki yozlaşması eleştiriyordu. Bu, palavralarla dolu olmasına alıştığımız bir ağızdan çıkan mucizevi halde hakikatli bir sözdü. Balığın baştan koktuğu iki manada da gerçek zira burada “baş” metaforik manadadır: yöneticileri, daha genel olarak hükümranları temsil eder. Bu manada, evet, çürüme artık her yerdedir. Ayrıyeten mecazi manada da anlaşılabilir: başın temsil ettiği niyet faaliyeti ve elimizdeki durumda bu faaliyetin kokuşması olarak. Hatta bundan daha fazlası, niyet faaliyetini yönetmesi gereken normların çöküşü olarak.

Böyle bir çöküş salt aptallığa değil (ki bu nadiren yerinde bir varsayımdır), daha fazla çıkarcı aptallığa atfedilebilir. Zira dolayımlı bir biçimde olsa da maddi çıkarlar nihayetinde belirli bir halde düşünme eğilimini belirler, öbür bir biçimde düşünmeyi pürüzler. Balığın kokuşmuş başının ikili manasını açık ettiği yer burasıdır: burjuva cephesinin şiddeti (bir eğretileme olarak) kendi niyet biçimlerinin dayatılmasında (bir mecazda) açığa çıkar.

Bu reaksiyonlar mesela neden vergilendirme ya da çalışma saatleri bahislerinde olmadığı kadar şiddetli biçimde ortaya çıkmıştır? Bu memleketler arası olayın ulusal sınıf konjonktürlerinde böylesine güçlü bir yankı uyandırmasının sebebi nedir? Karşılıklardan biri, Batılı burjuvazinin İsrail’in durumunu kendi durumuyla yakından kontaklı görmesidir. Bu hayali, yarı-bilinçli bir temastır ve kolay sosyolojik yakınlıkların ötesinde inkar edilemeyecek ve alttan alta var olan bir bağlılık tarafından yönlendirilmektedir. Tahakküme ve ırkçılığa duyulan sempati, tahminen de tahakkümün en saf hali, bu nedenle tahakküm edenler için en heyecan verici olanı. Tahakküm krize girdiğinde bağlılık da artar: kapitalizmde organik bir kriz, Filistin’de ise bir sömürgecilik krizi varken, tahakküm edilenler her şeye karşın isyan ettiğinde ve zıtları tahakkümü tekrar kurmak için onları ezmeye hazır olduğunda olduğu üzere.

Ancak Batı burjuvazisi için bunun daha derin bir hayranlık uyandıran yanı da var. Sandra Lucbert bunu derin bir kavrayışla görmüş ve belirleyici olduğuna inandığım bir söz ortaya atmıştı: masumiyet. Bu hayranlık, masumiyet içinde bir tahakküm figürü olarak İsrail imgesiyle ilgilidir. Berbatlığın lekesini taşımadan tahakküm kurmak: bu, tahminen de hükümran olanın en son fantezisidir. Şiddet aksiyonlarından yargılanan solcu militan Pierre Goldman duruşması sırasında hakime şöyle bağırmıştı: “Ben günahsızım, ontolojik olarak günahsızım ve bu hususta yapabileceğiniz hiçbir şey yok”. Şartlar ne kadar farklı olsa da Goldman’ın sözleri yankısını sürdürüyor: Yahudi Soykırımı’ndan sonra İsrail kendisini ontolojik masumiyet üzerine inşa etti. Hakikaten de Museviler birinci kurbanlardı, insanlığın şiddet tarihinin doruğundaki kurbanlar. Lakin kurban, bu ölçekte bile, “sonsuza kadar masum” manasına gelmez. Birinden başkasına varmanın tek yolu hileli bir çıkarım yapmaktır.

Tüm bunlardan yalnızca işine gelenleri alan Batı burjuvazisi, İsrail üzere masumiyetine halel gelmeden tahakküm kurabilmeyi o kadar çok istiyor ki… Bu natürel ki onun için daha sıkıntı fakat örnek gözlerinin önünde duruyor ve onlar bu örnekle hipnotize olup refleks olarak çabucak onunla dayanışmaya geçiyorlar. Beşerler, kendilerini başka tüm tutkularına, bilhassa de şiddet ve tahakküm tutkularına teslim etseler de, kendi şiddetleriyle yüzleşmekten kaçınmanın ve kendilerini masum olarak görmenin çeşitli yollarına sahipler. Bunlardan birincisi, ezilenleri aşağılamaktan, onların insanlığını reddetmekten geçiyor. Münasebetiyle onlara verilen ziyan gerçek manada bir kötülük olmuyor ve bu biçimde masumiyet korunmuş oluyor.

İkincisi, kuşkusuz en güçlü ve yaygın olanı ise inkar. “Terörizm” terimi tam da bunun için kullanılıyor. Kanıyı, bilhassa de ex nihilo nihil yani hiçbir şeyin yoktan var olmadığı kanısını engellemek için tasarlanmış bir kategori bu. Olaylar gökten zembille inmez. Negatif bir karşılıklılık temelinde işleyen bir şiddet iktisadı vardır. Bu da Lavoisier’in ortaya koyduğu prensibin bir yorumuyla özetlenebilir: hiçbir şey kaybolmaz, hiçbir şey yoktan yaratılmaz, her şey geri döner. Filistin halkına uygulanan sayısız şiddet aksiyonunun geri dönmesi de kaçınılmazdı. Yegane entelektüel faaliyeti kınamak olanların evvelden hiçbir şeyi görmeyeceği ya da sonrasında hiçbir şeyi anlamayacağı garanti altına alınmıştı. Bazen anlamamak aklın bir zayıflığı değil, ruhun bir hilesidir: onun kategorik yükümlülüğüdür. Modülü olduğunuz, o kadar da günahsız olmayan bir nedenselliği görememek için onu anlayamamak gerekir.

Her şeyin 7 Ekim’de başladığını sav etmek, lakin ontolojik olarak saf bir ulusun, onlara özenen ve onlarla birlikte nedensiz sonuçlar olduğuna inanmayı seven herkesle birlikte kabul edebileceği cinsten kısır ve karakteristik bir entelektüel yozlaşmadır. Fransa’da olduğu üzere, kimilerinin utanç içinde saklanmaları gerekirken iklim aktivistlerine karşı “terörizm” sözünü gözlerini bile kırpmadan kullanmaya devam etmelerine (onları “ekoterörist” olarak yaftalamalarına) şaşırmamalıyız. Anısına hürmet gösterdiklerini argüman ettikleri ve davalarını destekledikleri ölülere bile hürmet göstermiyorlar. “Terörizm” Batılının masumiyet kalkanıdır.

“Antisemitizm” kavramının yanlış kullanımı da misal açılardan tahlil edilebilir. Mevcut sapmalarında (ki bu durum elbette tüm hadiseleri kapsamamaktadır, çünkü pek çok gerçek antisemitizm mevcuttur) bu suçlama, nedenselliği kabul etmek isteyen ve hasebiyle bu kendinden menkul masumiyeti sorgulamaya açan herkesi gayrimeşru ilan etmeyi amaçlamaktadır.

Başın kokuşması ise her şeyden evvel şu: Korunması gereken şey çok pahalı olduğu için niyet kategorilerinin ve faaliyetlerinin kendi çıkarları doğrultusunda yozlaştırılması. Bunun sonucu kamusal tartışmanın prestijinin düşmesidir, hatta buna aşağılanması bile denebilir. Kokuşmuş balığın Attal’ın ağzından konuşması tesadüf değildir, çünkü bu aşağılama radikalleşmiş burjuvazi tarafından desteklenen Macronculuğun ülkeyi içine çektiği faşistleşme sürecinin tipik bir örneğidir. Büyüyen palavra imparatorluğu, sistematik yanlış beyan, hatta düpedüz uydurmalarla teşhis edebileceğimiz bir süreç. Hem de (tam olarak her vakit olduğu gibi) burjuva medyasının işbirliğiyle.

Yine de tüm inkarlar ve sembolik ödünler, bütün gözdağı ve sansür, Gazze’den gelen amansız gerçeklik dalgasını durdurmaya yetmeyecektir. İsrail’e şartsız takviye cephesi artık neyi ne değerine desteklediğini açıkça göremiyor. Aklını büsbütün yitirmemiş ve dehşet içinde izleyen herkes için İsrail hükümetinin içine battığı biyolojik ırkçılık ile mesihçi kıyametçilik ortasındaki ideolojik çukur dipsizdir. Görebildiğimiz ve zati bildiğimiz şey, kıyametçi siyasi projelerin zarurî olarak kitlesel katliam projeleri olduğudur.

Ilan Pappé’nin de belirttiği üzere, yerleşime dayalı sömürgeleştirmenin alametifarikası, işgal altındaki halkın varlığını ortadan kaldırma isteğidir. Bu, Filistinliler kelam konusu olduğunda ya sürgün etme ve göç ettirme ya da artık gördüğümüz üzere soykırım yoluyla oluyor. Burada, tarihe geçmiş öteki benzeri durumlarda olduğu üzere, işgal altındakilerin insanlığını inkar etme bir kere daha kusursuz bir yasallaştırma aracı oluyor. Şu anda bunun hem İsrail’in resmi ağızlarında hem de toplumsal ağların çamurlu akışında, sevinçli canavarlıkları ve sadistçe coşkuları içinde insanı hayrete düşüren sayısız örneği var. Masumiyet perdesi kaldırıldığında ortaya çıkan görüntü bu, her vakit olduğu üzere, hiç de güzel bir görünüm değil.

Bu imha görünümünde dikkatimizi çeken bir öteki nokta da mezarlıkların yıkılması. Kitlesel imha projelerini tahakkümün sembolik yok etme noktasına taşınmasından tanırız. Şayet bu bir paradoks ise, bize Spinoza’nın aforoz edilmesinin tabirini anımsatır: “Adı bu dünyadan sonsuza dek silinsin.” Bunun pek başarılı olduğu söylenemez. Bu sefer de olmayacak.

Tanık olduğumuz şey ahlaki bir intihardır. Yahudi Soykırımı’nın akabinde biriktirilen ve tartışılmaz olduğu düşünülen sembolik sermayenin böylesine çarçur edilmesi daha evvel yaşanmamıştı. Görünen o ki sembolik hesaplaşma vakti herkes için, bilhassa de kendisine Batı diyen ve uygarlık monopolü olduğunu tez eden, lakin prensipleri ismine şiddet uygulayan bu sömürgeci proje için yaklaşıyor. Bu kadar vakit batmadıysa bile, Batı’nın ahlaki referansları artık tabana vurmuştur. Bu gidişatı bedelsiz sürdürebileceklerine dair inançları, yakında düşecek olan ve bunu şimdi bilmeyen yöneticilerin küstahlığından kaynaklanıyor. Pasif kalanlar, kabahat ortağı olarak katılanlar, hatta gözlerinin önünde ve herkesin gözü önünde işlenen böylesine büyük bir hatanın inkarcısı üzere davrananlar, bu çeşit beşerler artık hiçbir şey sav edemezler. Bütün dünya Gazze’nin vefatını izliyor ve tekrar bütün dünya Batı’nın Gazze’yi izleyişini izliyor. Hiçbir şey kimsenin gözünden kaçmıyor.

Bu noktada aklımıza ister istemez İsrail’e şartsız dayanağı şaşırtan bir hezeyan seviyesine ulaşan Almanya geliyor. Durumu tanımlamak için bir internet kullanıcısı “Konu soykırım olduğunda, Almanya her vakit Tarih’in yanlış tarafındadır” diye yazmıştı, kara mizahi bir tonda. Bizim -yani Fransa’nın- çok daha düzgün durumda olduğumuz da söylenemez fakat Tarih’in herkesi sokağın köşesinde beklediği kesin. Tarih: Batı’nın Gazze’de karşılaştığı şey işte budur. Şayet bu Batı’nın düşüş ve çöküşle randevusuysa (ki buna inanmak için sebeplerimiz var), dünyanın altının üstüne Gazze’de geldiğini söyleyebileceğimiz vakit da şüphesiz gelecektir.

*Bu yazı, Emre Yeksan tarafından Frédéric Lordon’un Sidecar‘da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir. Birinci sefer e-komite’de yayımlanmıştır.