Gençler isyan etmekten neden vazgeçti?

Her jenerasyonun kendinden sonraki nesle burun kıvırmasının elle tutulur, ciddiye alınır bir yanı pek yok. Hasebiyle baştan söyleyelim, bu bir Z nesli eleştirisi olmayacak. Lakin gençliğin dünya genelinde yükselen kültürel eğilimlerden siyasi hareketlere kadar çabucak her alanda gözlemleyebildiğimiz savruluşunu açıklayabilmek için onları anlamaya muhtaçlığımız var.

Gençlik, tabiatı gereği tarih boyunca daima ilerici bir rol üstlendi. ABD’ye Vietnam’da kaybettiren de, Beatles ile müziği kökünden değiştiren de gençlikti. Gençliğin tahminen de yalnızca duygusal bir refleks olarak ortaya çıkan başkaldırısı değişimlerin en büyük tetikçilerinden oldu. Dünyada yükselen birçok furyanın gerisinde kimine anlamsız, hatta tehlikeli gelebilecek bir “ergen cesareti” görmek tesadüf değildi. Zira gençlerin hakikaten de zincirlerinden diğer kaybedecek hiçbir şeyleri yoktu.

Henüz kendi paralarını kazanmıyorlardı, işverene hesap vermiyorlardı, aileyi kutsamıyorlardı. “Asi olmak” baş edilmesi gereken bir şey değil, yaşın ve dünyanın getirdiği olağan bir refleksti. Yanlış yapmak, deneyip yanılmak, konfor alanının dışına çıkmak, karşı gelmek nefes almak kadar doğaldı ve yürek bulaşıcıydı. Bir vakitler günümüze kıyasla çok daha kolektif olan ömür, gençlerin birbirlerinden etkilenmelerine, yan yana olabilmelerine daha çok imkan tanıyordu. Gençliğe yönelik tenkitler daima vardı, lakin onları ehlileştirmek daha zordu.

İletişim dijital ekranlara sıkıştırıldıkça bu dışarıda olma, birbirinden cüret bulma hali gittikçe sekteye uğradı. Dostluklar bildirilere, hareketler gönderilere yanlışsız daraldı. Kapitalizmin perçinlediği kişiselleşme sağ hükümetlerin sesini uygunca açtı. Ergenlik ile yetişkinlik ortasındaki köprü her geçen gün kısaldı. Kısaldı, zira belirsizlikle bezenmiş yetişkinlik hayatında tutunmak zorlaştı. Gençliği daha sağlıklı, daha nizamlı, daha klasik olmaya iten (ve başta çok olumlu görünen) her şey aslında onları kısa müddette yetişkinliğe ve onun getirdiği ağırbaşlılığa davet etmenin birer kılıfıydı. Sonuçta gelecek jenerasyonların geçmesini umduğumuz hiçbir hudut geçilemedi, hatta tahminen de geriledi.

Gençliği bekleyen geleceksizlik telaş veren bir çığ üzere büyüdü. Empati duygusu yok oldu. Artık prestijini kaybeden yüksek eğitim bir zorunluluğa dönüşürken iş bulma derdi gençlerden özgürlüğü aldı. Yaşamak için iş bulmak, iş bulmak için her şeyden evvel “uslu olmak” gerekiyordu. TEDx konuşmaları sabah 5’te kalkan, 18 yaşında birinci işini kuran, neredeyse şimdi bebekken okuma yazma öğrenen kelamda dehaların çalışkanlık öykülerini parlattı durdu. Fakat kimse birçoklarının ailesinin milyarder olduğundan bahsetmedi. Beşerden aylaklık, gençlikten karşı çıkma hakkı çalındı. Punk sustu, sosyalist olmak ayıplandı, moda akımları görünmez oldu. Konser, içki, seyahat planları karşılanamaz derecede pahalılaştı. Gençlerin ortak yerleri kapanmak zorunda kaldı, şenlikler tekelleşti, hatta yasaklandı. Artık herkes aklını başına toplamalıydı. Meğer yalpalamak da bir haktı, bu hak en çok da gençlik yıllarına yakışıyordu. Hiçbir unutulmaz anı “Ben arkadaşımla latte içerken…” diye başlamadı.

Şimdi bıkkın bir kuşak yetişiyorsa, işverenler çalıştıracak gençler bulamamaktan şikayet ediyorsa, yerlerin kitlesi giderek yaşlanıyorsa bu bir jenerasyonun vazgeçişinden çok vazgeçirilmeleriyle ilgili. Zira kısacık ömürlerini iş hayatına hazırlanarak geçiren gençler, kendilerinden evvelki nesillerinden çok daha düşük fiyatlarla, insanlık dışı şartlarla, en ufak bir yatırım yapmanın dahi mümkün olmadığı ömür standartlarıyla karşı karşıya. Kendilerine uslu durmak ve çalışkan olmak karşılığında vaat edilen her şeyin birer palavra olduğunu şimdi fark ediyorlar, tüm beklentileri yıkılırken doğal olarak geleceğe dair bir umutları kalmıyor. Üstelik bu ümitsizlik kolektif bir hesap sorma isteğinden çok tembelliğe, depresyona, vazgeçişe hamile oluyor. Çalışma hayatındaki sıfatlar itibarsızlaşırken, maaşlar komikleşirken bunlara verilen yansılar öfke yerine korku ve hüzün oluyor. Herkes sorunun ferdi başarısızlıktan ibaret olduğuna inandırılmış durumda zira kendini komşu çocuğuyla karşılaştırıp duran nesil, komşu çocuğuyla dayanışma örmeyi hiç öğrenmedi.

Genç çalışanlar ortasında yükselen “sessiz istifa” furyası hayatımıza şimdi birkaç yıl evvel girdi. Bu kavram, çalışanın işinden ayrılmak yerine kendisinden beklenen eforu en aza indirmesi ve inisiyatif almaması manasına geliyor. İşyeri zindana dönüşen gençler, geleceksizlikten çekindikleri için pasif bir mutsuzluğu istifa edip yeni bir çalışma planı oluşturma teşebbüsüne tercih ediyorlar. Kendilerinden evvelki nesiller ise kişiselleştikçe depresifleşen bu yaş kümesini büyüten toplumsal gerçeği görmeyi reddederek onları kolay bir tembellikle suçluyor.

Tarih kapitalizmin çıkmazlarını ifşa eden birçok ekonomik kriz gördü, fakat böylesine bir problemle muhtemelen karşılaşmadı. Öte yandan, kimi sosyalistlerin şartlar kötüleştikçe isyanın artacağı istikametindeki ezberi de bu örnekte çuvalladı. Zira ekonomik şartlardan şad olmayan genç nesil, devayı nizamı değiştirmekte değil, ya hayata dair eforlardan büsbütün vazgeçmekte ya da şartlardan faydalananlardan olmanın etik dışı yollarını aramakta buldu. Birinci mümkünlük potansiyel sosyalistleri kaybetmemize neden olurken ikinci mümkünlük da sağın yükselişine kayda kıymet bir katkı sağladı.

Depresyona sürüklenen bir nesle umut aşılamanın kolay olmadığını kabul ediyorum. Hele ufukta umut beslenecek parlak olasılıklar görünmüyorsa. Lakin onları tembellikle ve kayıtsızlıkla suçlamak yerine her şeyden evvel kendilerinden çalınan koca bir gençlik olduğunun altını çizmekle yükümlüyüz. Vazgeçmeye zorlandıkları her şeyin yaşama dair olduğunun hatırlatılmasına muhtaçlıkları var. Tahminen de en başta öfke hissinin yaratıcı potansiyeline yine inanmaları gerekiyor.