- İstanbul Sinema Festivali’nde gösterilen, François Ozon’un son sineması Grâce à Dieu Alexandre Guérin isimli bir adamın ve ailesinin hayatına açılıyor: Guérin inançlı bir Katolik, ailesiyle keyifli, işinde başarılı ve etrafında sevilen, saygıdeğer biri. Yaşadığı kente tanıdığı bir papazın atanmasıyla geçmişiyle yüzleşmek zorunda kalıyor. Guérin, çocukluğunda bu papazın istismarına uğramış.
Guérin bu durumu derhal Kardinal Barbarin’e iletiyor. Sinemada bütün süreci, yıllar süren yazışmaları kronolojik bir sırayla izliyoruz. Kardinal Barbarin hususa dair ıstıraplarını bildiriyor, prosedür olarak papazla Guérin’i yüzleştiriyor lakin papazı misyondan almıyor. Guérin’in hiçbir e-postasını karşılıksız bırakmıyor, fakat yapılacak bir şey olmadığını söylüyor. Guérin vazgeçmiyor, zira kelam konusu olan sırf kendisi değil, birebir kiliseye çocuklarını da gönderiyor. Sorunun ismini koyuyor, kilisenin pedofiliyle yüzleşmesi gerektiğini vurguluyor. Kiliseden kurumsal olarak bir tahlil bulmasını ve papazın misyonundan alınmasını istiyor. Lakin başarılı olamıyor, bu yüzden de tüzel süreci başlatıyor. Bu bağlamda sinemanın gerçek manada başlangıcı, Guérin’in soruşturmayı başlatmasına denk geliyor.
“Ne keyifli yaslı olanlara! Zira onlar teselli edilecekler.” [i]
Guérin’in başlattığı tüzel süreç doğrultusunda daha evvel açılmış davalar gündeme geliyor, François Debord da sürece dahil oluyor. Debord da, Guerin üzere çocukken tıpkı papazın istismarına uğramış. Debord’un ailesi bir dava süreci başlatmış lakin onlar da başarılı olamamış. Ortadan uzun yılların geçmesi nedeniyle Debord evvel mevzuyu kapatmaya çalışıyor, ilgisiz davranıyor ve yüzleşmekten kaçınıyor. Sinema burada seyircileri de sorgulamaya yönlendiriyor: Mağdur olan kişinin utanması gerekir mi? Fail rahat bir biçimde hayatına devam ederken, mağdur toplum önüne çıkmaktan kaçınıyor. Debord yaralarının daha fazla deşilmemesini umuyor. Evvel inkâr ediyor, akabinde yüzleşmeye mecbur kalıyor. Gayret etmeye karar veren Debord, Guérin’le tanışmak istiyor zira bu kıvılcımı ateşleyen o. Debord, Guérin’in ismini soruşturmanın kapalılığı ve özel hayatın saklılığı açısından öğrenemiyor, fakat bu olayı basına sızdırıyor. Debord, Guérin’in tersine inançlı biri değil lakin Guérin de birinci adımı atma hamasetine sahip. Debord kendisi üzere öteki mağdurlara ulaşmaya çalışıyor. Temel sorumlu ve hatalı olması gerekenin hiçbir inisiyatif almayan, mevzuyu hasıraltı eden kilise olduğunu vurguluyor.
Bu noktada kilisenin kurumsal tavrını hatırlamakta yarar var. Kilisenin temel maksadı kendini korumak, kendi birliğini koruma etmek. Vatikan, II. Dünya Savaşı sırasında Papa XII. Pius öncülüğünde “tarafsızlık” siyaseti izliyor, Roma 1943’te naziler tarafından işgal edilmesine karşın Vatikan “özgür” kalıyor. Kilise, kayıtsızlıkla yetiniyor. Birçok ülke papadan Hitler’i kınamasını beklerken, Katolik kilisesinin sözcüsü pozisyonundaki Vatikan sessiz kalmayı tercih ediyor. Savaşın gidişatıyla birlikte kınamalar geliyor, lakin kilise naziler tarih sahnesinden silinene kadar faşizme karşı açık bir tavır sergilemiyor. Meğer zulme karşı çıkmamak zulme paydaşlık etmek manasına geliyor, tarih bunu gösteriyor. Hatası işleyen kadar, hatası bilip söylemeyen de tarih karşısında sorumlu. Gerçekler eninde sonunda gün yüzüne çıkmaya mahkum ve hiçbir karanlık sonsuza kadar sürmüyor.
“(…) seninle tıpkı gökkubbenin ve güneşin altında anılmaya değil lakin fakat karanlık bir köşede gömülüp kalmaya layık olan bu din kardeşinin kıymetsiz varlığını da teşhis.”[ii]
Martin Luther Erasmus’a mektubunda bu türlü yazıyor ve Katolik kilisesine karşı açtığı savaşı desteklemeye onu da davet ediyor. Ancak Erasmus Luther’in niyetinin kendisinden farklı olduğunu seziyor ve Luther’den çekiniyor. Ne evet ne de hayır diyor. Bu noktada Guérin ve Debord’un mizaçlarını karşılaştırmak gerekiyor. Guérin kelam konusu bir mağduriyetin giderilmesi amaçlarken Debord topyekûn kiliseyi itibarsızlaştırmak, bir ateist olarak Katolik kilisesinin prestijini yerle bir etmek istiyor. Debord’un zihninde kilise kurumunun şahsen kendisi bir şer yuvası. Halbuki Guérin inançlı bir Katolik ve metanetli davranmaktan yana. Debord yanına başka mağdurları da alıyor ve kolektif hareket ediyorlar. Basın toplantısında mağdurlar açıkça ve kahramanca gerçeği söylüyor, kiliseyi suçluyorlar. Sürece yeniden çocukken istismar edilen Emmanuel Thomassin dahil oluyor. Thomassin oburlarının tersine bu mağduriyetin altında ezilmiş ve toplumdan uzakta yaşamış. Üstün zekâlı olmasına karşın bir türlü dikiş tutturamamış, toplumsal marifetleri zayıf kalmış, kendi dünyasına saklanmış bir karakter. Bu mağdurlar kümesi büyüdükçe Thomassin’i yalnız olmadığına ikna ediyor, bu da onun kabuğunu kırmasına yol açıyor.
Film boyunca problemin tahliline ait usuller tartışılıyor, bir kısmı yıkıcı bir kısmı da epeyce yaratıcı teklifler sunuluyor. Uçak kiralayıp Vatikan üzerinden “bir organ” uçurmak da dahil olmak üzere kolektif kararlar alınıyor. Gerçek olaylardan ilham alan ve hâlâ devam eden bir sürece odaklanan sinema, mağdurların toplum önünde bir manada kahramanlaşması ve hamasetle hareket etmesi istikametinde izleyiciye ilham veriyor. Gerçeği söylemek, kendi prestijini riske atmak uğruna söylemek kahramanca bir tavır. Grâce à Dieu, sinemanın dönüştürücü tabiatını bize hatırlattığı için izlemeye paha bir sinema.
[i] Matta 5:4
[ii] Rotterdamlı Erasmus, Stefan Zweig. (Çev: Ahmet Cemal, Can Yayınları)
