Bu ülkede kimi beşerler sırf hayatını yaşamaz. Bir iz bırakır, bir sınır çizer. Sırrı Süreyya Başkan de çizdiği çizginin içinden konuşurdu. Üstten değil, aşağıdan. Bu ayrım kolay görünse de belirleyicidir. Zira üstten konuşanlar tertibi anlatır, aşağıdan konuşanlar hayatı. Sırrı Süreyya Önder’in cümleleri bu yüzden sirkülasyona girerdi: Kürsüde kalmaz, sokağa da inerdi. Bir esprinin içine saklanır, en ağır problemleri omzuna alırdı.
Türkiye’de politik olmak birden fazla vakit iki uç ortasında sıkışır: Ya yüksek perdeden nutuklar ya da biteviye suskunluklar. Sırrı Süreyya Başkan üçüncü bir yol açtı. Konuşurken kimseyi küçültmeyen, itiraz ederken insanı eksiltmeyen bir lisan. Bu hiç de kolay bir şey değil. Zira bu ülkede kelam birden fazla vakit lakin sertleştiğinde duyulur ya da hiç duyulmaz. Sırrı Süreyya Başkan, kelamı sertleştirmeden duyulmanın mümkün olduğunu bize gösterdi. Bu, kendinden emin bir berraklıktı.
Bir oyuncu olarak kelamın tonunun neyi değiştirdiğini, bir cümlenin nerede kurulduğunun nasıl manalar yarattığını biliyorum. Sırrı Süreyya Önder’in kurduğu mana şuydu: İnsanın ta içinden konuşmak; sırf akla değil utanca, öfkeye, vicdana tıpkı anda değebilmek. Bu yüzden cümlesini bitirdiğinde, alkıştan çok bir duraksama olurdu. İnsan, duyduklarının neresinde duracağını düşünürdü.
Bu memlekette hatırlamak sıkıntı. Süratli unuturuz diye değil, şüphesiz bize unutturulur diye. Gündem hafızayı ezer. Kelam gürültüde kaybolur. İsimler birbirinin üzerine yığılır. Lakin kimi isimler vardır, onca gürültünün içinde bir boşluk açar. İşte o vakit tekrar düşünürsün: Ne için konuşuyoruz? Kimin ismine susuyoruz?
Sırrı Süreyya Önder’i sırf düzgün konuşan biri yahut hatip diye anmak eksik olur. Problem üslubu değildi, kelamını nereye çevirdiği ve kimin tarafında durduğuydu. Zira tarafsızlık zalimin tarafında kalmaktır. Sırrı Süreyya Lider yerleşik olanın konforuna değil, rahatsızlığına yaslandı. Bunu yaparken de kimseyi dışarıda bırakmayan bir kapı araladı.
Bugün geriye baktığımda aklımda kalanlar tek tek cümleler değil, açık bir tavır. İnsanı küçültmeden siyaset yapmak. İnsanı yalnız bırakmadan itiraz etmek. En kıymetlisi de kendini ciddiye alırken hayatı hafife alabilmek.
Bu ülkede gülebilmenin birden fazla vakit lüks olduğunu biliyoruz. Sırrı Süreyya Lider, gülmeyi bir prosedüre dönüştürdü. Alay etmek için değil, üzerimizdeki kara dehşet bulutlarını dağıtabilmek için. Zira kaygı en fazla ciddiyetle büyür. Gülüş onu çatlatır. Tahminen de bu yüzden Sırrı Süreyya Önder’in eksikliği bir ses olarak değil, ince bir sızı olarak hissediliyor. Gürültüde kaybolmayan, insanın içine yuva yapmış bir eksiklik.
Bazen birini anmak, onun yaptığını tekrar etmek değildir. Onun açtığı yarıktan dünyaya bakmayı denemektir. Bir cümle kurarken cümlenin kime değdiğini düşünmektir. Bir itirazı yükseltirken itirazın kimi incittiğini tartmaktır. Bunları yapmak ziyadesiyle sıkıntı lakin mümkün.
Bu yazı da bir anma yazısı değil, daha çok bir hatırlama denemesi. Zira bu ülkede hatırlamak, sırf geçmişe bakmak değildir. Hatırlamak, bugün nasıl konuşacağını seçmektir. Tahminen en sade haliyle sıkıntı şudur: Kelamın nereden geldiğini görmektir. Üstten mı? Aşağıdan mı? Benim cevabım muhakkak, karşılığım Sırrı Süreyya Önder’in bıraktığı yerden geçiyor.
Bazı beşerler unutulmaz. Unuttuğumuzda eksilen şey sırf bir isim değildir, biz de eksiliriz.
Desteğiniz bizim için değerli. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere söz özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal pahaya dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, güzel ki varsınız.
