2017 Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan Kazuo Ishiguro, 2014’te The Guardian’da yayımlanan bir yazısında Günden Kalanlar‘ı nasıl dört haftada yazdığını anlatmıştı. İlham kaynaklarından bahsederken yaptığı The Conversation (Francis Ford Coppola, 1974) ve Tom Waits okumalarının özellikle pahalı olduğunu düşünüyor, mükafatla birlikte aktüel bir bağlam kazanmış yazının çevirisini aktarıyoruz.
Birçok insan uzun saatler çalışmak zorunda. Roman yazmaya gelince ise durmaksızın yazılan aşağı üst dört saatin akabinde randımanın azaldığına dair bir konsensus var üzere. Bu görüşe büyük ölçüde katılıyordum, fakat 1987 yazı yaklaşırken asıllı bir yaklaşımın gerektiğine ikna olmuştum. Eşim Lorna da bana katıldı.
O noktaya dek, beş yıl evvel gündüzleri çalıştığım işten ayrılmamın akabinde, makul bir iş ve üretkenlik ritmi tutturmayı başarmıştım. Fakat ikinci romanımdan sonra gelen ve beni telaşa düşüren kamusal muvaffakiyet, beraberinde de dikkat dağıtan birçok şey getirdi. Meslek yükseltme potansiyeli taşıyan teklifler, akşam yemeği ve parti davetleri, albenili yurt dışı seyahatleri ve yağan e-postalar o “düzgün” çalışmamı sona erdirmişti. Bir evvelki yaz yeni bir romanın açılış kısmını yazmıştım, fakat ortadan neredeyse bir yıl geçmişti ve hiç ilerleme katedememiştim.
Lorna’yla bir plan yaptık. Dört hafta boyunca ajandamı hunharca temizleyecek ve gizemli bir halde “Çarpışma” olarak isimlendirdiğimiz şeyi yapacaktım. Çarpışma boyunca Pazartesi’den Cumartesi’ye sabah 9’dan akşam 10.30’a kadar yalnızca yazacaktım. Bir saat öğlen yemeği, iki saat de akşam yemeği hakkım vardı. Cevaplamak bir yana hiçbir e-postaya bakmayacaktım dahi ve telefonun yanına uğramayacaktım. Konuta kimse gelmeyecekti. Kendi ağır programına karşın Lorna bu müddet boyunca benim yemek ve mesken işlerindeki yükümü de devralacaktı. Böylece hem nicelik olarak daha fazla iş yapacağımı, hem de kurgusal dünyamın gerçek dünyadan daha gerçek olduğu bir ruh haline erişeceğimi umuyorduk.
O sırada 32 yaşındaydım ve hayatımda birinci sefer bir çalışma odamın olduğu Londra’nın güneyindeki Sydenham’da konutumuza yeni taşınmıştık. (İlk iki romanımı yemek masasında yazmıştım.) Aslında daha çok yarım döner merdivenin üzerindeki büyükçe bir dolaptı ve kapısı yoktu, lakin kağıtlarımı dilediğince etrafa saçabileceğim ve her gün geri toplamamı gerektirmeyecek bir alanım olduğu için çok heyecanlıydım. Duvarların her yerini çizelgeler ve notlarla doldurdum, sonra da yazmaya koyuldum.
Günden Kalanlar temelde bu türlü yazıldı. Çarpışma boyunca sınırsız bir özgürlükle yazdım, üsluba aldırmadan ya da öğlenden sonra yazdığım bir şeyin tıpkı sabah kurduğum hikayeyle çelişip çelişmediğini umursamadan. Önceliğim basitçe fikirleri yüzeye çıkarmak ve büyütmekti. Berbat cümleler, fecî diyaloglar, hiçbir yere gitmeyen sahneler -hepsinin kalmasına müsaade verdim ve hususun üzerine gitmeye devam ettim.
Üçüncü güne geldiğimizde Lorna akşam molamda tuhaf davrandığımı fark etti. Birinci boş pazar günümde dışarı çıkmaya cüret ettim ve Sydenham ana caddesine çıkıp (Lorna’nın dediğine göre) caddenin eğimli bir yerde yapıldığı ve inenler istikrarını kaybederken üst çıkanların nefes nefese kalıp büyük bir efor sarf ederek tökezlediği gerçeğine durmaksızın güldüm. Lorna üç haftam daha bu türlü geçeceği için endişelenmişti, lakin ben ona çok âlâ olduğumu ve birinci haftanın başarılı geçtiğini açıkladım.
Dört hafta boyunca devam ettim ve sonunda bütün roman aşağı üst elimdeydi. Elbette tamamını düzgünce yazmak için çok daha fazla vakit gerekecekti, lakin hayati yaratıcı atılımların hepsi Çarpışma sırasında gelmişti.
Çarpışma’ya atıldığımda hatrı sayılır ölçüde “araştırma”yı halihazırda tüketmiş olduğumu söylemem lazım: Hem Britanyalı hizmetçiler tarafından yazılmış hem de onları anlatan, ayrıyeten savaşlar ortasındaki dış siyaset ve siyaset üzerine kitaplar ile o periyoda ilişkin birçok kitapçık ve makale okudum. Harold Laski’nin “The Dangers of Being a Gentleman”ı (Bir Beyefendi Olmanın Tehlikeleri) da buna dahildi. 1930’lardan 1950’lere kadar İngiliz kırsal kısmına yönelik kılavuzlar için mahallenin kitapçısının (bağımsızlığını hala muvaffakiyetle sürdüren Kirkdale Books) ikinci el raflarını yağmaladım. Romanı nitekim yazmaya başlama -hikâyenin kendisini oluşturmaya başlama- kararı bana daima çok değerli gelmiştir. Düzyazıya girişmeden evvel ne kadar bilmek lazım? Fazla erken başlamak ziyan verici, fazla geç başlamak da o denli. Günden Kalanlar‘la bence talihim yaver gitti. Çarpışma tam gerçek noktada, tam da kâfi ölçüde bildiğim sırada geldi.
Geriye baktığımda her tipten tesiri altında kaldığım şey ve ilham kaynağı görüyorum. İşte o kadar bariz olmayan iki tanesi:
1) 70’lerin ortalarında, ergenliğimde The Conversation (1974) isimli bir sinema izlemiştim, Francis Ford Coppola’nın çektiği bir tansiyon. Sinemada Tekrar Hackman, öbür insanların konuşmalarını gizlice kaydetmek isteyen insanların başvurduğu bir nezaret uzmanını oynuyor. Hackman fanatik bir halde alanının en güzeli, “Amerika’nın en düzgün dinleme cihazcısı” olmak istiyor lakin güçlü müşterilerine verdiği kasetlerin cinayet de dahil olmak üzere karanlık sonuçlara yol açabileceği fikri ona musallat oluyor. Hackman’ın karakterinin uşak Stevens için erken bir model olduğunu düşünüyorum.
2) Günden Kalanlar‘ı bitirdiğimi sanıyordum, ancak sonra bir akşam Tom Waits’i “Ruby’s Arms” müziğini söylerken duydum. Bir trene yetişmek için erken saatlerde uyuyan sevgilisinin yanından ayrılan bir asker hakkında bir balad. Bunda olağandışı bir şey yok. Lakin müzik, hislerini muhakkak etmeye alışkın olmayan sert bir Amerikan berduşunun sesiyle söyleniyor. Ve müzikçinin kalbinin kırıldığını beyan ettiği bir an geliyor, hissin kendisi ve onu lisana getirmek için aşılması gerektiği bariz olan dev direnç ortasındaki tansiyondan ötürü neredeyse dayanılmayacak kadar dokunaklı. Waits dizeyi katarsise yol açacak bir süperlikte söylüyor ve hayat uzunluğu sürmüş bir sert adam metanetinin, ezici bir hüzünle un ufak olduğunu hissediyorsunuz. Bunu duydum ve Stevens’ın en sonuna kadar duygusal manada sessiz olmasına yönelik verdiğim kararı değiştirdim. Sadece bir noktada (ki bunu çok dikkatli seçmem lazımdı) katı savunması çatlayacak ve o ana dek saklanmış acıklı bir romantizm şöyle bir görünüp kaybolacaktı.
* Bu yazı, Can Koçak tarafından Kazuo Ishiguro imzasıyla The Guardian’da yayımlanan makaleden çevrilmiştir.
