Sağımız solumuz şenlik. Artık “headliner” kümeleri yatak odanızın penceresinden bile duyabilirsiniz. Bu yaygınlığın avantajları olduğu üzere, bir tıp şenlik yorgunluğuna da yol açtığı su götürmez. Son beş yıldır Bonnaroo ve Sasquatch!’in büyük gelir kayıpları yaşadığını izliyoruz, Pennsylvania’daki Karoodinha Müzik Festivali ve Bon Iver’ın Days Have No Numbers şenliklerinin başarılı olamadığına şahit olduk ve Fyre Festival üzere bir rezalete katlanmak zorunda kaldık.
Son vakitlerde ziyadesiyle kullanılan bir kalıbı ödünç almak gerekirse, şenlik balonu artık hakikaten söndü mü? Las Vegas’ta yapılan EMERGE’ün organizatörleriyle konuştuğumuzda, projenin küratörlüğünü üstlenen Mike Henry de bu kalıbı kullanarak müzik şenliklerini kendi evrimleri içinde değerlendirmişti. Henry’ye nazaran şenlikler döngüsel bir tabiata sahipler, vakitle yeni temalar ediniyorlar. 1990’lardaki şenlikler 2000’lerde hafta sonu şenliklerine dönüştüler. Son olarak da tecrübesi odağa alan şenlikler oldular.
Henry’ye nazaran şenlik balonu sönmedi, izleyiciler yalnızca şenlik kültürünün sıradaki adımını görmeye istekli. Chance the Rapper ve Arcade Fire üzere isimler bilet satsa da, kümelerin çığır açan şenlikleri tek başına garantileyemeyeceği gittikçe daha bariz bir hâl alıyor. Durmadan gelişen SXSW, Austin caddelerini müzik, sinema, teknoloji ve inovasyon alanındaki en heyecan verici gelişmelerle doldurarak, klasiğin ötesine geçen bir şenlik yaratma konusunda hâlâ standardı koruyor. Ama bu ne taklit edilmesi kolay bir model ne de başarıyı garantileyebilir.
EMERGE CEO’su Rehan Choudhry’ye nazaran, şenliklerin bu kaçınılmaz sorumluluğunu karşılamak en büyük isimleri getirmek yahut medya görünürlüğünü düzgünce genişletmek manasına gelmiyor. Onun yerine, çağdaş şenlik ulusal tasalara cevap vermeli. “Şu sıralar politik açıdan enteresan vakitler içindeyiz, inanıyoruz ki müziğin sıradaki nesli bilinmeyenlerden çıkacak. Rastgele bir headliner’ın rastgele bir albümü değil, yeni sesler müziği belirleyecek, bilhassa de etraflarında olana karşılık niteliğindeki işlerle.”
Choudhry’ye nazaran alaka kurabilmek anahtarın ta kendisi. Pittsburgh’ün yükselişte olan Thrival Innovation + Music Festival’inin prodüktörü Dan Law da tıpkı fikirde. “Kültürel olarak, beşerler manaya susamış vaziyette. Bir şey tabir eden, bir manaya gelen işler istiyorlar. Onlara ilham verebilecek bir şey istiyorlar ve hepimize çok zehirli gelen bu sosyopolitik ve kültürel ortamda, ilerlemeye odaklanan rastgele bir şey istiyorlar.”
Anlama duyulan bu dilek, müziğin içinde, dönüşümlü programlamayla yahut bir şenliğin yerli halkın kucaklaması üzere bir çok yolla dışavurulabilir.
Öncelikle, müziğe bir bakalım. Şenliklerin birçok bütçeleri dahilinde en tanınan isimleri programına alma kaygısındayken, EMERGE yükselişteki sanatkarlara ışık tutmaya kendini adamış. İzleyicilerin sanatkarları şenliğe gelmeden evvel YouTube yahut Spotify aracılığıyla incelediği internet çağında bu zorlayıcı bir duruş. Bir vakitler şenliklerin varoluş emeli olan bu keşif hissinin, böylece artık büsbütün yok olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.
Bu, tam olarak Toronto’da düzenlenen North by Northeast Festival’ın kurucusu Michael Hollett’ın eski günlerle ilgili özlediği şey. Hollett’a nazaran, NXNE 1995’te başladığında, onlarca mekâna yayılan yüzlerce kümeyle şenlik bir keşif portalıydı. “Bu internet öncesi periyot. Şayet izleyicinin inancını kazanabildiyseniz, hiç duymadıkları kümelere yalnızca size duydukları sadakat yahut havalı tanıtıcı metinler sayesinde talih verebiliyorlardı. Bu da kusursuz çalışıyordu.”
Şimdi bloglar ve Twitter hangi setlerin hınca hınç dolu ve hangi mekânların güzel olmadığını söylediği için, Hollett’in şenlik tecrübesini tekrar düşünmesi gerekti. “Yaptığımız, küratörlüğü üstlenilmiş kulüp şovları yaratmaktı. Kanadalı en tanınan isimlere en beğendikleri dört yükselişte olan ismi seçtiriyorduk. Şayet Broken Social Scene’in Branden Canning’i o dört kümenin olağanüstü olduğunu söylüyorsa, Broken Social Scene hayranları bir baht verip onları dinleyecektir. Dinleyecekler zira Brendan onların uygun olduğunu söylüyor.”
Hollett’ın bu yaklaşımı da işe yaradı. “Bu sene birkaç bu türlü aktiflik düzenledik, hepsi de tıklım tıklımdı. Sahiden mükemmel çalıştı. Önümüzdeki yıl çok daha fazla gösteriyi bu kürasyon mantığında düzenleyeceğiz.”
Kürasyon EMERGE’ün yaklaşımının da anahtarı. Choudhry ve Henry, The Killers, Imagine Dragons ve Gerard Way üzere birçok tanınan sanatkardan yeni, genç küme önermelerini istedi. Ama EMERGE plak şirketleri, MTV’den Matt Pinfield üzere sanayinin kanaat başkanları ve prodüktör Rob Cavallo üzere isimlerle de çalışarak kapsamını güzelce genişletti.
Hem EMERGE hem de NXNE için, şenliğin keşif ruhunu koruma etmesinin ve yeni isimleri patlatma yeteneğinin sırrı eleştirmenler ve hatta pazarlamada değil, izleyicileriyle halihazırda bir itimat bağlantısı kurmuş sanatkarlarda gizli. Artık bu isimler sahneye çıkmak için orada değil, şenlikler ileri gitgide, bu sanatkarlar da programlamanın ayrılmaz bir kesimi haline geliyor. Artık sorun trendleri kovalamak değil, sorun yeteneği ayırt edebilmek.
Bu yeteneğin nasıl sunulduğuysa işte EMERGE ve NXNE’nin farklılaştığı nokta. NXNE’nin sinema, güldürü ve inovasyon üzere çeşitli yayınları Toronto’da rastgele bir yerde ulaşılabilirken, EMERGE kanaat başkanlarının seçkisini ve onların performanslarını konserlere entegre ediyor. Her iki aktiflikte de, izleyicilere bir fikirler, sesler ve yetenekler dünyası sunuluyor.
Toronto’nun kültürel merkezini gözler önüne süren NXNE’de, birçok çeşidi olan yayını bünyesinde toplamak, cürüm çetelerini çökertmekle vazifeli polis memurları üzere işleyebiliyor. Öte yandan, öbür şenliklerde, müzik olmayan içerik farklı formlarda ortaya çıkıyor. EMERGE’de programlama toplumsal etkileşim hususlarını merkeze alıyor, konuşmacılar “sosyal açıdan ziyadesiyle alakalı, hoş temalara sahip iki tarafı da tutan konulara” dokunuyor.
“Konuşulan bahislerin çok süratli ilgi kurabilmesi ve uzun periyodik tesiri olmasından emin olmak istedik,” diye devam ediyor Henry. Konuşmacılar ortasında feminist aktivist Madame Gandhi, teknoloji teşebbüsçüsü Aza Raskin ve fotoğrafçı Miru Kim var. Henry’nin “ülkedeki en büyük şenlikler müzik şenlikleri değil, büyük olanlar protest olanlar” diye belirtmesiyle anlıyoruz ki EMERGE için maksat da ulusal ve global kaygılarla ilişki kurabilmek.
Pittsburgh’deki Thrival için de bağlantısı kıvılcımlandırmak en büyük önceliklerden biri, ama onların yaklaşımı globalden fazla lokal. Nihayetinde Thrival, Ascender isimli kâr maksadı gütmeyen bir kuruluş tarafından düzenleniyor, hedefi da kuruluş kademesindeki teşebbüsleri desteklemek ve genç yetenekleri cesaretlendirmek. Law, kentin ekonomik ve teknolojik açıdan bir canlanma yaşadığını belirtiyor. “Pittsburgh bu sıradışı rönesansı yaşadı. Robot teknolojisi, tıp, sıhhat hizmetleri ve hayırseverliğin merkezi haline geldi, ki bunların hepsinin de bir müddet öncesine kadar kökü büsbütün temizlenmişti.”
2013’te bir çamur deryasının ortasında başladıktan sonra, şenlik %800 oranında büyümüş. Bu süreç boyunca şenlik, iki günü panel tartışmaları, beyin fırtınaları ve atölyeler, öteki iki günü ise müzikle geçen şu anki formatını edindi. Bu dört gün boyunca Thrival, program içeriği ve sunumuyla hem Pittsburgh’ün endüstriyel tarihini hem de yüzü ileriye dönük geleceğini kutlamayı amaçlıyor. Thrival gelecek aktifliği için kentin artık kullanılmayan Carrie Maden Eritme Ocakları’nı şenlik alanı olarak kullanacak.
“Bu da yenilikçi fikir biçiminin bir göstergesi. Bir değirmeni tekrar döndürmeye başlıyoruz, ancak bu defa demir değil, kültür üretiyoruz. Pittsburgh üzere bir yer için bu çok değerli.”
Law ve takımı, Thrival’ı insanların Pittsburgh’ün geçmişi ve geleceği hakkında fikir sahibi olurken tıpkı vakitte kozmik lisan olan müzikle de kucaklaştıkları, kente bir giriş noktası olarak görüyor. “Müzik insanları bütünselci bir yaklaşımla çok hoş bir ortaya getiriyor. Bu konuşmaları ve bu modeli geliştirmekteki en güçlü araçlardan biri. Thrival ve bizim üzere şenlikler insanlara birkaç temas noktası sunuyor, böylelikle onlar da bir koyun sürüsü üzere tek bir konsere yahut panele sürüklenmiyorlar. Bu daha bütünleşik bir tecrübe, ve bence kültürümüz bu tarafa gerçek gidiyor. Her şey birbiriyle iç içe geçiyor, ve beşerler da her şeyi birbirine bağlanmış bir bütün olarak görmeye başlıyor. Bizim şenlik ortamımız da bunu sunmaya başladı.”
Bu modellerin daha büyük şenliklere uyarlanıp uyarlanmayacağını daima birlikte bekleyip göreceğiz. Thrival ulusal şenlik sahnesinde yankı uyandırmaya başladı, EMERGE de modelinin nasıl çalıştığını 16 Kasım’da gerçekleşecek üç günlük konferanslar serisinde görecek. NXNE ile birebir kürasyon ideolojisini taşıdığını düşünürsek, klasik şenlik modelini yine gözden geçirme konusunda yanlışsız yolda olduğuna kanaat getirebiliriz.
Elbette, model ne olursa olsun, şenlik vakitle değişmeye ve evrim geçirmeye devam edecek. Hollett’in belirttiği üzere “bunu her seferinde yine icat etmemiz gerekecek.”
* Bu yazı, Merve Evirgen tarafından Randall Colburn’ün Consequence of Sound’da yayımlanan makalesinden kısaltılarak çevrilmiştir.
