Güzel kalpli üvey ana: Ankara

Lise devrinde gittiğim dershanedeki edebiyat öğretmenim üniversite yıllarını Ankara’da geçirmişti. Benim de nedensiz bir biçimde Ankara’da bir üniversiteye gitmeyi istediğimi bildiği için uzun uzun bu kent üzerine konuşurduk. “Kokusunu bile özlüyorum” kaygısı, bu da bana içten içe çok abartılı gelirdi. Ankara’da geçirdiğim 16 yılın sonunda, her sene yaz tatilinden sonra kente döndüğümde Ankara tabelasını görüp o kokuyu duyuyorum ve derin bir “oh” çekiyorum.

Şehirlerin, sokakların, yerlerin, meskenlerin hepimizin üzerinde izleri olduğuna inanıyorum. Tüm bunlar, hayatla bağlarımızı tekrar tekrar dokuyor. Bu nedenle Ankara’ya dair bir şeyler yazmayı, birçok Ankaralıda gördüğüm paydaşlıklar, benzerlikler için bizi hayata teyelleyen bu kente kendimce teşekkür etmek istiyorum.

Ankara, Türkiye’nin en çok konuşulan kentlerinden biri tahminen de. Zira bu kadar çok insanın neden Ankara’yı sevdiği, Ankara’da ne bulduğu sorusu birden fazla vakit karşılıksız kalıyor. Antalya’da doğmuş büyümüş ve 18 yaşında geldiğim kente âşık olmuş biri olarak bu sorunun ikna edici bir cevabı var mı bilemiyorum lakin Ankara bizi sarıp sarmaladığına hepimizi çoktan ikna etmiş görünüyor.

Şüphesiz Ankara kendini hoşluğuyla sevdirmiyor bize. Hatta objektif tarafından bakarsak, rastgele bir hoşluktan bahsetmemiz bile mümkün olmayabilir. Nihayetinde Ankara binaların bol olduğu, gri, birçok vakit “sevimsiz” bulunan, güneşi ve tebessümü az, ciddiyeti bol bir kenttir.

Ankara’ya daima “öğrenci kenti” denir, doğrudur lakin bunun tek nedeni üniversiteye okumaya gelen öğrenci sayısının fazlalığı değildir. Burası sizi gençken alır, yoğurur, büyütür. Şairlerin birinci memuriyeti buradadır, memuriyetlerinden burada istifa ederler, birinci mecmualarını burada çıkarmışlardır, Türkiye solunun gençlik yılları diyebileceğimiz 60’lar dolu dolu geçmiştir Ankara’da. Sokaklarından şairlerin ve devrimcilerin geçtiği bir kenttir burası; bir şiirin, bir ihtilal inancının ayak izlerini takip etmeyi öğretir size. And Sokak’tan, Toros Sokak’tan, Saraçoğlu’ndan geçerken Cemal Süreya’yı, Cinnah’ta yürürken Ahmed Arif’i, Kıbrıs Sokağı’nda İlhan Berk’i, Konur Sokak ile Meşrutiyet’in birleştiği yerde Orhan Veli’yi, Ayrancı’da yürürken Deniz’lerin kaldığı o apartmanı düşünüverirsiniz birdenbire. Sonra Meclis duvarının tabanında Cemal Süreya parkını gördüğünde Can Yücel’in yazdığı şiir gelir aklınıza: Bir Kasım güneşlisinde/Meclisin o askeri duvarının/Dibinden geçip/Geldim oturdum karşına senin…[i]

Kasaba samimiyeti ile yeni cumhuriyetin başşehrinin aydın kimliği iç içedir Ankara’da. Bu nedenle “Ankara seyircisi başkadır” hâlâ. Bir operaya, tiyatroya bilet bulmak daima zordur. Gittiğiniz bir oyunda yanınıza bir siyasetçinin ya da bir gazetecinin oturma ihtimali yüksektir. Bir sinema şenliğinde bir bakmışsınız direktöre soruyu Çiğdem Toker soruyor, bir bale gösterisinde bir bakmışsınız ceketinizi Murat Karayalçın ile yan yana asmışsınız. Tanıl Bora’yla bir Gençlerbirliği maçında, Gökçer Tahincioğlu’yla Kuğulu’da, Erkan Baş’la Dost’ta, üniversiteden bir hocanızla Mülkiyeliler’de karşılaşıverirsiniz. Her sima biraz daha tanıdık olur böylelikle. Bu nedenle rutinin konforunu yaşatır size. Tıpkı yerlere gitmeye, yerlerde çalışan tıpkı yüzlerle ahbap olmaya başlarsınız. Siz onların çocuklarını sorarken, onlar da sizin hangi içkiyi içtiğinizi, kahvenizi nasıl sevdiğinizi çoktan öğrenmiştir. Bir bakarsınız artık Deniz Göktaş’a ya da Kurcala’ya daha fazla gülüyorsunuz. Tebrikler, işte Ankaralı oluverdiniz.

Birçokları kışını övecektir tahminen ancak ilkbaharın ve sonbaharın en hoş tonları, bozulan mevsim döngüsüne karşın, hâlâ Ankara’dadır. Sözgelimi çınar ağaçları en hoş bu kentte salınır; en telâşlı bahar kısımları bu kentte açıverir, kara kışın ortasında ve kısımlarında yeşil papağanları görebilirsiniz. Bu nedenle bilhassa baharda bol bol yürünür, yüründükçe de sokak tabelaları size ipuçları verir. Bazen Kediseven bazen Beyaz Zambaklar tabelasından giriverirsiniz o yokuşlu, ağaçlı sokaklara. Birtakım yürüyüş rotaları hiç eskimez: Cebeci’den Kızılay’a inivermenin, Ayrancı’dan Kuğulu’ya salınmanın ya da uzunluklu boyunca Gençlik Parkı’nda yürümenin tadı yıllara karşın hiç bozulmaz. Ankara’nın birçok bölgesinin şahane yürüyüş rotalarından oluşması ve her yüzün biraz tanıdık gelmesinden mütevellit işine, meskenine, bir parka yürüyen şahısların hayatları da sıyırarak geçer birbirini. Sevgi Soysal’ın Yenişehir’de Bir Öğlen Vakti’nde ya da Barış Bıçakçı’nın Herkes Herkesle Dostmuş Gibi’sinde açıkça görürüz bunu. Hakikaten, birbirine teğet geçen hayatlar içinde herkes birbiriyle biraz dost üzeredir bu kentte.

Devrimci bir kenttir Ankara, umudunuzu, gayretinizi daima canlı meblağ. Kızılay’da yürürken etrafı bariyerlerle çevrilmiş İnsan Hakları Anıtı’nı görebilirsiniz, öfkelenirsiniz de. Sonra Selçuk Kozağaçlı’nın birebir yerde, hayatınıza işleyen, öfkenizi dirilten cümlelerini duyarsınız: “Ne için yaşıyoruz? Hayatın kendisi değil kutsal olan… Kutsal olan adil bir hayat, onurlu bir hayat, inançlı bir hayat, kutsal olan haysiyet sahibi bir ömür. Sadece yaşamak değil kutsal olan…” 1 Mayıs’ta Abdi İpekçi Parkı’nda Metin Yurdanur’un Eller heykelini görüp düşünüverirseniz işçilerin Tekel’de nasıl direndiğini… O heykelin Monopol işçilerine nasıl mesken sahipliği yaptığına şahit olursunuz. Direniş boyunca o Eller’in üstünde bayrak açan, altında halay çeken çalışanlarla omuz omuzasınızdır. Tıpkı Gezi’de Kızılay’da yan yana direndiğiniz yoldaşlarınızı, birinci hareketinizde hangi bakanlığa yürüdüğünüzü, her 7 Kasım’da İlhan İlhan’a gitmeyi unutamadığınız üzere.

Ankara’yı sevmek için işte bu türlü nedenler aramak ve bulmak zorundasınız. Ankara’yla anlaşmak için geçinmeye gönlünüz olmalı. Tam da bu nedenle tuhaf bir tedrisattan da geçirir bu kent sizi. O denli gidip denize dalıp “ulan hoş şehir” nutukları atamazsınız; kaygınızı kuğulara anlatmayı, yerin değil tahminen ancak gökyüzünün şahane olduğunu, en hoş günbatımının hangi yokuştan izleneceğini, hangi parkın hangi bankının daha kuytuda kaldığını, yaz akşamları ceketsiz asla dışarı çıkmamanız gerektiğini, ODTÜ’de mumlarla ihtilal yazarken ihtilalin vaktiyle bir hayal olmadığını, hâlâ büyük bir gerçeklik olduğunu, tekrar Metin Yurdanur’un Madenci Anıtı’nın önünden geçerken 1991 yılında Ankara’ya sokulmayan madencileri, Cici’de döner yerken Sevgi Soysal’ı, Sakarya’dan geçerken Barış Bıçakçı’yı hatırlamak zorunda olduğunuzu öğrenirsiniz. Öğretici bir kent olduğu kadar yıkıcıdır. Hayatınızın ortasına bir tutku bırakır. Siz artık bir kenti sevmek için nedenler arayan, yavru kuğuların büyümesini takip eden, karda yürürken eski bir mahalle pastanesinden alınan salebi yudumlayan, Ankara’nın kokusunu özleyen; velhasıl bir kente ve orada yaşadıklarınıza tutkuyla sarılan biri oluverirsiniz.

Anılar ve dostluklar bütünü olan bu kent şairleri, devrimcileri ve bizi büyüttü. Büyütmeye de devam ediyor. Tahminen de biz bu kentin bizi hala genç, âşık, umutlu ve bir o kadar da devrimci hissettirmesini seviyoruz. Nihayetinde burası hayal kırıklıklarımızın, ümitlerimizin, aşklarımızın, gençliğimizin ve uğraşımızın başşehri. Muharririn da dediği üzere: Kenti seviyorlardı. Kendilerini bu kente ilişkin hissediyorlardı. Kale’ye, Çıkrıkçılar Yokuşu’na, Samanpazarı’na, Ulus’a, İsmet Paşa’ya, Gençlik Parkı’na ve tren yollarına. Kapısı direkt sevdikleri mahallelere açılan bir meskende yaşıyor üzereydiler.[ii]

*Başlıktaki tabir Cemal Süreya’nın Oteller Hanlar Hamamlar İçin Daima Şiir’inden alıntıdır.
[i] Can Yücel’in Cemal Süreya Parkı’nda şiirinden alıntıdır.
[ii] Barış Bıçakçı’nın Herkes Herkesle Dostmuş Gibi kitabından alıntıdır.