“Bunun üzerine Rab, ‘Seni kim öldürürse, ondan yedi sefer öç alınacak’ dedi. Kimse bulup öldürmesin diye Kayin’in üzerine bir nişan koydu.” (Tekvin, 4:15)
İnsanlık tarihinin birebir vakitte bir katliamlar tarihi olduğunu söylesek herhalde abartmış olmayız. Tarih, öykülerin birden fazla galipler tarafından yazılmış ve anlatılmış olmasına karşın, mağluplar tarafından teşhir ve ifşa edilmiş müthiş katliamlarla dolu. O denli ki, şiddet ve kıyımın insanlığın bir oluş ve eyleyiş biçimi olduğunu dahi öne sürebiliriz. Tarihî ceddimiz homo sapiens’in hayatta kalabilmek uğruna sayısız sefer şiddete başvurduğunu sanıyorum her birimiz kestirim edebiliriz.
Yine anlatageldiğimiz yaradılış mitlerinin de birden fazla vakit şiddet ve cinayet içerdiğini biliriz. En meşhurunu hatırlayacak olursak: Adem ve Havva’nın oğullarından Kabil (Kayin), kardeşi Habil’i katletmiştir mesela. Birinci cinayet ve birinci kötülük olarak tanım edilen bu hadise, tahminen de insanlığın bugününü dahi zehirlemiş ve katlin gölgesini sonsuza dek üzerimize düşürmüştür, kim bilir. Rivayet odur ki, ilah bundan bu türlü işlenecek her cinayete Kabil’den bir hisse yazılacağını buyurmuş, hasebiyle cinayeti insanın yazgısına ve sistematik bir aksiyonuna dönüştürmüştür.
Hikayeler, mitler ve dini rivayetler bir yana şiddetin ve katlin ne vakit başladığını bilemeyiz, bunu bilmemize gerek de yoktur. Bu ahvalde trajik ve özellikle komik olan insanın tabiattaki öbür canlılardan kendisini ayırarak, köyler ve kentler inşa ederek, devletler kurarak, yasalar yazarak şiddeti ve katli ortadan kaldırma (medeniyet biraz da bu demektir) projesinin tümüyle iflas etmiş olmasıdır. Ortadan kaldırmak şöyle dursun, insanlık “modernleştikçe” şiddetin dozu ve türevleri artmış, sonuçları vahim derecede ağırlaşmıştır.
Sonuç olarak bugün artık şiddeti ve katli önlemeyi değil, yalnızca cezalandırmayı konuşabiliyoruz. Bunların nedenlerine değil, fakat sonuçları üzerine baş yorabiliyoruz. Elimizden bu kadarı geliyor. O denli ya kendimize devletler kurduk, yasalar yazdık, mahkemeler inşa ettik; şiddeti durduramayacağımızı biliyorduk. Çünkü ne devletin, ne kanunların, ne de mahkemelerin bunun için yararlı olamayacağını kestirebiliyorduk.
Kabil’den kalma doğum lekemiz şiddet ve katlin bilgisine, yaradandan kalma “işlenecek her cinayete Kabil’den bir hisse yazma” kararı ise şiddetin ve katlin daima devam edeceği yazgısına mahkum etti bizi. Tamam, durdurmayalım lakin en azından denetim altına alalım, denetleyebilelim, aşikâr kurallar üzerine oturtalım diye düşündük ya da umduk. Böylelikle şiddet inhisarını devlete devrettik.
Devleti de denetim edebilecek, onu da denetleyebilecek yasalar kaleme aldık ve mahkemeler kurduk. Ancak işler yeniden umduğumuz ve düşündüğümüz üzere olmadı. Çağdaş tarih, devletlerin işlediği cinayetler ve katliamlar tarihine dönüşüverdi. İnsanlık kendisini müdafaasını umduğu bu kurumdan kendisini korumak durumunda artık.
Gerekçesi her ne olursa olsun bugün rastgele bir katliamın, ardında direkt yahut dolaylı bir kamu gücü olmaksızın gerçekleştirilebilmesi mümkün değildir. Devletlerin şahsen, iştirak halinde, azmettirerek, yardım ederek veya önlemeyerek olsun katliamlarda kesinlikle bir rolünün olduğunu kimse inkar edemez. Bu yüzden işlenen her cinayet ve katliamda şayet yazılacaksa Kabil’in hissesi devlet ismine yazılmalıdır. En azından bir teoloğun veya bir avukatın bu sıkıntıya bakışı bu türlü olmalıdır.
Bunu reddedenler ve devleti bir kurum olarak kabahatten azade görenler de olacaktır elbette, ancak bu tavır devletin niteliği ve sorumluluğuna dair olumlu bir kuşku yaratmaktan çok reddedenlerin sınıfsal durumlarına dair bir fikir verebilir bize lakin. Bunu başka bir metnin ve tartışmanın konusu olarak şimdilik bir kenara bırakalım.
Asimilasyon, korkutma, sindirme, cezalandırma, öç alma, hatta bir idare aracı olarak katliamın devletlerin yerleşik bir uygulaması olduğunu biliyoruz. Bunu tarih öğretti bize. Evet, devletler suça karışır, cinayet işler ve katliamlar yapar. Bu metin bağlamında temel problem, devleti de denetim edeceğine, denetleyeceğine inandığımız ve o denli umduğumuz kanunların ve mahkemelerin bu konudaki dehşetli operasyonel konumudur.
Sivas (1993), 19 Aralık (2000), Roboski (2011), Ankara (2015)… Bunlar yaşadığımız ülkede geçmişten günümüze gerçekleştirilen katliamlardan yalnızca birkaçı. Daha kaçları var ancak hepsini ele almaya yetecek ne vaktimiz ne takatimiz var. Bazısını şahsen devlet yaptı bu katliamların, bazısına iştirak etti, bazısını örgütleyip azmettirdi, bazısını bile isteye önlemedi. Asimilasyon, korkutma, sindirme, cezalandırma, öç alma ve bir idare aracı olarak katliamın her türlüsü için bonkör bir saha olmasının bu ülkenin gurur duyabileceğimiz bir özelliği olmadığının elbette farkındayızdır lakin yeniden de tüm bu katliamlardan üzerine çamur bulaştırmadan sıyrılabilmiş olması bir takdiri hak ediyor.
Nedir devletimizi bu işlerden sıyıran, üzerindeki çamuru temizleyen? İşte bu noktada genel olarak hukukun, özel olarak da yargının durumunu konuşmamız gerekir. Öncelikle devleti ve hukuku birbirinden ayırmanın, şayet ortodoks bir hukukçu ve optimist bir hukuk teorisyeni değilsek, mümkün olmadığını söylemekte yarar var. Devletten başka ve onun üzerinde bir hukukun varlığı bugün komik bir sav veyahut günahsız bir mefkureden fazlası değil.
Bunun ispatı için sayısız örnek verilebilir ya da onlarca argüman ileri sürülebilir ancak hukukun, kanunların ve mahkemelerin devletin işlediği veyahut “devlet lehine işlenen” cürümlerde nasıl durum aldığını, nasıl muhafazacı olduğunu, bırakın faili müdafaayı kabahati dahi sahiplendiğini belirtmemiz “usul ekonomisi” gereği kâfi olur diye düşünüyorum.
Özellikle üstte isimlerini andığım katliamların tüzel birer belgeye dönüştürülüp mahkemelere intikal ettirildikleri andan itibaren başlayan yargılama süreci ve pratiklerinin tümüyle katliam faillerini aklama ve devletin sorumluluğunu perdeleme emeli ve uğraşına evrildiğini tecrübelerimizle biliyoruz.
Komik denebilecek ve ödül sayılabilecek sembolik cezalarla katliam faillerinin sırtlarının sıvazlanması, cezasızlık siyaseti ile bu kabahatlerin adeta teşvik edilmesi, belgelerin yöntem ve yasaya ters iş ve işleyişlerle sürüncemede bırakılıp vakte harcatılması vaka-i adiyeden sayılıyor artık.
Kamu vazifelilerinin ve başka kabahat ortaklarının sanık sıfatıyla yargılandığı bu davalarda yürütülen yargılama pratiğinin bir istisna değil düstur olduğunu, katliam sanıklarının değil kurban ve mağdurlarının yargılanmasının temel teşkil ettiğini, hasebiyle katliamlarla hukuk bağının bir cezalandırma münasebetinden çok ödüllendirme ve pekiştirme bağlantısı olduğunu net olarak söyleyebiliriz.
Değil mi ki kardeşini katlettiği halde Kabil’in cezası yalnızca sürgün oldu? Üstelik ilah kim Kabil’i öldürürse ondan yedi sefer öç alınacağı buyurdu. Bununla da yetinmedi kimse bulup öldürmesin diye Kabil’in üzerine bir nişan koydu. Rabbin bu merhameti ya da “adaleti” Kabil’i değil Habil’i mahkum etti. Bugün maddelerimiz ve mahkemelerimizin katliam faillerini ve devleti korurken büründüğü tanrısal merhamet ve adaletin kaynağı buradan geliyor olsa gerek Halbuki rabbe karşı gelip Habil’in hakkını savunacak bir iradeye ve kararlılığa muhtaçlığımız var. Avukatın ve avukatlık mesleğinin ödevi, hatta emeli budur, bu olmalıdır.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
