Onu hepimiz tanıyoruz, son 50 yılda her yerdeydi: Bir kulağında kırmızı fiyonk olan şirin çizgi kedi, Hello Kitty. Birinci sefer 1970’lerde bir bozuk para cüzdanında ortaya çıkan Sanrio karakteri, o vakitten beri kolektif şuurumuza bir destek noktası olmanın yanı sıra 80 milyar doların üzerinde gelir getiren kıymetli bir gelir kapısı. Onu Barbie, Betty Boop, Minnie Mouse, Bratz üzere benzerlerinden ayıran ise kitlesel bir pazarlama eseri olmasına karşın dünya çapında gotikler, emolar, punk feministler üzere altkültürlerin takipçileri tarafından da benimsenmesi. Pekala, bu azgın kapitalizm figürü nasıl ve neden yıkıcılığı temsil eder hale geldi?
Hello Kitty moda sanayisinde hem lüks hem de anaakım markalarla sayısız işbirliğine imza attı. Balenciaga’dan Nike, Puma, Doc Martens ve Crocs’a kadar Hello Kitty eserleri her yerde. Sanrio’nun pazarlama takımının çok çalıştığı aşikar. Ancak Hello Kitty bu yaygınlığına karşın kültürün nispeten “daha havalı” köşelerinde de sık sık karşımıza çıkıyor.
Dua Lipa’nın yakın vakitte giydiği tığ işi bikinisi ya da Saweetie’nin üzerinde kedicik takıları olan braletinin yanında Frank Ocean da bu meşhur kediye iki müzik kelamı görüntüsünde başrol vermiş, daha sonra Lovebox’ta dev bir Hello Kitty suretinin önünde performans sergilemiş hayranlarından biri. Hem yüksek hem de düşük kültür ortasında gidip gelme yeteneği, Alice Longyu Gao’nun ve Avril Lavigne’in birtakım müziklerinde da ortaya çıkıyor.
Hello Kitty’nin 50. yıldönümünü kutlayan CUTE isimli standın küratörü Claire Catterall, karakterin “bir nevi şifre, sempatiklik logosu” olduğunu söylüyor. Karakteri, “tatlı ve şirin olan her şeyin kısaltması” diyerek tanımlıyor. “Tasarlanma formu de buna direkt yardımcı oluyor: kendine has bir poz, her vakit göze çarpan bir yere yerleştirilmiş iki düğme göz, minicik nokta bir burun, ağız yok.”
Pink Globalisation [Pembe Küreselleşme] kitabının muharriri, bu esnekliğin Hello Kitty’nin pek çok şey olabileceği manasına geldiğini söylüyor. Hello Kitty’s Trek Across the Pacific [Hello Kitty’nin Pasifik Boyunca Yolculuğu] kitabının muharriri Christine R. Yano ise ona “şekilden biçime giren” demeyi gerçek buluyor. Soyut dizaynından doğan boşluk ona mahsus bir tatlılık yaratıyor ve bu geniş çaplı popülerliğe ulaşabilmesini sağlıyor. Yano’nun kitapta dikkat çektiği öteki bir nokta da Hello Kitty’nin “yabancı” oluşu. Japon kökenleri ve anime kültürünü anımsatan üslubu Batılı izleyiciler için uzaklıkla gelen bir havalılık hissi uyandırıyor.
Catterall’a nazaran asıl farklı olan, Hello Kitty’nin ekseriyetle “yıkıcı ya da ironik bir şekilde” ele alınması. İngiltere ve ABD’de 2000’lerin ortalarında gotikler ve emo’ların neredeyse hepsi Hello Kitty’yi bir halde benimsedi. MySpace periyodunda HTML ile oluşturulmuş sayfalar ve MSN profil fotoğrafları Hello Kitty ile doluyken, kolyeler ve Nokia telefon kılıfları da Sanrio’nun ceplerini doldurdu.
Catterall’a nazaran Hello Kitty’nin yıkıcı kökenleri 1990’lı yıllara, “Tokyo’daki Harajuku çocuklarının toplumsal normların kısıtlamalarına karşı isyan etmelerine ve Hello Kitty’yi isyanlarında bir müttefik olarak kullanmalarına” kadar uzanıyor. 1970’ler ve 1980’lerde Japonya’da bayanların tüketici güçler olarak yükselişinden doğan Kawaii kültürü, daha sonra kendine has bir sokak tarzını, bazen ironik formda tatlılığı ve çocuksu masumiyeti kucaklayan bir görünümü ortaya çıkardı. Bu şekil, 1990’ların başındaki Riot Grrrl hareketiyle ABD’ye de yansıdı, Hello Kitty estetiği “modası geçmiş kadınlık kavramlarına ironik bir karşılık olarak” feministler tarafından da benimsendi.
Kadınsılığın radikal bir geri kazanımı olan Riot Grrrl, 1950’lerin konut bayanları ve pembe kalplerinin yan ısıra çizgi kedi imgesini de altüst etti. Hareketin özgün manifestosunda Kathleen Hanna “bize kız = aptal, kız = makûs, kız = zayıf diyen bir topluma öfkeliyiz” diye yazmıştı. Hello Kitty de işte bu klişelere burun kıvırmanın ve sempatikliği kendi emelleri için sahiplenmenin bir simgesi oldu.
Pussy Riot üyesi Nadya Tolokonnikova, bu akımı “Tıpkı ismimizde yaptığımız üzere, sempatik ve tehlikeli, eğlenceli ve önemli olanı birleştirdik” diye açıklıyor. “Bir sonraki gösterimde pembe bir tişört giyip Hello Kitty çantası taşırsam, polis beni tutukladığında gülünç görünecek.”
New Yorklu trans DJ Suffy Baala, nam-ı öteki Goth Jafar ise çocukluğundan beri Hello Kitty hayranı olduğunu söylüyor: “Çocukken Barbie, Bratz ve Hello Kitty üzere kız çocuklarına mahsus eşyalarla oynamama müsaade verilmezdi fakat cinsiyet ahenk süreci sonrasında Hello Kitty’ye olan sevgim benim için özgürleştirici oldu, içimdeki çocuğu beslediğini hissettim. Güya kızlara mahsus her şeyi, asla kaybolmayacak bir masumiyeti temsil ediyor. Bu yüzden Mariah Carey, Britney Spears ve benim üzere berbat bayanlar Hello Kitty’ye bayılır!”
Hello Kitty artık 50 yaşında olabilir, lakin bugün altkültürlerde ve yeraltı kültüründe yer almaya devam ediyor. Londra merkezli marka Sports Banger kısa müddet evvel Aphex Twin x Hello Kitty tişörtünü piyasaya sürerken, E-kızlar ve erkekler bu stili benimsiyor, hatta Hello Kitty eserleri toplamaya meraklı bir e-kız çeşidi olan “Hello Kitty Girl” isimli internet arketipini ortaya çıkarıyor. Lakin Sanrio’nun maskotu ticari alandaki kararını sürdürdükçe, muvaffakiyetle sızdığı kültürle birlikte gelişmeyi sürdürecek ve yeni manalar kazanacak.
*Bu yazı, Ece Balekoğlu tarafından Felicity Martin’in Dazed‘de yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
