Biz, yetişkin bebekler jenerasyonuyuz. Bütünüyle yanlışsız olmasa da büyük ölçüde kabul gören, insan beyninin 25 yaşına kadar gelişmediği hasebiyle 25 yaşın altındaki herkesin esasen hâlâ birer çocuk olduğu istikametindeki yaygın söylenti buna işaret ediyor. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğundan (DEHB) muzdarip bireylerin arkadaşlarının bildirilerine cevap vermeme nedeninin “nesne sürekliliği” hünerinden (bebeklerin sekiz aylıkken geliştirdiği bir beceri) mahrum olmaları fikri de bunu söylüyor. Eşcinsel bireylerin, olağan bir çocukluk yaşamadıkları için yirmili yahut otuzlu yaşlarında ikinci bir ergenlik yaşadıklarına dair anlatıda yeniden bunu görüyoruz. Üstün kahraman sinemalarının hegemonyası ve genç yetişkin edebiyatının her jenerasyonda popülerliğini sürdürmesi de bunu gösteriyor.
Disney’in yetişkin animasyonları, şirinliğin baskın bir estetik kategori olarak yükselişi, pelüş hayvanların tekrar popülerlik kazanması, yemek getiren kurye on dakika geç kaldığında öfke nöbeti geçirenler, dudaklarını büzerek ve kaşlarını çatarak bebek üzere konuşan beşerler da tıpkı şeyi gösteriyor. Bu eğilim, bazen çocuk üzere davranmaktan fazla kaybedilen ergenliği hatırlamakla ilgili: Hayatınızı Euphoria dizisinin bir kısmı üzere anlatmak, salıncakta sigara içmek ya da hafta içinde uyuşturucu kullanmak üzere “çılgın” maceralarla övünmek, 30 yaşına geldiğinizde hâlâ kendinizi “vaktinden evvel büyümüş” görmek…
Gençlerin çocuklaştığına dair şikayetlerin birden fazla genelde sağ bölümden gelmiştir, Y ve Z nesillerinin fazla şımartılarak yumuşatıldıklarının delili olarak inançlı alanları ve tetikleyici ikazları gösterirler. Sağ kanat, bu çocuklaşma (infantilizm) tenkidinde, ahlaki yapılarının o denli yahut bu türlü bozulması nedeniyle gençlerin aile konutundan taşınmaya, istikrarlı bir mesleğe başlamaya, evlenmek yahut aile kurmak üzere yetişkin sorumluluklarını üstlenmeye istekli olmadığını savunur.
Ancak bu türlü dönüm noktalarından kaçınmak birçok vakit gençlerin şuurlu tercihi değildir: yetişkinlik birçoğumuz için erişilemez hale gelmiştir, bir daire satın almak ya da bir aile kurmak istesek bile yapamayız. Psikanalist Josh Cohen, “Genç yetişkinlerin iradelerinin neredeyse bütünüyle ellerinden alındığı bir çağda, borçlarla boğuşan, yetişkinliğin maddi şartlarına erişemeyen gençlerin duygusal yetişkinliğe geçişleri de süresiz olarak erteleniyor. Bu durumda, düzmece bir çocukluğun belgisiz avuntularına sığınmak elbette cazibeli olacaktır,” diyor.
Oysa iktisat bize uzatılmış bir ergenlik dayatsa bile onurumuzu savunmayı, “bebek yetişkinler” yahut 26 yaşında ergenler, çaresiz ve bağımlı beşerler olmayı reddetmeyi seçebiliriz. Kapitalist seçkinler kendinizi şaşkın birer kaz yavrusu üzere görmenizi istiyor. Cohen, “Psikanalitik açıdan bakıldığında, kişinin kendini çocuklaştırması olağandışı biçimde mantıklıdır. Bu, insanın kendi güçsüzlüğüyle bir manada özdeşleşmesidir, bu duruma da faal bir tercih görünümü kazandırır,” diyor. “Freud, küçük çocukların oyun oynarken genelde travmatik bir durumu yine canlandırdıklarını, böylelikle durumu denetim altına almaya çalıştıklarını söylemişti. Mesela annemin konuttan gitmesine dayanamıyorum, bu yüzden şu kuklayı iple fırlatıp geri çekersem, onun ne vakit gideceğini ve ne vakit döneceğini denetim etmiş olurum. Bana kalırsa insanın kendini çocuklaştırması da bu oyunun gecikmiş bir versiyonudur. Yetişkin olarak pak, şirin ve hassas görünürsem, çaresizlik hissime bir ölçüde hakim olabilirim, onu denetim altına alabilirim.”
Peki, bu çaresizliği reddetmek nasıl olurdu? Sağcılara nazaran yetişkinlik, evlenmek ve çocuk sahibi olmak, klasik cinsiyet rollerine uymak ve işgücünün verimli üyeleri olmak manasına gelir. Bunu hiçbir yaşta kabul etmek zorunda değiliz lakin farklı bir olgunluğa ulaşmayı hedefleyebiliriz: kendimize bakmak, diğerlerine itina göstermek, anlık tatminlerimizin ötesinde bir şeye yatırım yapmak. Kişinin kendine çocuk muamelesi yapması, sorumluluğu azaltmanın tesirli bir yolu üzere görünebilir. Yanlış davrandığı için eleştirilen ve bu durumdan kurtulmak uğruna kendi savunmasızlığına başvuran birilerine çoğumuz rastlamışızdır. Ne yaparlarsa yapsınlar yahut verdikleri ziyan ne olursa olsun, onları eleştirmek hiç adil değildir zira (genelde terapi tabirleri yahut toplumsal adalet lisanıyla tabir edilen) kimi nedenler onların hiç yanılgılı olmadığını gösterir. Çocuksuluk onlara kalıcı bir masumiyet bahşeder, yanlış yapmayı hiç beceremezler.
Ama bu türlü davranırsak dünyayı asla daha güzel bir yer haline getiremeyiz. Kendini savunmasız bir bebek üzere görmek, sorumluluktan kaçınmanın ve diğerlerinin sizin isminize gayret etmesini beklemenin bir yoludur. Ayrıyeten sizi çok daha kolay yönlendirilebilen bir tüketiciye dönüştürür. Toplumsal medya “üretken olmamanın da makul” olduğu fikriyle dolup taştı, güya üretkenlik kapitalizmin yegane tezahürüymüş ve bütün gün dizi izlemek bir direniş biçimi olabilirmiş üzere. Ne kadar tükettiğimiz konusunda sorumluluğa sahip olduğumuz yahut her istediğimizde isteklerimizi tatmin etmenin her vakit uygun bir şey olmadığına fikrine çok daha az rastlarız: “Kapitalizmde etik tüketim yoktur” fikri, “kapitalizmde etik dışı tüketim de yoktur” fikrine dönüşmüş görünüyor.
Çocuklar kusursuz müşterilerdir: kolay etkilenir, dürtüsel ve bitmek bilmeyen, daima yenilenen bir haz isteğiyle hareket ederler. Şirketlerin “teenager” (yeniyetme) kavramını 1950’lerde yükselen bir pazar olarak benimsemesinin nedeni buydu, uzun ömürlü mesken aletlerini ne kadar satabileceğinizin bir hududu vardı. Günümüzün reklamları bize bebekmişiz üzere hitap etmeye her zamankinden daha istekli, birtakım markalar yetişkinliğin “berbat” olduğunu çoktan ilan etti. Ergenlik öncesindeki, ergen ve genç bayanlar artık tıpkı kategoride bedellendiriliyor, birebir kültürü tüketiyor, hepsine de tıpkı eserler pazarlanıyor.
Çoğunlukla yalnızca rahatsız edici olsa da infantilizmin günümüz kültüründe giderek yaygınlaşması daha karanlık bir şeyin habercisi de olabilir. Çizgi roman muharriri Alan Moore, muhteşem kahraman sinemalarının popülerleşmesinin “faşizmin habercisi olabilecek bir çocuklaşmayı” temsil ettiğini öne sürmüştü. Bu abartılı gelebilir, fakat infantilizmin makul bir biçiminin Nazi sanatının özelliklerinden olduğu doğrudur. Nazi sanatı, ahlaki belirsizliğe ve biçimsel karmaşıklığa düşmandı. Hitler’in kendisi de bir Disney hayranıydı. Kendi hayatının sorumluluğunu bırakma dileğinin çocukça bir özellik olduğu kabul edilirse, bunun bizi otoriterliğe nasıl daha yatkın hale getireceğini anlamak da kolay olacaktır. Günümüzün milliyetçileri çabucak her internet topluluğu üzere budala ve çocuksu görünüyor, çok sağcılar da 90’ların görüntü oyunlarını, Blockbuster’ı ve Toys R Us’ı (duyarcılığın elimizden aldığı ihtişamlı bir geçmiş) övgüyle anmaya başladı.
Muhafazakarlar, özne olmayı reddederek kendilerini çok daha kurnazca çocuklaştırırlar: LGBTİ+ hakları ve ırksal adalet hareketlerinin “sözde aşırılıkları” ile karşılaştıklarında, kendilerini siyasi aşırılığa itilmiş görürler. Ne var ki, diğerlerini çocuk olarak sınıflandırmak (onları kendi çıkarlarınız doğrultusunda hükmedilecek bireyler olarak görmek) birebir projenin bir modülüdür. Son yıllarda, trans bireylerin cinsiyet onaylayıcı sıhhat hizmetine erişim yaşını yükseltme hareketi güçleniyor. ABD’de en az üç eyalette bu sıhhat hizmetinin (yeterince yetişkin olmadıkları gerekçesiyle) 25 yaş altındakilere yasaklanması için yasama faaliyeti yürütülüyor. Baskı altındaki kümeler her vakit çocuk muamelesi görmez; “yetişkinleştirme” diye bilinen bir süreçte, ırkçılığa maruz kalan azınlıklardan çocuklar başkalarına nazaran daha yetişkin görülür, bu da onların “suçlanma” mümkünlüğünü artırır. Ama sağcılıkta oyun bitmez. Şahısların istismar edildiği alakalarda nasıl yaygın bir davranışsa, çocuk muamelesi yapmak pekala bir siyasi egemenlik ve denetim düzeneği da olabilir.
Bu nedenle, çocuk muamelesine karşı gayret her vakit feminizmin, ırkçılıkla gayretin, engellilik adaletinin ve sömürgecilik aksisi hareketlerin bir modülü olmuştur zira insanların özne olma marifetlerini çalmaktan, yani onları yetişkinden daha aşağıda varlıklar olarak görmekten daha âlâ bir yol yoktur. Bu, kendimizi çocuklaşmaya kaptırmamak için kâfi bir nedendir. Çocuk muamelesi hepimize dayatılıyor; hissettiğimiz çaresizlik son derece gerçek, yetişkinlik gerçekten zorlayıcı olsa bile kendimizi hayatımızı ve etrafımızdaki dünyayı değiştirme kapasitesine sahip bireyler olarak görmeyi seçebiliriz. Cohen, “Zararları elbette inkar edilemez,” diyor. “Sözün özü, çocuklaşmak zorba olanı sevmeyi öğrenmenin bir yoludur. Özneleşmeyi ve denetimi elinizden alarak bunu arzulanan ve keyif alınan bir duruma dönüştürür. Bu türlü yaşamayı benimsediğinizde, yetişkin hayatının gereksinimleri ve mükafatları sıkıcı, ürkütücü ve imkansız görünecektir.”
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından James Greig’in Dazed’da yayımlanan makalesinden kısaltılarak çevrilmiştir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
