2025’te dört romanım ve iki kısa hikayem sinema sinemalarına ve dijital platformlardaki dizilere uyarlandı. Bunu baş karıştırıcı, şaşırtan, hatta düpedüz tuhaf buluyorum. Kabul ediyorum olağan, ziyadesiyle havalı da.
Bunun nedenlerinden biri, O (It, 2017) romanımın Andy Muschietti direktörlüğündeki sinema uyarlamasının sarsıcı başarısıdır. Sinemanın başarısı, Bill Skarsgard’ın kana susamış dans eden palyaço rolündeki ilham verici performansına çok şey borçludur. Pennywise karakteri artık Freddy, Jason ve Michael Myers ile birlikte çağdaş vakitlerin en büyük öcüleri ortasında yerini almıştır. Yetenekli aktör Skarsgard öbür ne yaparsa yapsın, mesleğinin geri kalanında bu palyaçonun mirasını (ve yükünü) taşıyacaktır.
Filmin bütçesi mütevazıydı, 30 milyon dolardı. Warner Bros.’tan projeyi devralan New Line’ın da mütevazı bir gişe beklentisi içinde olduğu Muschietti’yi seçmelerinden pekâlâ anlaşılıyordu; direktörün evvelki sineması (Mama, 2013) yaklaşık 15 milyon dolara mal olmuştu, sinemanın senaryosunu Andy Muschietti ile kızkardeşi Barbara Muschietti birlikte yazmıştı. Dahası, New Line bu sineması Personel Bayramı’nın (ABD’de eylül ayının birinci pazartesi günü) akabinde piyasaya sürdü, bu devir genelde vizyon takviminin şubat ve mart ayından sonraki en meyyit vakti kabul edilir.
Kimsenin hesaba katmadığı —en azından benim hiç katmadığım—şey şuydu: Artık R-dereceli (18 yaşından küçüklerin izleyemeyeceği) bir sinemaya gidebilecek yaşa gelmiş koca bir nesil, onlar şimdi çocukken Pennywise’ı canlandıran Tim Curry yüzünden travma yaşamıştı. Curry, Dans Eden Palyaço Pennywise rolünü ABC kanalının küçük dizisinde üstlenmişti (bütçesi sırf 12 milyon dolardı). Tommy Lee Wallace’ın yönettiği bu küçük dizi reyting başarısı elde etmiş, eleştirmenlerin de övgüsünü almıştı; nasıl olduysa “14 yaşın altındaki karakterleri ölümcül tehlikeye sokmayacaksın” biçimindeki yazılı olmayan televizyon sansür kuralını da aşmıştı. Tim Curry, Pennywise rolünde şahaneydi; Amerika’daki (ve tahminen dünyanın geri kalanındaki) çocuklara kırmızı bir balon uzatmasından ve “hepimiz yüzüyoruz burada” vaadinden korkmaları için çokça neden vermişti.
O çocuklar —artık birer yetişkin oldular— çocukken hissettikleri dehşeti tekrar yaşamak için sabırsızlanıyorlardı. Ne diyelim, tekinsiz nostalji de nihayetinde nostaljidir. Birçoğu yeni Pennywise tarafından dehşete düşürülmeleri için kendi çocuklarını da sinemaya götürdü; Pennywise esasen Boulder, Colorado’da bir parktaki tahta köprüden geçerken troller üzerine düşünürken tasarladığım bir karakterdi.
O sinemasının dehşetli palyaçosuyla elde ettiği muvaffakiyet kuşkusuz öbür müelliflerin, direktörlerin ve yapımcıların da turnayı gözünden vurmak istemelerine neden oldu. Terrifier sinemalarındaki (David Howard Thornton tarafından canlandırılan) Palyaço Arka karakteri sayesinde en azından birine kavuştular. Lakin kolay bir gerçek daha vardı: Kaygı sinemalarının muvaffakiyet oranı yüksektir, bilhassa de ekonomik açıdan çalkantılı vakitlerde. Beşerler, gerçek hayattaki çarşı pazar fiyatlarının dehşetiyle yüzleşmeden evvel hayal eseri endişeler yaşamayı severler.
Bu sinemanın başarısı, elbette kitaplarıma dayanan diğer sinema ve televizyon uyarlamalarının hepsini bütünüyle açıklamıyor. Haven ve The Dead Zone üzere diziler de dahil edilirse, 100’ün üzerinde kitabım uyarlandı. Ayrıyeten Bill Hodges kitaplarına dayanan üç mükemmel televizyon dizisi de vardı: Mr. Mercedes, Finders Keepers ve End of Watch. Bunlar AT&T’ye ilişkin Audience isimli dijital platformda yayınlandı. Bill Hodges’ı Brendan Gleeson, Holly Gibney’yi de Justine Lupe canlandırdı.
Lost dizisinin emektarlarından ve geçen yaz yayınlanan The Institute’ün (kitaplarımın en düzgün ekran uyarlamalarından biri, sert ve yalın bir anlatı sunuyor) gerisindeki itici güç olan Jack Bender, Mercedes üçlemesini yarattı ve en değerli kısımlarını yönetti. David Kelly ve Dennis Lehane dizinin senaryosunu yazdı. Gleeson ve Lupe olağanüstüydü, senaryolar zekice yazılmıştı, direktörlük kusursuzdu, lakin bir türlü izleyici çekemedi. O sineması stadyumda verilmiş bir rock konseriyse, üç Hodges dizisi de bir kahve dükkanında akustik gitar çalmaya benziyordu. (Şu sıralarda Peacock’ta izlenebiliyor.)
İlk editörüm Bill Thompson bir kezinde şöyle demişti: “Stephen King’in başında bir projeksiyon makinesi çalışıyor.” Bunda biraz doğruluk hissesi var fakat bugün hayatta olan çabucak her kurmaca müellifi için birebir şey söylenebilir. Okuma yazmayı öğrenmeden evvel hepimiz sinema perdesinde ya da televizyon ekranında izlediğimiz kıssalara maruz kaldık, birinci izlenimler de daima kalıcı olmuştur. Thomas Hardy, Charles Dickens, Jane Austen ve Joseph Conrad üzere yazarlarda hayranlık uyandıran anlatı gücünü hissedersiniz; bu isimler kitaplarını sinemanın sunduğu imkanlar olmadan yazdılar ve bu nedenle tıpkı görsel netlikte bir görüşe sahip değillerdi. Kıssaları hala yaşıyor ancak 20. ve 21. yüzyılda yazılan romanların imgesel niteliği onlarda yok.
Her müellif düşe kalka ilerler, müzisyen Al Kooper’ın vaktiyle “kabul edilebilirliğe gerçek büyük atılım” dediği cinsten yavaş ve istikrarlı bir yükseliş gösteren az isim vardır. Ozan-müzisyen Patti Smith bir kezinde Bob Dylan hakkında şöyle demişti: “Herhangi bir folk müzisyeniydi ancak [Minnesota’dan otobüsle] geri döndüğünde Bob Dylan olmuştu.”
Üniversiteye girdiğimde ben de kaygı müellifi olmaya hevesliydim fakat bu devirdeki bir şiir seminerinde William Carlos Williams üzere şairlerden etkilenerek bir büyüme atılımı yaşadım. “Fikirlerle değil şeylerle [anlat]” Williams’ın meşhur kelamıdır. Ziyadesiyle uğraşmama karşın yeterli bir şair olmayı beceremedim ancak Williams’ın bu öğüdünü de hiç unutmadım. Bu nedenle hikayelerimdeki karakterler bir ecza dolabını açtıklarında sıradan bir aspirin yerine Excedrin yahut Anacin görürler. Buzdolabını açıp bir bira almazlar, Bud yahut PBR alırlar.”
Brian DePalma, Stanley Kubrick, Frank Darabont, Jack Bender ve Mike Flanagan üzere farklı direktörlerin ilgisini çeken de herhalde bu netlikti. Onlar yazdıklarımı görüyor, bunu ekrana taşımak istiyorlardı. Genç yazarlarla konuşurken onlara bir sahneyi zihninizde canlandırdığınızda en kıymetli şeyin solda ve sağda ne olduğunu görebilmek olduğunu söylerim. İşinizi hakikat yapıyorsanız, ortadaki her şey resen hallolur.
Beni ziyadesiyle uyumlu yapan bir öbür şey de şudur: Sinemaların üretim sürecine neredeyse hiç karışmam. Sinemaları ve kitapları elma ile portakal üzere görürüm. İkisi de meyvedir fakat tatları bütünüyle farklıdır.
Genç bir muhabir bir kezinde James M. Cain’e sinema sinemalarının kitaplarını nasıl mahvettiğinden yakındığında, Cain gülmüş ve ardındaki raftaki kitapları göstermişti. “Hayır, mahvetmediler,” demişti. “İşte, hepsi orada duruyor.”
Kitaplarımı sinemaya uyarlanması için gönderirken, ebeveynlerin çocuklarını üniversiteye gönderdiği üzere, başarılı olmalarını ve bu yolda hiçbir tuzağa (uyuşturucu, alkol, toksik bağlantılar, imtihan gerilimi vs.) düşmemelerini umuyorum. Tavsiye istendiğinde teklifte bulunurum. İstenmezse sessiz kalır, en düzgününü umut ederim; zira uyarlamanın yeterli, makus yahut kitapla alakasız olması fark etmez, kitaplarım hâlâ rafta duruyor. Durmalarını da seviyorum. Sinema yapmak grup işidir. Meğer ben öykü yazarken dünyaya karşı klavyemle bir başımayım.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Stephen King’in CrimeReads’de yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal kıymete dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, düzgün ki varsınız.
