“Cam fanus” sıradan bir metafor değil artık; bir hayat biçimi, bir sınıfsal duruş, bir estetik-politik refleks. Büsbütün “clean”, beyaz istikrarda, minimalist, hassaslıkla baharatlandırılmış toplumsal medya profillerinin ışıltısı altında büyüyen bu yeni insan tipi, fanusun içinde doğuyor, büyüyor ve burada soluksuz kalıyor. Bu beşerler, kimliğini sırf estetik tercihler üzerinden kuruyor; mana arayışı yerini görsel ahengin stratejik bir formuna bırakıyor.
Suyun bulandığını görünce fanusun kenarına yanaşıyorlar lakin oradan öteye geçemiyorlar. Havadaki değişimi koklayıp, algoritmik olarak hakikat olan yansıyı ölçüp biçip, suya asla temas etmeksizin duruyorlar. Tahminen akabinde minik bir bayrak açıyorlar: “Farkındayım. Bu olayı gördüm, berbat hissediyorum, siz berbat hissettiğiniz için daha da üzgünüm.”
Fakat biliyoruz ki “farkındalık” olgusu itinayla sulanan, kokusuz bir çiçek. Tüm hisler, estetikle, nezaketle ve ölçülülükle biçimlendirilmiş. Burada temel olan üzülmek değil “doğru şekilde” üzülmek, öfkelenmek değil “zarifçe” endişelenmek. Bu yeni his rejiminde eşyayı ismiyle çağırmak, sorumluyu göstermek, kelamı yükseltmek yahut sessizliği bozmak üzere gerçek temaslar “tehlikeli” kabul ediliyor.
Münevver Karabulut cinayetinin toplum belleğinde hala yerini muhafazasının en büyük sebeplerinden biri hatanın vahşeti ve bu vahşetin neredeyse pornografik bir biçimde medyada tekrar tekrar işlenmesi değil miydi? İkbal Uzuner ve Ayşenur Halil cinayetini de lakin konforlu sessizliği bozan bir yankı haline dönüştüğünde konuştuk. Olayın faili ya da sistemi değil, toplumsal medyada dolanıma giren “rahatsız edici” detaylar bu cinayetleri görünür kıldı. Zira biz artık sırf hassaslıkla seçilmiş imgeler üzerinden temas kurabiliyoruz. Bu temas da birçok vakit zayıf bir reaksiyondan öteye geçemiyor, politik bir telaffuz ve onu takip eden bir aksiyonla sonuçlanamıyor. Tüm hisler bir fotoğrafa, bir alıntıya ya da bir Instagram kıssasına sığdırılıyor. En fazla siyah-beyaz bir fotoğrafla (en uygun ihtimalle) birkaç yıl boyunca hatırlanıyor.
Oysa gerçek yüzleşme kelamı yükseltmeyi, politik açıdan rahatsız etmeyi ve konfor alanının dışına taşmayı gerektiriyor. Toplumsal hassasiyetin su terazisini biraz eğmiş, sağduyuya meydan okuyan rastgele bir telaffuz, “marjinal” davranış olarak yaftalanıyor. Bayan cinayetleri haberlerinde beşerler faili dilediği kadar yerin tabanına sokabilseler de, faillerin nizamlı olarak korunmasını sorgulayan biri çabucak “aşırı” ya da “radikal” bulunabiliyor. Ya da mesela “mültecilerin ömür alanlarını ateşe vermeyelim” demek bile toplumsal medyada linçle karşılanabiliyor zira çoğunluk hassasiyet terazisini normlara sabitlemiş durumda. Bu normları oluşturanlar ise fanustaki istikrarını korumak ismine her türlü riski almaya hazır. Ancak zati bu başından beri bir istikrar değil; bastırılmış, cilalanmış, törpülenmiş bir huzur yanılsaması. Hisler politik bir tercihe dönüştüğünde, “sakin kalmak” da politik bir duruma dönüşüyor. En çok da şunu görüyoruz: Sessizlik, hassaslığın değil konforun lisanı haline geliyor.
Bu fanusun daimi konuklarının sınıfsal refleksleri artık estetik üzerinden kuruluyor: sıkıntının hangi çerçevede konuşulacağı, hangi tonda öfkeleneceğimiz, nasıl kaygılanacağımız kıymetli hale geliyor. Hepsi öğrenilmiş ve tekrar üretilerek doğrulanmış. “Add Yours” şablonunun estetiğinde söylenmiş, tahminen kafiyeli birkaç sözcük. Estetik, burada sırf bir tercih değil bir kaçış biçimi. Zira politik olanın dokusu rahatsız edici: sistemsiz, gürültülü, tahlilsiz ve birçok vakit çirkin. Ancak biliyoruz ki algoritmalar nahoşluğu sevmez.
Bu farkındalığın somut bir adıma dönüşmemesi için “iyi hissetme” devreye giriyor. Gündemin gerektirdiği makul müddet dolunca, ufak ufak kendilik portreleri düşmeye başlıyor akışlara. Çiçekler, tatiller, özel günler… Sara Ahmed’in tabiriyle bu bir duygu siyaseti. Hissetmenin kendisi politik bir konuma dönüşürken, bu ekosistemde beşerler düzgün hissetmenin moral üstünlüğüne sığınıyor. “Bana da bu âlâ geliyor” cümlesi politik bir kalkana dönüşüyor, fanusun camını kalınlaştırıyor: Öfke yerine dert, hareket yerine farkındalık, gayret yerine alan açmak…
Ama bu “soft” aktivizm dünya yanarken bireyin yalnızca kendi huzuruna yatırım yapabilmesi, hayalini kurduğu güzel hayatla ortasındaki en büyük mahzurun tekrar o hayalin kendisi olması üzere. Zira huzur sessizlikle, sessizlik ise görmezden gelmeyle mümkün. Yani bu beşerler, yaşanabilir bir dünya fikrine tutunmak için onun gerçekliğini daima görmezden gelmek zorunda. Belirlenen bahisler üzerinden seçici bir adalet arayışı dürtüsüyle kirli sulara biraz olsun uzun bakıyor.
O yüzden “negatif güce kapalıyım” mottosuyla süslenen profiller, öykülerinin altına tahminen bir bağış linki bırakıyor fakat bir vefatın ya da adaletsizliğin ismini anmıyorlar. Orman yangınlarında kimse ölmesin istiyorlar ancak ölen emekçinin maaş güzelleştirmesiyle ilgili ses çıkarmasını görmezden geliyorlar. Zira kapitalist gerçekçilik, yani mevcut politik sistemin yegâne mümkün gerçeklik olarak dayatılması, sırf ekonomi-politik bir problem değil duygusal bir alışkanlık. Siyaset berbat hissettiriyor. Sistem de diyor ki: sen de berbat hissetme.
İşte burada, cam fanusun içi “cozy”, dışarısı da yangın yeri oluyor. Sessizlik burada sırf kabahat paydaşlığı değil etkin bir konum. Görmezden gelmenin estetikle ambalajlandığı bu fanusta, tarafsızlık bir strateji, şahsî alan bir istinat duvarı, özbakım da bir mazeret haline geliyor. Halbuki hepimiz biliyoruz: Kendi fanusunun dışına su sıçramasın diye çırpınan, aslında diğerlerinin suyunu bulandırmaya doğuştan talip.
Çünkü o cam fanusun duvarları düşündüğümüzden daha kalın. İçindeki hafiflik de dışarının tartısını reddederek kazanılmış uydurma bir istikrar. Fakat bilirsiniz cam dediğimiz kırılmak için vardır. Her çatlak da suyun diğer hayatlarla karışabileceği bir ihtimali saklar.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan güçlü şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir pahaya dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
