ARTICLE 19 ile İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) bugün yayımladığı raporda, 14 Mayıs’ta yapılacak seçimler öncesinde hükümetin internet üzerindeki kontrolünün seçimleri tehdit ettiğine dikkat çekti. Seçmenlerin, 12. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan hükümetinin seçim sonuçlarını değiştirmek maksadıyla dijital ortam üzerinde değerli bir denetim uygulayacağı kaygısıyla sandık başına gideceklerini belirtildi.
Raporda, Erdoğan ve AKP’nin değerli bir çabayla karşı karşıya olduğu parlamento ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Türkiye’nin internet ortamına yönelik potansiyel tehditler incelendi. Rapor, muhalif görüşleri internet ortamında bastırma konusunda bir geçmişe sahip olan hükümetin dijital sansür araçlarından oluşan geniş imkanları ne biçimde sağladığını açıklıyor.
İnsan Hakları İzleme Örgütü’nden Kıdemli Teknoloji Araştırmacısı Deborah Brown, “Türkiye hükümeti, seçim öncesinde toplumsal medya ve bağımsız çevrimiçi haber siteleri üzerindeki denetimini sıkılaştırma ve sansür uygulama eforlarını hızlandırdı. Seçim, hükümetin şirketleri tahakküm altına alma eforlarına karşın seçmenlerin bağımsız haberlere erişim, ve seçimlerle ve sonuçları hakkındaki görüşlerini söz etmek için toplumsal medyaya güvenip güvenemeyeceklerini test edecek,” dedi.
Raporda ayrıyeten Türkiye’de geçmiş seçimlerde toplumsal medyanın, klasik medyanın ve ulusal seçim makamlarının bağımsız olmadığı bir ortamda oy kullanımına ait usulsüzlük savlarının lisana getirilmesinde kıymetli bir rol oynadığı hatırlatıldı. Buna karşılık hükümetin, Ekim 2022’de kabul edilen bir dizi yasal değişiklikle internet sansürüne yönelik araçlarını seçim öncesinde kıymetli ölçüde artırdığı belirtildi.
“Hükümet, seçim sırasında muhalif görüşlerin yayılmasını engellemek için toplumsal medya platformlarını tehdit etmekten yahut kısıtlamaktan kaçınmalıdır. Toplumsal medya platformları ve iletileşme servisleri, Türkiye’deki seçmenlerin demokratik bir seçime iştirak hakkına hürmet göstererek hükümet baskısına direnmeli ve kısıtlamalara karşı acil durum planlarını uygulamaya koyarak kâr etmek yerine insan haklarına öncelik vermelidir.”
“Yakın geçmişte hükümet denetimindeki yargı önünde, cumhurbaşkanı ve hükümeti internet üzerinden eleştirmeleri, hatta değerli makaleleri yalnızca toplumsal medyada paylaşmaları yahut beğenmeleri nedeniyle gazeteciler, siyasi rakipler ve başka şahıslar hakkında yürütülen yargılamaların sayısı artmıştır. İnternet sitelerine erişim sıklıkla hükümet talimatlarıyla engellenmekte, aksi görüşleri tabir eden içerikler kaldırılmaktadır. Şubat 2023’teki yıkıcı sarsıntıların akabinde olduğu üzere, siyasi huzursuzluk devirlerinde yahut hükümete yönelik tenkit beklendiğinde tanınan toplumsal medya ağlarına erişim engellenmiştir.”
“Ekim 2022’de mevzuatta yapılan yeni değişikliklerle içeriği belgisiz bir ‘gerçeğe alışılmamış bilgiyi yayma’ kabahati ve seçimler sırasında internet ortamındaki baskıyı artırmak için şirketlere yönelik genişletilmiş yükümlülükler getirildi. Hükümetin kullanıcı bilgilerinin iletilmesi yahut içeriğin çıkarılmasına yönelik taleplerini reddeden toplumsal medya platformlarının Türkiye’de fiilen kullanılamaz hale gelecekleri ağır para cezalarıyla yahut bant genişliği kısıtlamalarıyla karşı karşıya kalmaları mümkün.”
Raporda, toplumsal medya şirketlerinin Birleşmiş Milletler İş Dünyası ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri uyarınca faaliyetlerini demokratik seçimlere katılma hakkını zedelemeye katkıda bulunan taraflarını ele almak da dahil olmak üzere insan haklarına hürmet gösterme ve ihlalleri giderme yükümlülüklerine sahip olduğu hatırlatıldı.
Sosyal medya şirketlerinden Meta ve TikTok Türkiye’deki seçimlerle ilgili yaklaşımlarını açıkladığı, Twitter ve YouTube’un seçimlerle ilgili genel siyasetlerinin bulunmadığı, Telegram’ın dezenformasyon yahut seçimle ilgili erişime açık bir siyaseti olmadığı kaydedildi.
Şirketlerin hiçbirinin Türkiye’deki seçimler için ayırdıkları kaynaklar konusunda tam manasıyla şeffaf olmadığını tabir eden İnsan Hakları İzleme Örgütü “Şirketlerin birden fazla, platformlarının ve hizmetlerinin seçim sonuçlarıyla ilgili yanılgılı bilgilerin yayılmasına katkıda bulunmamalarını ve sürecin bütünlüğüne ziyan vermemelerini sağlamak için birbiriyle çelişecek seçim zaferi ve seçim hilesi savlarıyla nasıl başa çıkmayı planladıklarını açıklayamadı,” dedi.
İnsan Hakları İzleme Örgütü ve ARTICLE 19, şirketlerin içerik çıkarma ve bilgi temini taleplerine karşılık verirken yetkililerden gelen baskılara direnmeye devam etmeleri gerektiğini belirtti. Bu, bilhassa sivil toplum tarafından paylaşılan ve seçimlerin izlenmesi için hayati değer taşıyan, engellenmesi seçim sonuçları üzerinde olumsuz bir tesir yaratabilecek içerikler için değerlidir. Toplumsal medya şirketleri, seçim devri boyunca halkın platformlarına erişimini sağlamak için acil durum planları oluşturmalıdır.
ARTICLE 19 Avrupa Yöneticisi Sarah Clarke, “Sosyal medya şirketleri, bağımsız gözlemcilerin değerlendirmeleri de dahil olmak üzere, hükümetin olumsuz gördüğü içerikleri çıkarmaları konusunda ağır bir baskıyla karşılaşabilir. Şirketlerin bu baskılara direnmeleri ve bu kritik seçim devrinde kendilerini hak ihlallerinin ortağı haline getirecek önlemlere karşı koymak için ellerinden geleni yapmaları çok önemlidir” dedi.
