Önce İngiliz devletinin elindeki büyük aptallık cephaneliğine hürmetlerimizi sunalım. Her şey içi boş bir şekilcilikle başlıyor.
Katiyen hiçbir şeyin olmadığı, hiçbir şeyin söylenmediği, anlaşılan çabucak hiçbir şeyin de düşünülmediği, fakat protokolün titizlikle takip edildiği, saatler süren bir canlı yayın. Yegâne haber şu: Hekimleri kraliçenin sıhhati konusunda “endişeli”, ancak kraliçe “iyi”. Herkes bunun kraliçenin çoktan öldüğü manasına geldiğini biliyor lakin itiraf etmenin şimdi vakti gelmedi.
Nihayet saatler sonra yapılan açıklamayla resmi olarak on gün sürecek, ahmakça hürmetin heybetli merasim alayı başlıyor. Başşehrin dört bir yanındaki dijital reklam panoları anında merhum kraliçenin fotoğraflarıyla doluyor. Kraliyete tapanlar, ünlülerin sapıkları üzere Buckingham Sarayı’nın kapısına ilerliyor. Haber sunucuları mecburî bir yas performansı sergiliyor. Başbakan Liz Truss hız asmayı ağırbaşlılıkla karıştırıyor, kayıtsızca kendisi için yazılmış senaryoyu ezberinden okuyor: “Hizmete adanmış bir hayat”, “büyük miras”, “sevilen ve takdir edilen”, “müthiş bir sorumluluk duygusu”. BBC’den Clive Myrie, milyonlarca insanı tehdit altında bırakan güç krizinin artık “önemsiz” olduğunu öne sürüyor. Andrew Sullivan üzere gazeteciler çaresizce boğazın düğümlendiğini ilan ediyor.
Övgüler yağıyor. Beyaz Saray, “eşsiz asalet ve kararlılığa sahip bir devlet kadınını” alkışlıyor. Justin Trudeau, kalın başlı bir çocuğun karnesini yazan müşfik bir öğretmen gibi tüm sıfatları arka arda sıralıyor: “Düşünceli, bilge, meraklı, yardımsever, komik.” Paris Hilton, “asıl bayan patronu” selamlıyor. Birds Eye, Poundland, Domino’s, Ann Summers, Playmobil, Asda, Wimpy, Heinz, Cash Converters, PizzaExpress, Halford, Wickes ve William Hill üzere tanınan markalar toplumsal medyada birbiri arkasına siyah üzerine beyaz yazılmış taziye bildirileri paylaşıyor. İrlandalı cumhuriyetçi parti Sinn Féin, çabucak hemen tüm solcu milletvekilleri ve birtakım sendikalar eğilip bükülerek taziye açıklamalarını yapıyorlar. Gerici basının gazabından korkan sendikalar da evvelden planlanmış grevlerini erteliyorlar.
Sosyal medya kullanıcıları, bu onursuz ve ucuz yalakalık cümbüşüne (çoğu büsbütün alaycı) nihilist hücumlarla ve Windsor Hanedanı’na yönelik cumhuriyetçi tenkitlerle karşılık veriyorlar. Kraliyetin Nazi sempatisinin, ırkçılığının, sömürgeci zulümdeki merkezi rolünün, kölelik kurumuna takviyesinin, elbette York Dükü’nün çocuk tecavüzcüsü Jeffrey Epstein’le yakın dostluğunun ve dükü insan ticareti yaptıktan sonra kendisine saldırmakla suçlayan Virginia Giuffre’le mahkemeleri bulaştırmadan yapılan milyonlarca sterlinlik mutabakatın kayıtlarını ortaya saçıyorlar. Tüm bunlar acı içinde bağrışmaları tetikliyor. Muhafazakâr Parti’nin eski stratejisti Nick Timothy ile gazeteci Ben Judah üzere birtakım önemli İngilizler, bilhassa Amerikalıları saygısızlık yapmamaları konusunda uyarıyor. Daima içimizi bayan Jonathan Pie üzere kıymetli liberaller de kraliyete çamur atanlara çenelerini kapatmaları için bağırıyor. “Kraliyet yanlısı değilim lakin kendi adıma kraliçenin kaybının yasını tutacağım,” diye homurdanıyor.
Ben tutmayacağım. İnsanların, isterlerse, yas tutma hakları vardır: Duygusal ifadeyi denetlemek daha çok kraliyet taraftarlarının işidir. Fakat hükümdarların “feodal rapsodisinin”, akrabalarının (kan bağı) ve mülkiyet mutabakatlarının (düğün) İngiliz kamusal hayatının günlük bir modülü olmaktan çıkacağı vakitleri hayal ediyorum. Duygusal açıdan sakatlanmış ve global olarak yozlaşmış majestelerine kölece, duygusal bir formda dalkavukluk etmenin İngiliz bayrağıyla örtülmüş tabutlarda defnedileceği cenaze merasimini özlüyorum. Britanya’daki burjuva ihtilalinin başaramadığını düzeltmek için bütünüyle rasyonelleştirilmiş bir kapitalist devlete hasret duymak, yanılmayı arzulamaktan ibarettir.
Teorik olarak mümkün olsa da, Britanya’nın ihtilalle muadil ya da ihtilale yakın bir toplumsal sarsıntı olmaksızın monarşiden kurtulması son derece olanaksızdır. İngiliz kapitalist devleti, tarihi açıdan, emperyalist bir devletin başarılarıyla tanımlanmıştır. Dünyanın birinci kapitalist imparatorluğudur, emperyalist bir devlet olarak monarşi prensibini bütünüyle benimsemiştir. Cumhuriyetçi Fransa’ya karşı zaferde, Afyon Savaşları’ndan sömürgeci fetihlerine kadar böyledir. Victoria, Hindistan İmparatoriçesi olarak, yükselen kitle demokrasisi karşısında köhneleşmiş ve tehlikeye düşmüş monarşiyi yine keşfetti. Öteden beri sadece rantçı değil ziyadesiyle başarılı bir kapitalist teşebbüsçü aile olan İngiliz kraliyet ailesi de sömürgelerin zenginliği sayesinde kaybettiği neşeyi ve canlılığı kazandı. Şirketin bugünkü bedeli yaklaşık 28 milyar dolardır.
Bisküvi kutusu monarşimiz, (Will’in kendi deyimiyle) artık sömürgeci bir muvaffakiyet dalgası üzerinde olmasa bile, (hüsnütabirleri âlâ bilenlerimizin söylediği gibi) “dünya problemlerindeki rolü” nedeniyle daha çok İngiliz Milletler Topluluğu’nda somutlaşan, kültürel sermaye birikimine dayanan emperyal matrisin doruğunda yer almay sürdürüyor. Windsor Hanedanı kendini lokal bir güç olarak da emniyete aldı. Büyük titizlikle, sınıf gayretinde sessiz bir ortak olarak hareket etmesini zarurî kılan bir halk tabanı oluşturdu, sermaye birikiminin günlük eziyetinden görünürde (sadece görünürde) uzak durması nedeniyle burjuvazi için bir meşruiyet kaynağı oldu.
Britanya kapitalizmi, Alman ovalarından gelen konukları tek tek kraliyet mensuplarını yüceltmek ve peşlerine düşmek üzere kârlı bir kamu cümbüşünün ötesine geçecek halde kullanmaktan vazgeçmiş değil. Bunu doğrulamak da kolay: Birleşik Krallık’ta kapitalizm yanlısı hiçbir değerli siyasi güç cumhuriyetçilikle ilgilenmiyor. İşçi Partisi önderi Keir Starmer, kamu davaları yöneticisi olarak misyon yapmış bir devlet hizmetkarıdır, sermayeyi kamulaştırmaktansa kraliyeti küçümsemeyi tercih eder. Cumhuriyetçi Jeremy Corbyn’den Tony Blair’in saltanatının burjuva çağdaşlaşma destekçilerine kadar tüm selefleri de bu çeşitten tartışmalardan uzak durdular. Westminster’dan kopuşuyla anayasal liberalizmin öncüsü olan İskoç Ulusal Partisi bile “bağımsız” bir İskoçya’nın kraliçeyi (artık Charlie’yi) devletin başında görmek isteyeceğinde ısrar etti.
Yöneten sınıfın içinde bir kast sistemi mevcut, burjuvalar buraya girmeye can atıyor, monarşi de hâlâ bunun garantörü olarak fonksiyon görüyor. Eski bir genel müdüre kraliyet onur nişanı verin, “yaşadım ulan tabanına kadar” diyecektir. Monarşi toplumsal ayrıcalık bahşetmekle kalmıyor, hem ayrımlara hem de üstünlüğün “onuruna” ve doğuştan kazanılan “onura” duyulan batıl inancı sürdürüp kalıcılaştırıyor. Tasnif sistemleri, başta polis, donanma, kava kuvvetleri ve ordu olmak üzere hâlâ devlet içinde hiyerarşiler kuruyor.
Monarşi, otoriterliğe niyetlenen her yasa koyucunun başvurduğu, süreğen ve organik bütünlüğe sahip bir ulusal kültür miti olan “Britanyalılığın” hâlâ en büyük koruyucusu. Bizi, Britanya’yı yöneten sınıfın ve onun heybetli otorite figürlerinin (başta silahlı kuvvetler) egoist hesaplardan diğer “değerlere” bağlı olabileceğine inanmaya davet eden savaş telaffuzlarının destekçisi. Üstünlük merasimleri hâlâ kapitalizm tecrübelerimize aracılık ediyor, gündelik çatışmaların ve yüzleşmelerin arkasında Britanya idaresinin daha temel, ebedi bir birliği olduğunu düşündürüyor. Politik sekülerizm çağında monarşi hâlâ itaat talep ediyor.
Windsor Hanedanı sekülerliğe karşı savunmasız ancak düşüşü uzun, makul olandan çok daha uzun sürüyor. Ahenk sağlama kabiliyeti, hakim dünya görüşünün estirdiği rüzgâr karşısındaki direnci ise kendisini Britanya kapitalizminin, bilhassa de Britanya devletinin kumaşına işlediğini gösteriyor. O denli ki uygun bir cumhuriyetçi olmak için öncelikle sosyalist olmak gerekiyor.
Yine de, bırakın liberalleri, eski sosyalistlerin pek birden fazla dahi deforme olmuş birinci ailesi olmayan bir İngiltere hayal edemiyor. Tıpkı 1980’lerde olduğu üzere yönetici sınıfın son periyottaki taarruzları, kraliyet şovlarının gerisine gizlendi. Örneğin kemer sıkma periyodunda, kelleşen bir birinci doğan prens (halihazırda Afganistan hudutlarında hükmetmek için uygun olduğunu kanıtlamaya çalışıyordu) moda dükkanında tezgahtarlık yapan biriyle evlendi. 1981’deki izdivacının Margaret Thatcher’ı o vakitler içinde bulunduğu durumdan kurtarmadığı üzere bu da kesintileri daha çekilebilir kılmadı. Burada daha ince bir bildiri vardı.
Danny Boyle’un yönettiği Olimpiyat merasiminde majesteleri ve James Bond’u (emperyal devletin kurmaca evrenindeki paralı askeri) görünce pek çok solcu ve liberalin duyduğu sevinci hatırlıyor musunuz? Brexit milliyetçiliğine karşı olanların o yılın vatanseverliğinin doruk noktasına neden bu kadar tutkulu bir nostalji duyduğunu düşünüyorsunuz? Solcu uzmanlarımızın esaslı muhafazakârlıklarını, nostaljik bağlılıklarını ve ham kolonyal duygusallıklarını; kraliyetçiliğe karşı gösterdikleri, alay edilse de samimi olan hürmetten daha fazla ortaya çıkaran bir şey var mı?
Windsor Hanedanı’nın eski başlı bağnazlığı, elbette ki onları savunanlar nezdinde her vakit utanç kaynağı oldu. 1960’ların sonuna dek “beyaz olmayan göçmenler ya da yabancılar” sarayda çalışamıyordu. Prens Philip’in ırkçı “gafları” meşhurdu. 2017’de Kent Prensesi Michael, Sussex Düşesi Meghan Markle ile yediği öğlen yemeğinde ırkçı bir broş taktığı için özür dilemek zorunda kalmıştı. Geçen yıl ise Markle, Windsor Hanedanı’nın bebeğinin deri rengiyle ilgili kaygılarını lisana getirdiğini Oprah’ya itiraf etti.
Yine de İngiliz kraliyetinin dünyayı muzaffer biçimde yönettiği bir devirde ortaya çıkan, artık çağdışı üzere görünen bu ırkçılık, “firmanın” politik fonksiyonu düşünüldüğünde hiç de rastlantısal değil. Markle’a verilen iletinin muhatabı hepimiziz. Evet, kapitalizm krizde. Evet, yöneten ideoloji krizde. Evet, uygarlığın hayatta kalması için gerekli şartlar yok oluyor. Evet, bir dizi salgının birincisi olması mümkün bir felaket milyonlarca kişiyi öldürdü. Evet, büyük bir patırtı kopararak yükselen demokrasi ile neofaşizmin güçleri muhtemelen çatışacak, kan gövdeyi götürecek. Evet, şahin genişleyen girdapta dönüyor, dört atlı başıboş dolanıyor, dünyamız ölüyor. Tüm bunlara karşın, gelen son bilgiler “firmanın” ebediliğine, gelip süreksiz olmadığına işaret ediyor. Doğum (kan bağı) ve evlilik (mülkiyet) yoluyla kendini yine üretiyor, medya damarlarımıza vatanseverlik enjekte ederken emperyal flamalar çoğalıyor. Bizim ebediyetten anladığımız da bu işte.
Britanya’da kapitalizm kararını sürdüğü, imparatorluk devleti devam ettiği, “kasabın önlüğü” göndere çekildiği surece, Britanya ve onun insan görünümündeki kasapları da yaşayacak.
*Bu yazı, Can Koçak ve Cüneyt Bender tarafından Richard Seymour’ın Jacobin’de yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
