Jennifer Lopez, 1 Eylül 2024’te “Ne yazdı ama…” diye veciz bir açıklama yaparak Instagram’daki 250 milyon takipçisiyle tam on altı adet fotoğraf paylaştı. Bu paylaşım, uzun müddettir magazin basınının gündeminde yer alan iki yıllık Jennifer Lopez-Ben Affleck bağının sonunu getiren ve herkesin gözü önünde gerçekleşen boşanma davasının çabucak akabinde gelmişti. Lopez, fotoğraflarda kayıtsız ve umursamaz bir tutum sergiliyordu: katlanmış çamaşırların yanında çekilmiş ayna selfie’leri, çocuğunun Harika Mario baskılı sırt çantasının bir fotoğrafı ve beyaz bir art plan üzerine siyah harflerle yazılmış “Her şey ilahi bir sistem dahilinde olup bitiyor” iletisi. Lopez’in genelde profesyonel fotoğraflardan ve görüntü kliplerden oluşan evvelki Instagram paylaşımlarına kıyasla bu yeni fotoğraflar güya kendi telefonuyla çekilmiş üzere daha samimi görünüyordu. Genel olarak fotoğraf albümü de ünlü olmayan bir arkadaşınız ilgisinde kimi meseleler yaşarken hayatına dair son gelişmeleri biraz dağınık bir formda aktarıyormuş üzere hissettiriyordu (dünya yıldızları da bizim üzere paylaşımlar yapıyor).
Son vakitlerde Instagram’da gördüğümüz bu aşırılık şuurlu bir tercihten kaynaklanıyor. Instagram geçen yılın ağustos ayının başında kullanıcılara gönderi başına müsaade verilen kare sayısını iki katına, yani ondan yirmiye çıkardı; böylelikle bir vakitler platformun itinayla seçilmiş hissi yaratan aura’sına ters düşen “photo dump” akımının düzgünce yayılmasına imkan tanıdı. Günümüzün Instagram kullanıcıları artık her seferinde temsili bir fotoğraf seçerek profil nizamı oluşturmuyor; özellikle Z neslinden kullanıcılar, bunun yerine hayatlarının enkazını sergileyen güya dağınık lakin ihtimamla seçilmiş ve sıralanmış derlemeleri paylaşıyorlar.
Geçen yaz kiramı ne vakit ödeyeceğimi apansızın artan photo dump paylaşımlarından anlayabiliyordum, her ayın son günleri güya bir çeşit geçmişe dönüş çılgınlığını tetikliyordu. Ortaya çıkan albümlerde tatil fotoğrafları, restoranlardan yemek kareleri, portreler, evcil hayvan imgeleri, ekran manzarası alınmış mem’ler ve bulanık görüntü klipler birbirine karışıyordu. Birinci bakışta ziyadesiyle kaotik görünüyorlardı ancak bu koleksiyonlar fotoğrafların yan yana dizilmesi yoluyla genel bir hava (veya “vibe”) yaratıyor, birbirinden çok farklı sahneler bir kolajın öğeleri üzere birleşiyordu. Gestalt‘a (parçaların bütünle ilişkisi) gösterilen bu ilgiyi kendimce takdir ediyordum ancak photo dump’ların çokluğu artık bunaltıcı olmaya başlamıştı: Takip ettiğim herkesin hayatının aylık özetini topluca gözden geçirecek vaktim yoktu. En hudut bozucu ögeler da muhtemelen fotoğraf açıklamalarıydı. Her biri gösterişli anlamsızlığıyla bir evvelkinden daha beter oluyordu, okuduklarım aldırış etmemenin yazılı karşılığıydı, “bırak senin neden baktığını, ben neden yaptığımı bile bilmiyorum,” diyorlardı güya. En tanınan tercihler ortasında “son vakitlerde hayatım”, “son birkaç günüm”, “[ay adı] vibes” vardı. Cümleler küçük harfle başlıyordu, bazen bir emoji de ekleniyordu, paylaşımın o denli uzun uzadıya düşünmeden yapıldığı kesinlikle vurgulanıyordu (şenlikli bir hava katmak için en çok ☀️ ve ✨ emojileri kullanılıyordu). Benim üzere photo dump’lara aralı yaklaşan bir arkadaşım, bu tavrı “yaşama vibe’ı” diye özetlemişti. Pekala, toplumsal medya paylaşımlarımız yaşadığımızın delili olarak görülüyorsa lafı bu türlü uzattıkça uzatan hatırlatmalara muhtaçlığımız var mıydı?
Moda trendleri üzere toplumsal medyanın baskın şekli da estetize edilmiş kusursuzluk ile estetize edilmiş dağınıklık, yani minimalizm ile maksimalizm ortasında salınıyor. 2000’lerin sonundaki Facebook albümleri, Instagram photo dump akımının bir emsaliydi; o vakitler çevrimiçi içeriklerin pek de ihtimamla düzenlenmediği bir periyottu zira Facebook albümleri gerçek hayattaki arkadaşlardan oluşan küçük bir kitleye yönelik hazırlanıyordu. Diyelim ki bir gece evvelki partiden birbirine çok benzeyen otuz adet fotoğrafı D.S.L.R. kameradan zorlukla yükledikten sonra yayınladınız, fotoğrafları görenlerin kendilerini, arkadaşlarını ve drama emarelerini bulmak için hepsini bir bir inceleyeceğini bilirdiniz. Daha sonra, Instagram’ın popülerleşmesi ve daima kaydırdığımız içeriklerin çoğalmasıyla, toplumsal medya daha çok bir yayın sistemi haline geldi; içerikler arkadaşlarımızın yanı sıra yabancılara da ulaştı, biz de ne paylaştığımız konusunda daha şuurlu hale geldik, daha fazla cerrahi müdahale yapar olduk.
Photo dump’lardaki mevcut artışın kökleri pandemiye kadar uzanıyor. O vakitler, bir yığın fotoğrafı tıpkı anda paylaşmak şartlara ziyadesiyle uygundu: tek başına hiçbir an başkalarından çok da farklı değildi, pandemiye ait dizginlenemez telaşlarımız ne paylaştığımızı kaygı edinmeye pek de imkan tanımıyordu (o vakitler yaşadığımıza dair emarelerin hepsi beğenilen karşılanıyordu). 2021’e geldiğimizde ortalarında pop yıldızları Dua Lipa, Olivia Rodrigo ve YouTuber Emma Chamberlain’in de bulunduğu genç ünlüler bu alışkanlığı artık benimsemişti. Bunu kendi fotoğraflarınızı nasıl paylaşacağınıza dair rehberler izledi, kullanıcılara yüzeysel görünen bir estetiğe nasıl erişebileceklerini öğretti. Birileri “Yarım bırakılmış bir akşam yemeğini göstermek, kusursuz bir yemek fotoğrafı paylaşmaya nazaran daha umursamaz görünmenizi sağlar” diye tüyolar veriyordu. Kimileri da “Esrarengiz bir hava benimsemek istiyorsanız, tek bir emoji kullanın” tavsiyesinde bulunuyordu.
Serinkanlılıkla elde edilen umursamazlık elbette yeni bir şey değil, fakat bugün toplumsal medyada teşvik edilme biçimi çevrimiçi yaşama yönelik artan yapısal sınırlamaları yansıtıyor. Instagram’ın algoritmik teklifleri photo dump’ları destekliyor. Toplumsal medya idare aracı Hootsuite, “carousel paylaşımların olağan paylaşımlara kıyasla 1,4 kat daha fazla erişim ve 3,1 kat daha fazla etkileşim aldığını” tespit etti. Instagram takipçilerime neden bu kadar çok insanın fotoğraf yığınları paylaştığını sorduğumda, birçoğu bunu yapmanın bugünlerde platformda dikkat çekmenin yegane yolu olabileceğini lakin takipçilerini bir cins bombardımana tuttukları için bir ölçü suçluluk da hissettiklerini söylediler. Anket iştirakçilerinden biri tek fotoğraf paylaşmayı “utanç verici” bulduğunu söylerken, Z neslinden biri bunun bir “sosyal risk” olduğunu söyledi. Hiç kimse paylaştığı fotoğraf profesyonel influencer’lar ve gösterişli mecmuaların paylaşımlarıyla birebir akışlarda yer alırken tek bir fotoğrafla yargılanmak istemiyordu. Toplumsal medya artık arkadaşlarla ilişki kurmaktan fazla neredeyse sırf markaların takip edilmesini ve insanların kişilikleri üzerinden para kazanmasını kolaylaştırmaya yarıyor.
Böylesine yaygın bir metalaşmanın ortasında, anıları işaretlemeye yahut görsel bir günlük tutmaya çalışmak artık neredeyse bir direniş hareketi. Yeniden de yirmi fotoğraflık photo dump paylaşımları platform olarak Instagram’ın tam da gereksinim duyduğu şeyi sağlıyor: yüksek etkileşimli, yüksek hacimli içerik. Platformların yazılı olmayan ve daima değişen kurallarına boyun eğiyoruz ve daha fazla ilgiyle ödüllendiriliyoruz; içerik taşkınlığına kendi taşkınlıklarımızı sergileyerek karşılık vermeye çalışıyoruz. Uzun vadede platform kazanıyor, biz de arkadaşlarımızla etkileşim halinde kalmaya devam etmek için yeni formatları derhal denemek zorunda kalıyoruz.
Utanç verici olsa da son vakitlerde Instagram hesabımda güya 2013’teymişiz üzere tek tek fotoğraflar paylaşıyorum, bir kahvaltının yahut akşam yemeğinin fotoğrafı, koşuya çıktığımda çektiğim ayakkabılarımın fotoğrafı üzere. Fotoğrafların altına tarihlerini de yazmaya başladım zira Instagram hudut bozucu bir formda kronolojiyi tersyüz etti: fotoğrafları gerçek vakitli olarak paylaşsam da beni takip edenler günler ya da haftalar sonrasında bile paylaştıklarımı göremeyebiliyor. Bu minimalist paylaşımlar, photo dump’ların ortasında öylesine muhalif görünüyorlar ki arkadaşlarım sanırım beni takdir etmeye başladı. İstatistiksel ispatların tersine bu fotoğraflarım olağandan daha fazla beğeni alıyor. Tahminen tekil fotoğraf paylaşmak da yeni bir trend haline gelir. Siz de fotoğraf yığınlarından kurtulabilirsiniz.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Kyle Chayka’nın The New Yorker‘da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
