1990’ların ortalarına gelindiğinde, çalışmanın istikrarsızlaştırılması, ekonomik eşitsizliğin ağırlaşması, kamu hizmetlerinin yürürlükten kaldırılması, yapısal olarak borçlanmanın tesis edilmesi ve öteki birçok etken, siyasi uysallığın sürdürülmesi için yeni teknikler bulmayı gerektiriyordu. Uçsuz bucaksız dijital sapmalar da sistem zıddı kitle hareketlerinin yükselişinde caydırıcıydı.
İnternetin optimist kabulü, kısmen, daha küçük yahut marjinal muhalefet biçimlerinin tesirini büyüterek anaakımın dışındaki siyasi hareketler için vazgeçilmez bir örgütlenme aracı olacağı beklentisine karşılık geliyordu. Aslına bakılırsa, internetin sistem zıddı örgütlenmenin ve hareketin süreksiz olarak ortaya çıkışını bile önleyen bir dizi düzenlemeden ibaret olduğu çoktan anlaşıldı. İnternet, elbette, örneğin kimlik siyasetleri, iklim aksiyonları yahut süreksiz öfke patlamalarıyla irtibatlı, kısa vadeli, tek soruna odaklanan hareketler faydasına, çok sayıda alıcıya tesirli biçimde bilgi aktarma fonksiyonunu üstlenebilir. Ayrıyeten 1960’lardaki ve 1970’lerin başındaki geniş tabanlı radikal hareketlerin ve daha büyük kitle seferberliklerinin örgütlenme için kullanılan maddi araçlar fetişleştirilmeden ortaya çıktığı da unutulmamalıdır.
Sınıfsal çelişkilerin her zamankinden keskin olduğu tarihî bir anda, internetin eşitlikçi ve yatay bir “kamusal alanlar” ortamı olarak görülmesi, sınıf temelli telaffuzları ve sınıf çabası savunusunu ortadan kaldırdı. Hakikaten de, internet kompleksi hiçbir vakit kapitalizm yahut savaş zıddı gündemleri büyütmekte ve sürdürmekte en ufak bir muvaffakiyet sağlayamadı. Gücünü kaybetmiş insanlara farklı kimliklerin, mezheplerin ve çıkarların bulunduğu seçenekler sundu, bilhassa gerici küme oluşumlarını tahkim etmede tesirli oldu.
İnternetin ürettiği bu dar görüşlülük, tikelciliğin, ırkçılığın ve neo-faşizmin kuluçka makinesine dönüştü. Kimlik siyaseti, Nancy Fraser ve oburlarının öne sürdüğü üzere, “ilerici” neoliberal seçkinlerin stratejileri açısından büyük kıymet taşıyordu: Potansiyel açıdan güçlü bir çoğunluğun, birbiriyle rekabet halindeki hiziplere bölünmesinin akabinde bir avuç temsilcinin meritokrasiye kolaylıkla dahil olmasına imkan tanıyarak, kendi kıymetini fark etmemesini sağlamak. İnternet, bu çeşitliliği vurgulama ve ayrışmayı özendirme stratejisinin aktifliğini orijinal bir seviyeye taşıdı. Sosyal medyanın sırf en kolay paketlenen fikirleri sirkülasyona sokabilmesi de potansiyel olarak radikal yahut tahrip edici programları, özellikle çabucak sonuç vermeyecek yahut uzun periyodik iştirak gerektirebilecek olanları, sulandırdı ve evcilleştirdi.
İletişim kuramcıları, medya formlarının kamusal tartışmaları sınırlamaya, biçimlendirmeye yahut bu tartışmaların istikametini değiştirmeye hizmet eden “yönlendirme mekanizmalarına” nasıl dönüştüklerini belirlediler. İnternet, kitle bağlantı araçlarının tarihinde, bu tipten yönlendirme sistemlerinin en sonsuz nüanslısı ve en güçlüsü haline geldi. Çevrimiçi etkileşimleri yönlendirmek ve içeriklerine müdahale etmek için gitgide daha verimli hale gelen düzeneklerin biçimlendirmediği, süregelen bir “iletişimi” bulmak güç olurdu.
Çok sayıda hareketçi küme, iştirakçilerin yüz yüze buluştuğu çevrimdışı topluluklarda sabotajın, parçalanmanın ve nezaretin türlü biçimlerinin yanı sıra inanç ve samimiyet kaybını deneyim ettikten sonra toplumsal medya tuzaklarının farkına vardı. Pek çok örnekten birini hatırlarsak, 2012’deki Trayvon Martin cinayetinin akabinde kurulan Floridalı “Dream Defenders” kümesi, örgütlenmeleri ve amaçları üzerindeki ziyanlı tesirleri nedeniyle, toplumsal medya kullanımını evvel askıya aldı, sonra da yasakladı. Kuruculardan birinin kelamlarıyla:
Sosyal medyada cereyan eden tüm hengameler insanların birbirini hiç tanımadığını gösteriyor. Toplumsal medya, ağır ilgilerin bir illüzyonunu sunuyor. Beşerler birbirlerini nitekim tanımadıkları sürece yaptıkları iş asla büyümeyecek. Toplumsal medya, çevrimiçi ortamda ihtilafların nasıl yaratıldığını ve insanların birbirlerine nasıl bağırıp çağırdığını anlamamız bakımından COINTELPRO’nun işini üstleniyor. Toplumsal medya bize bunu yapıyor. Şu sıralarda hepsinden uzak durmak hakikaten değerli. Tüm bunların hareketimizi sahiden sonlandırabileceği, son derece kritik bir zamandayız. Toplumsal medyadan uzak durmak, toplumsal medyanın bizi nasıl etkilediğini ve zalimlerin bizi manipüle etmek için onu nasıl kullandığını nitekim anlayabilmemiz için bir fırsat sunuyor.
Avrupa’daki kimi merkez sol partilerin teşebbüs ettiği üzere, insanları internet üzerinden davet yoluyla dahil etmeye dayalı seçim siyasetinin görünürdeki hedefi iştirak olsa da, bu siyaset şahısların kaçınılmaz biçimde siyasetten arındırılmasına yol açar. “Siyaset”, tıpkı jestler ve klavye vuruşlarıyla, kişinin tüketimcilik ve şahsî kullanım rutinlerine entegrasyonunu güçlendiren anketlere ve kamuoyu yoklamalarına müracaatla daima hale gelir. Sonuç ise bir adım ileri, üç adım geridir. Yeni kolektif ve komünal hayat biçimleri yaratmak üzere güç bir vazife siyasi öncelik haline gelmedikçe, her tipten çevrimiçi aktivizm hiçbir asıllı yahut radikal değişime neden olmadan zararsız biçimde gerçekleşmeye devam edecektir. Şovlar, protestolar, yürüyüşler gerçekleşir ancak her seferinde dijital hayatın atomize edici ayrıştırıcılığına yenik düşer. Aksiyonun ortasında çiçek açmış üzere görünen bağlar buharlaşır. Yürüyüşler, işgaller, kurtarılmış bölgeler, hareketlilikler üzere fiili olaylarda bile küme dayanışması, tekrar öteki yerlerde bulunan, aygıtlarına ve toplumsal medyanın öz-tanıtım kaynaklarına tutunan bireylerin kâfi çoğunluğu sağlandığında azalır.
ABD’de sosyalizm ihtimaline açık olanların sayısındaki sonlu artışa karşın, bu durum esasen seçim adayları ve bağımsız ekonomik teşebbüsler hakkında tartışmalara yol açtı. Sosyalizmin idare anlayışı ve ekonomik siyasetler seviyesinde uygulanamayacağı, daha da kıymetlisi, sosyalizmi inşa etmenin hem zihinlerde ve hem de gündelik hayatta değişimler gerektirdiği anlayışı eksikti. Birçok anarko-sosyalist, 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında, daha geniş bir dayanışma toplumunu öngörecek yahut canlandıracak beşerlerle temaslar kurmanın ve birlikte yaşamanın sistemlerini denedi.
O yıllarda, bilhassa Avrupa’da komünal kümelerin ve personel örgütlerinin gelişmesi, kamusallaştırılmış bir ortada yaşama biçimlerinin ve kaynak paylaşımının temellerini oluşturmuştu. Alman devrimci Gustav Landauer’e nazaran, “sosyalizm, insanlığın mütemadiyen komüniteler oluşturmasıdır”; maksatlarını kendi içinde taşıyan harekettir. Ona nazaran, kapitalist devlet “bir durum, beşerler ortasındaki belli bir münasebet, bir davranış biçimidir; kapitalist devleti öbür bağlar kurarak, farklı davranarak yıkabiliriz.” Landauer, farklı öznelere dönüşmeye ve kişisel özerklik yanılması yerine diğerlerine karşı sorumluluğumuzu önceliklendirmeye yapılacak kuvvetli geçişe duyulan muhtaçlığı kabul ediyordu. Bu türlü bir geçiş asla çevrimiçi olmayacak: İnternet, kaçınılmaz biçimde, özel yahut ferdî olmayan gayeler ve sonuçlar tasavvur edemeyen, kendi çıkarını düşünen öznellikler üretir. Yeniden de, toplumsal değişime kendini adamış azınlığın savunduğu ömür şekillerinin radikal dönüşümü fikri, çevrimiçi faaliyetin korunaklı alışkanlıklarını nadiren önceliklendiriyor. Beşerler bir ömür biçimi olarak diğerleriyle paylaşma ve işbirliği yapma fikri karşısında paniğe kapıldıkça isyan edemiyor ve mevcut kurumlara bağımlı kalıyor. Bu gerçek reddedilemez: Toplumsal medyada devrimci özne yoktur.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Jonathan Crary’nin Verso Blog’da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir. Makale, muharririn Scorched Earth [Yeryüzü Yakılıp Yıkılırken] isimli son kitabından seçilmiş bir modüldür.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
