Irkçı değilim ama…

Suriye İç Savaşı’ndan sonraki birkaç yıl, yani göçmenlerin “misafirliğinin” uzamadığı itidal ortamı Türkiye’yi öteki Avrupa ülkelerinden ayırmıştı. Zira AB ülkeleri o sırada dikenli teller, hudut duvarları, elektronik kelepçeler ve toplama kampları üzere insanlık-dışı uygulamalardan tahlil devşiriyordu. Lakin biz bir itidal ülkesi olmadığımız için bu “huzur ortamı” pek uzun ömürlü olmadı. 2018’de başlayan kriz ve göçmenlerin kalıcı olduğunun alışveriş merkezleri ve plajlar üzere kimi kamusal ortamlarda daha fazla görülmesiyle ibre bilakis döndü. Üstelik neoliberalizm refah vaat ettiği fakir sınıflara ödettiği ağır bedellerin sonuçlarını (terk edilmişlik, öfke, hayal kırıklığı vb.) dünya çapında çok sağ ve milliyetçiliğin onarımıyla soğurmanın kilidini de açmıştı. “Batılılaşma” sırası bizdeydi ve ülkenin büyük sıkıntılarına gerçekçi tahliller üretemeyen kimi siyasi parti, figür ve tertiplerin sorumsuz kışkırtmalarıyla kucağımızda Gordion düğümüne dönen bir göç gündemi kaldı.

Göçmen nüfusu süratli büyüyen bir ülkede kimi dertlerin, rahatsızlıkların bekleme salonundan çıkarılması elbette doğaldır. Hele o ülke ekonomik sıkıntıların, gelecek korkusunun, toplumsal bir yıkım görünümünün derinleştiği bir ortamda kendini büyük sermayeye hizmet etmeye adamış bir iktidar tarafından yönetiliyorsa sistemsiz göçten, iktidarın göç siyasetlerinden, muhatap alınmamaktan, hudut güvenliğinden vb. rahatsızlık duymak daha da doğaldır. Lakin son yıllarda toplumun geniş katmanlarını dahil edecek bir yaygınlıkta ve kitlesellikte açığa çıkan göçmen/sığınmacı düşmanlığı, bu kadar serinkanlı bir hissiyatla taraftar toplamıyor.

Son devirde bu düşmanlık, nefret ve ayrımcılık lisanıyla beslenen bir kanaldan daha fazla sızma fırsatı buluyor. Göç probleminin dünyanın hiçbir ülkesinde olmadığı kadar büyümesine dair çok daha kolay, gündelik telaşlar duyan milyonlarla tepkisel bir hınç ve nefreti körükleyen itirazlar birbirine giriyor. Kimin “aslında” neyi söylediği değersizleşiyor. Bilhassa toplumsal medyadan yayılan ırkçı telaffuzlar giderek yaygın bir halde sirkülasyona giriyor. Evvelki haftalarda Kayseri’deki pogrom teşebbüsü ve Merih Demiral’ın bozkurt işareti gündemlerinde örneğini deneyimlediğimiz milliyetçi katarsis anları, bütün ülkeyi esir alıyor.

Ülkedeki neredeyse tüm toplumsal meseleler, toplumun yersiz-yurtsuzlaştırılmış en zayıf ve savunmasız katmanlarına ihale ediliyor, sığınmacıların gönderilmesiyle ülkedeki problemlerin çözüleceği kararı neredeyse bir toplum kontratı haline geliyor. Açlık hududuyla rekabet eden fiyatların, kuşa dönmüş toplumsal teminatların, yok edilen kamusal hakların, fakirleştirilmiş bir yurttaşlık mefhumunun hesabını neredeyse temel sorumlulardan çok en alttakilere çıkarmanın cazibesi, çok daha fazla alıcı buluyor. Yıpratılmış, resmi bir titrden ibaret kalmış TC vatandaşlığı, vatandaşlık hakkı bile olmayan milyonlarca göçmen üzerinde kılıç üzere sallanıyor.

Ateş etmeden evvel nişan alın

“Göçmen düşmanlığı”, siyasi haritamızın bu yeni tanınan motifi, neredeyse en büyük uzlaşma tabanı, birebir vakitte sinsice yükselen yeni milliyetçiliğin de sıfır noktası oluyor. Zira bu yeni milliyetçilik, “güvenlik” ve “kültür” üzere telaffuzlarla evvel göçmen düşmanlığını, akabinde da bir cins kültürel milliyetçiliği kuşanıyor. Modası geçmiş biyolojik ırkçılık gözden düştüğü için örneğin Suriyelilerin kültürüne, ömür stiline, “taciz” üzere alışkanlıklarına vb. dayanan düşmanlık çoklukla de “ırkçı değilim ama…” üzere açıklamalarla başlıyor. Bu yeni kültürel milliyetçilik stili (bu bir “tarz” problemi birebir zamanda), biyolojik ırkçılığın uncool olması nedeniyle çok daha yasal, “dozunda” bir milliyetçilikmiş üzere sahneye sürülüyor.

Ancak milliyetçilik bir “soğukkanlılık” evrenidir ve bu cihan bir sefer girildiğinde epeyce bereketlidir. Savunmasız bir nüfusu insanlık denen ortak paydanın dışına iterek düzlenen yol, bir çırpıda tıpkı ülkede yaşadığı Kürtlere sarı torba gösteren saldırgan bir inkarcılığa ya da ırkçı katliamlarla simgeleşen Türkçü milliyetçiliğin bozkurt işaretinin “milli birliğin simgesi” olarak yutturulmasına varıyor. Irkçı ya da milliyetçi olmadığını varsayan zararsız göçmen düşmanlığı, süratlice hâkim milliyetçi söylemi yine üreten bir trendin kesimi oluyor. “Ben onu söylemeye çalışmadım” demek için kâfi vakit kalmıyor.

Kayseri’de de gördüğümüz üzere “ırkçı değilim ama…” ile başlayan cümleler, niyetinden, hissiyatından bağımsız eski Ülkü Ocakları liderini vurduran bir siyasi karanlığın, mahalle çetelerinin organize ettiği ırkçı, milliyetçi bir kalkışmaya, fakir bir göçmen mahallesinde yüzlerce ailenin tedirginlikle meskenlerinin yakılmasını beklediği dehşetli bir provokasyona su taşıyabiliyor. “Mancınık” ve “Zafer Turizm” goygoyuyla yükselen Ümit Özdağ’ı malum Kayseri gecesi “bu sorunu insani biçimde çözmeliyiz” demeye zorlayan yalancı rasyonellik, bir gün hepimizin talihsizliği olabilir. O vakit kimi şeyler için çok geç kalmış olabiliriz. Halbuki elinden birer birer alınmış yurttaşlık haklarını geri isteyen, geleceğinin çalınmasına karşı tavır almak isteyen herkes evvel taşı kime atacağını belirlemeli.

Açlık hududunun altındaki fiyatlarına “düşük değil” denerek dalga geçilen milyonlar, uzun mesai saatleriyle baygınlık geçirene kadar çalıştırılanlar, borç yükünü kovalamak dışındaki tüm fonksiyonları kaybettirilenler, baskı-mobbing-taciz vb. her türlü baskı düzeneğinin esareti altında hayatta kalmaya çalışanlar, sağlıksız-dayanıksız meskenlerinin muhtemel sarsıntıda mezarı olmasını bekleyenler… Bütün ömrü nefes alma seviyesine eşitlenen yoksullar… Toplumun büyük çoğunluğu, Türkiye’nin milletlerarası sermaye için sömürü cennetine çevrilmesiyle esasen her gün göçmenlerle birebir kıyameti yaşıyor. Zira ülkemizde sessiz bir göçmen istilası değil, hiç de sessiz olmayan, fazla gürültülü, yıkıcı ve dizginsiz bir “sermaye istilası” vardır. Hayatımızın tüm gözenekleri, tüm çıkış yollarımız, hayallerimizin tüm sahneleri bir avuç istilacı tarafından esir alınmıştır. Dünyanın hiçbir yerinde olmadığı üzere Türkiye’de de toplumsal eşitsizliğin, gelir dağılımı adaletsizliğinin, yoksulluğun ve işsizliğin sebebi göçmenler değil, bu istilacılardır.

“Sığınmacı istemiyorum” demenin dayanılmaz hafifliği

“Ülkemde sığınmacı istemiyorum” üzere kolay, zahmetsiz ve bedelsiz şablonlarla söz edilen edilgen bir düşmanlığın çözebileceği rastgele bir göç sorunu yoktur. Bir tahlili talep etmek, “istemiyorum” demekten fazlasını gerektirir. Lakin iktidarın sistemsiz göçü teşvik eden, Suriye’deki savaşa odun taşıyan, evraklı savaş kabahatleri olan cihatçı çeteleri finanse eden siyasetlerine karşı itiraz etmenin bir tahlil yolu açması çok daha olasıdır.

Suriyelilerin doğruluğu 10 yıldır kanıtlanamayan “ayrıcalıklarına” itiraz ederek vakit kaybetmek yerine bal üzere gerçeklere, Türkiye kapitalizminin gereksinimleri uğruna milyonlarca göçmenin kayıtdışı çalışmasını gerektiren sermaye birikim stratejisine itiraz etmek çok daha akılcıdır. Suriye’nin kuzeyinde hastane ve konut ihalelerini kapan Kolin’i, prefabrik kampların ihalesine çöken Dorçe Prefabrik’i, Batman’daki rafinerisini Deyrizor’dan getirilen IŞİD petrolüyle dolduran Koç’u, Suriyeliler gitmesin diye kıvranan işverenleri ve büyük sermayenin paylaşım gayretleri ve göç meselesindeki rolünü dikkate almadan “sığınmacı sorunu çözülsün” demenin bir temenniden öteye gitmesi mümkün değildir.

“Çözüm istiyoruz” diye yakıtı fulleyip “otobüse bindirip göndereceğiz” diyen bir siyasetçinin peşinden gitmek bu dönemde alınacak en ütopik konumlardan biridir. Fakat istekli ve insani bir geri dönüş için Suriye topraklarından Türkiye’nin çekilmesini, Suriye idaresiyle muahedenin geri dönüş için kaçınılmaz olduğunu, Avrupa Birliği’nin Türkiye’yi parayla tuttuğu bir göçmen deposu haline getirdiği Geri Kabul Anlaşması’nın iptal edilmesini, emperyalist savaşlar ve işbirlikçi hükümetlerce yerlerinden edilmiş milyonlarca insanın hepsinin dönmesinin mümkün olmadığını bilerek kapsamlı bir göç ve entegrasyon siyasetini savunmak üzere konumlar çok daha gerçekçidir.

Bunlar göçmen düşmanlığı üzere bir genel teamülden çok daha zahmetli yollardır. Lakin tahlil isteyen her kimse ellerini biraz kirletmeye hazır olmalıdır.

“Demografimiz bozuluyor” bu zahmetsiz politik tavrın en başat argümanlarından biridir. Aslında bu bir politik tavır değildir, bir mızmızlanma, bir kuruntudur. Zira kültür, sınıf-güç ilgilerince inşa edilmiş, uydurulmuş bir şeydir. Yani muhayyeldir. Rastgele bir toplumun muhakkak kültürel pahalar (sözgelimi misafirperverlik, merhamet vb.) üzerinde tartışmasız bir monopole sahip olduğu da yoktur. Muhakkak başlı toplumları belirli başlı bedellerle anmak ile bunu kanıtlamaya çalışmak ortasında önemli farklar vardır. Bir Türk’ün pak giyinmeye ve duş almaya yatkın olduğunu sav etmek, bir Arap’ın uyuşturucu kullanmaya meyyal olduğunu sav etmek kadar saçmadır. Bir Suriyelinin genetik olarak oto teybi hırsızlığına yatkınlığı ne kadarsa bir ABD taşralısının da o kadardır.

“Demografimiz bozulmasın” diyecekseniz, örneğin Suriyelilerin suça, çaresizliğe, rövanşizme ya da ırkçılığa itilmesine, çeteleşme ve uyuşturucu kıskacında getto demografisine hapsedilmesine itiraz etmelisiniz. Zira bir Suriyeli aile de dünyanın tüm aileleri üzere çocuklarının geleceği için çabucak hemen tıpkı şeyleri ister.

Kayseri kalkışmasında toplumsal medyada öne çıkan kavramlardan birinin “merhamet” olması ironiktir. Zira merhamet ne hissettiğinizle değil ne yaptığınızla ilgilenir.