Zaman çabuk geçiyor. Çocukken büyümek istiyor, büyüdüğümüzde de kendimizi çocukluğumuza dair neredeyse her şeyi özlerken buluyoruz. Fakat, gelecekten de geçmişten de kaçılmıyor. Kimileri nostaljiden medet umuyor, kimileri da kendini geleceğin kestirim edilemezliğine bırakıyor. Çocukluğumda bir metal sevdalısıyken ve “Başka müzik dinleyemem abi!” derken, kendimi her müzik usulünü kabullenen ve dinleyen biri olarak buldum. Ortada hâlâ metal dinliyorum. Fakat dürüst olmak gerekirse, yaklaşık beş yıldır yakın takibe aldığım müzik tipi hip-hop oldu.
2000’lerin başlarında “Acaba 2010’da uzaylıları görecek miyiz?” diye düşünürken bu kanıyı 2050’ye kadar ötelemiş durumda olsak da, bariz bir formda geçmişe kıyasla çok daha gelişmiş durumdayız. Bu süratli değişim rüzgârı modadan müziğe kadar her şeyi vuruyor. Hip-hop da bir bu rüzgârdan etkilenen çeşitler ortasında.
Hip-hop dendiğinde akla gelen birinci ülke elbet ABD. Chicago sokakları, çete savaşları, uyuşturucu ticareti, makûs polisler, ölen arkadaşlar, gerilerinden yazılan şiirler ve şarkılar… Kimsenin aklına dünyanın büsbütün öbür bir ucunda bulunan, ABD’ye kıyasla farklı bir kültüre ve yaşayışa sahip İsveç gelmez. İsveç’i metal müzikle tanırız, metal müzikle biliriz. Hatta Viking Metal ve Black Metal çeşitleriyle. Bir de IKEA var doğal. Fakat, 2012-2013 ortasında bir yerde başlamış, neo-fütürist bir müzik akımı da mevcut İsveç’te. Hip-hop’tan çok farklı, hatta onun ötesinde.
Bolca autotune kullanımı, ağır ve güçlü synthler, neredeyse “meleksi” addedilebilecek melodiler, hüzünlü ve bazen de karanlık kelamlar üzere içeriklerden oluşan bir pasta düşünün. Bu pastayı biraz “early 2000’s” (2000’lerin başları) dediğimiz devirle süsleyin. İsveç’in yeni jenerasyon hip-hop akımını tanımlamak için bu tanım kâfi üzere.
Bu güzide akımın öncüsü Yung Lean (gerçek ismiyle Jonatan Leandoer Håstad), 2013 yılında çıkardığı Unknown Death 2002 adlı albümüyle büyük ses getirdi. Lakin sandığınız üzere bir büyüklük değil. Yaptığı müzikle epey dalga geçildi. Müzikler epey komikti, kelamlar çocukçaydı, müzik ise birden fazla kulağa azap üzere geliyordu. Öte yandan bunu hip-hop’tan bariz bir biçimde ayıran, ayrıksı bir cins haline getiren özellikleri vardı. İnanılmaz bir ses yankılanması sorunu ve “şekerli” melodiler, ziyadesiyle yavaş bir tempo. Pekala, sonra ne oldu? Bunu tek bir cümle ile söz etmek gerekirse: “It’s so bad that it’s so good!” (O kadar berbat ki, çok âlâ.)
Yung Lean ve prodüktörlerinden oluşan takımı (GTB, shield gang) müziklerini yavaş yavaş ileri taşımaya başladı. Çünkü bu takımın prodüktörlerinin solo işleri hakikaten “ambient hip-hop” olarak isimlendirilebilecek durumdaydı. Hayal üzereydi, zira nitekim de bir rüyayı yaşatıyordu. Rock için “dream pop” neyse, hip-hop için de bu ekol o oldu.
Daha sonra gözümüze çarpan öteki bir şey, bu takımın müziklerine çektikleri görüntülerde güya 2004’ten fırlamış üzere, şimdinin estetik anlayışına taban tabana zıt, hayli makus, özensiz ve bayağı dizaynlar kullanmalarıydı. Tahminen bu görüntüler dünya internetle tanıştıktan 3-4 yıl sonra havalı kabul edilebilirdi, ancak günümüzde asla. “It’s so bad that it’s so good” paradoksu da tam burada devreye girdi. Bunu “şakayla” havalı addederek hayat biçimlerine ekleyen internet insanları, bir mühlet sonra nitekim de benimsemeye başladı.
Bu ekolün tesirleri böylece tüm dünyadan alt kültür sevdalısı hip-hop dinleyicilerine ulaştı. İsveç’ten Jonatan ve takımı harici birçok sanatçı çıktı, elektronik müziğin çeşit çeşit taraflarını hip-hop’a yüklediler, deneysel yapımlarla ne kadar ileri gidilebileceğini gösterip çeşitli müzik tiplerini harmanladılar.
İşler bununla da hudutlu kalmadı. Bu garip estetik ve müzikalite anlayışına sahip ekolün tesirleri modada da görülmeye başladı. Alışık olmadığımız ekollere ilişkin dizaynlar ortaya çıktı. Düzensizlik ve post-apokaliptik işler de görüldü, neo-fütüristik işler de. İnternet zati çoktan alev almıştı, yaşayan bir latifeden doğan bu ekol bir anda gerçek bir alt kültüre dönüştü.
Bu yazıyı bir klişeye başvurmak değerine şöyle bitirmek isterim: Müzik yalnızca müzik değildir. Müzik kültürdür, müzik hayat usulüdür, müzik ağız alışkanlığıdır ve görme biçimidir. En kolayından YouTube tekliflerini takip edin, hiç dinlemediğiniz bir şey dinleyin. Tahminen bunu Spotify’dan ya da SoundCloud’dan yaparsınız. Nasıl yaparsanız yapın fakat müzik konusunda sonları zorlamaya niyetliyseniz, inanılmaz sürprizlerle müsabakaya hazır olun. Müziğe tüketime hazır bir yemek olarak bakıyorsak, en azından yavaşça yiyerek tadını çıkarmaya, sindirmeye bakalım.
Ekole Hakimiyet İçin Teklifler: Yung Lean’in Unknown Death 2002 ve Unknown Memory albümleri, bladee’nin Eversince albümü, Bala Club ve Europagang kolektiflerinin SoundCloud işlerine göz atabilirsiniz.
