Frank Herbert’in 1965’te yayımlanan bilimkurgu romanı Dune, şu sıralar cümbüş bölümünün gündeminde. Kanadalı direktör Denis Villeneuve’ün 2021’de başlattığı, ikinci sineması geçtiğimiz hafta vizyona giren seri, bilhassa son eklentisiyle övgülere boğuluyor. Meğer kitabın sinemadaki seyahati hiçbir vakit bu kadar pürüzsüz olmamıştı. Dune: Part Two [Dune: Çöl Gezegeni] gururuna gelin, hatırlayalım.
Amerikalı müzik tarihçisi Ted Gioia’nın Substack bülteninde belirttiğine nazaran uyarlama haklarını Herbert’ten birinci alan, Planet of the Apes [Maymunlar Cehennemi] ve Dr. Dolittle gibi filmlerin imalcisi Arthur P. Jacobs’tı. Direktör Lawrence of Arabia (Arabistanlı Lawrence, 1962) ile yüksek bütçeli epik sinemalardaki rüştünü ispatlamış David Lean olacak, senaryoyu iki Oscar ödüllü Robert Bolt yazacaktı. Jacobs çekimler başlamadan hayatını kaybedince proje de suya düştü.
Birkaç ay sonra sinemanın haklarını Fransız bir küme satın aldı. Akıllarındaki direktör, El Topo (Köstebek, 1970) ve The Holy Mountain (Kutsal Dağ, 1973) üzere sonradan kültleşse de o sırada underground sayılabilecek, gişede pek başarılı olmamış sinemalarda imzası bulunan Alejandro Jodorowsky’ydi.
Jodorowsky tahminen gişede aradığını bulamıyordu, lakin kendine has bir altkültür yaratmış, güçlü hayranlar kazanmıştı. Bu hayranlardan tahminen de en büyüğü, Beatles’ın menajeri Allen Klein aracılığıyla The Holy Mountain’a bir milyon dolarlık yatırım yapan John Lennon’dı. “Dünyadaki gençlerin zihinlerini değiştirecek bir peygamber yaratmak istiyorum. Dune ile sanatsal, sinemasal bir ilah doğacak,” diyen Jodorowsky, tıpkı kitabın başkarakteri üzere gezegeni baştan yaratma hayalleri kuruyordu.
Hayallerindeki sineması yazabilmek için bir kale (evet, kale) kiralayan direktör, Frank Herbert’in tabiriyle telefon fihristi üzere bir senaryo ortaya çıkarmıştı. Tamamını çekselerdi, sinemanın mühleti 14 saat olacaktı. Storyboard çizimleri için çizgi romancı Jean “Moebius” Giraud’yu grubuna dahil eden Jodorowsky, “Onu kamera üzere kullandım. Bilgisayar kadar süratli çiziyordu,” diye bahsettiği Giroud’dan tam 3 bin çizim istemişti. Özel efektleri ise proje gerçekleşmeyince evsiz ve çulsuz kalan Dan O’Bannon yapacaktı. Neyse ki kısa mühlet sonra Star Wars serisinde çalışmaya başladı.
Belki de en çılgın tercihler oyuncu seçimleriydi. Jodorowsky değerli rollerin tümünde nevi şahsına münhasır isimler istiyordu. Şu sıralar Austin Butler’ın her an Elvis aksanına kayacakmış telaşı yaşatan oyunculuğu ve Stellan Skarsgård’ın canlandırdığı Baron Harkonnen’e kondurduğu öpücükle internet gündemini meşgul eden Feyd-Rautha Harkonnen rolünü Mick Jagger’ın oynaması planlanıyordu. İmparator rolünde Salvador Dalí, Baron rolünde Orson Welles, Dük Leto rolünde David Carradine yer alacaktı. Başrol Paul Atreides de Jodorowsky’nin oğlu Brontis’e emanet edilecekti.
Yönetmen rock starlık konusunda Mick Jagger’la yetinmemiş, sinema müzikleri için Pink Floyd’la anlaşmıştı. The Dark Side of the Moon’un yeni yayımlandığı devirde olduğumuzu hatırlatsak, kümenin ne kadar revaçta olduğuna dair bir ipucu alabiliriz.
Hayal kurmak kolaydı, ancak bu takım nasıl bir ortaya gelecekti? Beş parasızlığı haber kıymeti taşımayan Orson Welles’i ikna etmek sıkıntı olmamıştı. Jodorowsky onu, her çekim gününün akabinde en sevdiği restorana götürme kelamı vererek ikna etmişti. Salvador Dalí’yi ikna etmek daha sıkıntı olmuş, saati 100 bin dolarlık bir mutabakat gerektirmişti. Sürrealist sanatçı, böylece dünyanın en çok kazanan oyuncusuna dönüşüyordu. Jodorowksy buna da hay hay dedi, aklında temel çekimleri bir saatte tamamlayıp yola sanatkara benzeyen robot bir modelle devam etmek vardı.
Tabii Dalí’nin talepleri bununla sonlu değildi. Senaryoyu boş vermek, kendi yazdığı replikleri kullanmak istiyordu. Ayrıyeten karakterinin oturacağı taht için üzerinde iki yunusun bulunduğu bir klozet tasarlamıştı. İmparatorun mahkemesindeki öteki karakterleri de eşi dostu oynamalıydı.
O âna kadar 2 milyon dolar harcanan projenin bu ölçekte gerçekleşebilmesi için 15 milyon dolar daha gerekiyordu. Bu parayı vermeye kimse yanaşmayınca proje de rafa kalktı.
1978’de sinemanın haklarını satın alan İtalyan üretimci Dino De Laurentis, direktörlük koltuğuna David Lynch’i oturttu. 1984’te yayımlanan sinema artık kült sayılsa da o sıralar başarısız kabul edilmişti. Devam sinemalarıyla ilgili planlar iptal edildi, Dune “filme çekilemez” bir eser olarak kabul edilmeye başladı.
Jodorowsky’nin seriye duyduğu tutku, Jodorowsky’s Dune (Jodorowsky’nin Dune’u, 2013) belgeseliyle tekrar hatırlandı. Cannes Sinema Festivali’nde gösterilen belgesel, dünya çapında pek çok ödül aldı. Böylece direktörün hayalleri gerçekleşmese de bu çılgın projenin öyküsü nihayete erdi.
Kaynak: The Honest Broker – Ted Gioia
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
