Haziran 2020’de, koronavirüsün birinci dalgasının üçüncü ayı devam ederken, Londra’daki Holloway Road’un kuzey ucunda bir metreden biraz daha uzun bir poster belirdi. Posterde yüksek apartmanlarla devasa bir hoparlör yan yanaydı. Apartmanların çatılarından korsan radyo antenleri fışkırıyordu. Geçmişin kültürüne referans veren, yolun kuzey tarafında gidenlerin dikkatini çekmek için güneye hakikat çevrilmiş postere yakından bakıldığında, bunun müzisyen Little Simz tarafından Spotify için yapılmış 101FM çalma listesinin reklamı olduğu görülüyordu. Little Simz’in büyüdüğü Essex Road’daki ev, Highbury Fields’taki okulu ve katıldığı St Mary’s gençlik kulübü, ilanın yaklaşık dört kilometre kadar güneyinde kalıyordu. Orada asılı duran, geçmişin alternatif sesleriydi. Poster günümüzde geçen, geçmişe de uğrayan bir seyahatin temsiliydi.
Little Simz de bir gezgin, sesleri kullanarak seyahat ediyor. Üçüncü albümü Grey Area, hem korsan radyo programlarında geçen sözlere atıfta bulunan hem de kendi çalışmalarının sesle kurduğu alakayı hatırlatan “You can’t see us, but you can hear us” [Bizi göremeseniz de duyabilirsiniz] kelamıyla sonlanıyor. Çağdaşlarının birçok görselliğe öncelik verirken, onun müziği geçmişle, politik titreşimlerle yüklü.
Bunu kısmen dört kardeşin en küçüğü olmasıyla; grime, ABD hiphop’u ve afrobeat üzere tiplere düşkün olan ablalarının müzikal hafızaları sayesinde yaptığı seyahatlerle açıklamak mümkün. Doğal müziğinin yaşından daha geniş bir vakti kapsamasının tek nedeni bu değil, onun çalışmalarında hem makul bir emele duyulan inanç hem de Londra’yı dünyanın farklı noktalarına bağlayan alternatif bir politik hassaslık var.
2022’deki BRIT Ödülleri’nde En Âlâ Çıkış Yapan Sanatçı mükafatını aldıysa da Little Simz’in müziği pek yeni sayılmaz. Bu mükafattan evvel dört derlemesi, altı uzunçaları, dört de albümü vardı, lakin çalışmalarının eskiyle teması bundan ibaret değildi. Pandemi sırasında yayımladığı ikinci proje olan Drop 6 EP’de geçen “Young blood, old soul, Can I die evvel and be born again?” [Kanım taze, ruhum yaşlı, ölsem de tekrar canlansam olur mu?] tabiri, onun müziğinin anahtarı sayılabilir. Yaşlı ruhu Nas, Kanye, Lauryn Hill ve Notorious B.I.G’nin hikâye anlatıcılığı ile Nina Simone, John Coltrane ve Billie Holiday’in zamansızlığını bir ortaya getiriyor. Müziği ABD’nin doğu yakasının hip hop ritimleriyle birlikte disco, funk ve raggae’nin geçmişini çağrıştırıyor.
Grey Area albümünde Little Simz, Shakespeare ve Jay-Z’den çağdaşları olarak bahsediyor, lakin o bir edebiyat ve sanat yolcusu olarak Montaigne ve J.M.W. Turner’a da benziyor, bilhassa de empatiye yatkın yapısıyla. Bu, kısmen toplumsal pozisyonuyla da açıklanabilir. Evlatlık çocuklarla birlikte büyüyen (annesi esirgeyici ebeveyndi) Simz, bu nedenle kuzey Londra’daki akranlarından farklı olarak hayatın çeşitli kısımlarından gelen kardeşleriyle samimi bir toplumsal alanı paylaşmıştı.
Archway’deki posterde Spotify bildirisinin yanı sıra Simz’in geçmişindeki “yaşam dayanak ünitesi” de yer alıyor, zira onun müziği seyahatlerle olduğu kadar kentin somut problemleriyle de ilgili. İkinci albümü Stillness in Wonderland’in son müziği “No More Wonderland”de “My people need me” [insanların bana muhtaçlığı var] diyor. Müzikle dolu harika bir tavşan deliğinin derinliklerinden gerçekliğe, kemer sıkma siyasetlerinin hakim olduğu Londra’ya dönüyor. Bu albümün akabinde yaptığı müzikler Londra hayatının agresif dolaysızlığını yansıtırken Simz bize ırkçılık, patriyarka, sınıfsal ve ferdî şiddet, yapısal köleleştirme ve genç siyah erkeklerin sokaktaki hayatlarına dair hikâyeler anlatıyor.
Bu bir tenkitten fazlası, hakikaten “insanların bana muhtaçlığı var” kan bağıyla ya da direkt kurulan ilgilerin ötesinde bir mevcudiyetin onaylanması manasına geliyor. O travmalarına dair baş yoruyor ki öbürleri da kendi travmalarını çözebilsin. Müziğini canlandırmak için acının yanına memnunluk, sevinç ve heyecan da katıyor. NME’ye verdiği röportajda “Bazen sanatkarlar, uygun bir sanat yapıtı ortaya koymak için travmalardan esinlenmek gerektiği hissine kapılıyor. Bence bu türlü olmak zorunda değil. Memnunluktan, sevinçten ve heyecandan beslenip uygun bir iş çıkarabilmek de çok beğenilen,” diyor. Şayet Simz biraz Shakespeare, biraz Jay-Z, biraz J.M.W. Turner, biraz da Montaigne ise, tahminen biraz da bell hooks. Özgürleşme kapasitesiyle Adorno’dan çok Marcuse’ye benzediği ise kesin.
Aynı vakitte içedönük biri. 2021’de yayımlanan albümü Sometimes I Might Be Introvert’ün [Kimi Vakit İçedönük Olabilirim] baş harfleri, gerçek ismi Simbi’yi oluşturuyor. Simz görülmektense duyulmayı tercih ediyor. Şöhretin ucuz tuzaklarıyla değil sesin ağır anonimliğiyle ilgileniyor. Günümüzün patolojik çok sahiplenme ve aldırmazlığıyla bezeli, dışadönük, narsist ve yıkıcı kendini sevme biçimleri, bir de asla doymayan bir iktisattaki beğeniler ve izlenmelerle beslenen aksiliklerin karşısında, onun içe dönüklüğü duraklama, daha niyetli bir varoluşa dahil olma, dünyayla daha utangaç ve daha işbirlikçi bir empati kurma bahtı sunuyor.
“You Should Call My Mum” [Annemi Aramalısın] isimli müzikte şu kelamlara başvuruyor: “Though I’ve always appreciated solitude, Yeah, I’ve always been cool with bein’ lowkey, Don’t see me out here much, not me” [Yalnızlığın bedelini daima bildim, evet, göze batmamak daima hoşuma gitti, beni buralarda pek göremezsin, ben o değilim]. Gözden uzakta olmak ateşini söndürmüyor, tersine, yüreğini, dünyaya karşı açıklığını pekiştiriyor. Öbürleri önündeki – güçsüzlüğünü değil – kırılganlığını ortaya çıkarıyor. NME’ye söylediği üzere bu tıp bir kırılganlıkta büyük bir güç var, “buna ısrarla devam ettim, uygun ki de yapmışım.”
*Bu yazı, Can Koçak tarafından Malcolm James’in Tribune’de yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
