19 Mart’tan bu yana gerçekleşen protesto hareketlerinde birtakım yüzler hiç görünmedi. Oradaydılar, hatta orada olduklarını ispat etmek için en çok çırpınanlar da onlardı. Görünmeden fark edilmeyi denediler. Seküler milliyetçiler, davacılar, Türkçü çocuklar, Zafer Partili gençler… Farklı tanım çıkmazlarına sıkışmış gençlerdi bunlar.
Alanda bulunmamayı legalleştirmek isteyenlerce “alanlardaki kitle” diye işaret edildiler. Nihayetinde uzunca bir mühlet kanzi diye anılacakları anlaşılan 15-22 yaş aralığındaki bu gençler, popülist-milliyetçi tepkilere tutunmuş, yıkıcı bir heyecanın taşıyıcısı oldular. Aksiyonların birinci günlerinde korunma gayeli takılan maskeleri, öbürleri vazgeçtikten sonra bile takmaya devam ettiler. Pekala, kanziler maskeyi neden bu kadar sevdi?
Özgüven eksikliği? Kesinlikle. Lakin yalnızca ferdi değil kolektif bir eksiklik. Kanziler, sistemin birçok yerinden dışlanmış ancak diğer bir yerinden sisteme sarılmış bir topluluk. Devletin polisiyle samimi olmak istiyorlar zira devletin bir kesimi olmak istiyorlar. Tıpkı vakitte öfkeliler de, zira sistem ve hayran oldukları devlet onları geri durmaya, sırada beklemeye, bedel ödemeye zorluyor.
Kanzilerin politik durumları açık değil. Birçok vakit birbirine zıt telaffuzları sahipleniyorlar; hem Atatürkçü hem Osmanlıcı referanslara sahipler, hem militarist hem muhalif görünmek istiyorlar, hem İttihatçılar hem de bağımsızlığı savunuyorlar. Bu durumda maske, eksik kesimlerin üzerini süreksiz olarak örten bir yama fonksiyonu görüyor. Zira ideolojik olarak şimdi ayakları yere basmayan her fikir tüm taraflardan savunmasızdır. Bu savunması sıkıntı çelişkili fikirler, şimdilik maskenin altında var olabiliyor. Maskeyi, farkında bile olmadan, bu aykırı hisleri tıpkı anda taşımanın en risksiz aracı haline getiriyorlar.
Estetik söz? Elbette. Fakat özensiz ve tutarsızca. Ne olduklarını tam tabir edemeyen fakat nasıl görünmeleri gerektiğine dair güçlü bir fikir taşıyan bu gençler için maske, görünümlerinin sabit bir kesimi haline gelmiş durumda. Maske inadında, görsel açıdan çarpıcı olma isteği yadsınamaz. Baskılı bandanalar, bozkurtlar, andımız, Göktürk harfleri… Temellendirilememiş bir milliyetçilik, şovenist bir yüzey estetiğiyle tamamlanıyor. Bu semboller, siyasi konum eksikliğinin görsel telafilerine dönüşüyor.
Maske çelişkinin imajıdır, gürültü de çelişkinin maskesi. Lakin bu gösterişli yüzsüzlük, kendi içinde bir çelişki değil tam da bu neslin görünürlükle kurduğu ikircikli bağlantının yansıması: Görünmek istiyorlar fakat tanınmak istemiyorlar. İşte bu noktada, dijital alışkanlıklar devreye giriyor. Bu nesil için görünürlük ile anonimlik ortasındaki hudut çoktandır bulanıklaşmış durumda. Toplumsal medyada anonim kimliklerle var olmayı öğrenmiş bu gençler için gerçek kimlikle kamusal görünürlük bir tehdit değilse bile gereksiz bir risk. Maske, dijitalde inşa edilmiş “görünür lakin tanınmaz” kimliğin sokaktaki karşılığına dönüşüyor. Görünmek istiyorlar, evet… Lakin tanınmak değil. Bu sadece alışılmış bir müdafaa refleksi değil birebir vakitte bir davranış biçimi.
İçsel bir istikamet değiştirme ihtimali de bu davranışın içinde gizli. Bugün sokakta olan bu gençlerin bir kısmı, gelecekte diğer bir duruma savrulabilir. Bu ihtimali açık bırakmak, maskeyle mümkün kılınıyor. Kimliğini tümüyle ortaya koymadan, gerektiğinde geri çekilmek, gerektiğinde öteki bir safta yer almak… Maske, bu geçişkenliğin aracı haline geliyor.
Bu bağlamda maske, sosyolog Erving Goffman’ın çerçeve teorisiyle de okunabilir: Bireyin toplum önündeki temsili, sahnelenmiş bir benliktir ve bu temsilde kullanılan her öge stratejiktir. Kanzilerin maske kullanmayı sürdürmesi, sadece “saklanmak” değil “kontrollü görünmek” dileğinin bir kesimi. Kalabalığın içinde olmak ancak özneleşmemek, dikkat çekmek ancak hesap vermemek… Bu maskeli varoluş, temsil ile temkin ortasında kurulmuş bir istikrardır. Bu nedenle, kanzilerin maskeye bağlılığı bir alışkanlıktan çok çelişkinin ritüelleştirilmiş halidir. Ne tam manasıyla içeride olmak ne de bütünüyle dışarıda kalmak…
Maske hem çelişkilerini gizliyor hem de o çelişkilerin kendisini bir varoluş biçimine dönüştürüyor. Tahminen de bu yüzden maskeleri kolay kolay çıkarmıyorlar. Zira maskesiz kalmak, sırf yüzünü göstermek değil kim olduğunu bilmek, onu savunmak ve tüm çelişkilerinle ortada durmak manasına geliyor. Meğer şimdilik bu gençler için görünürlük lakin görünmezliğin konforunda mümkün.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan şiddetli şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir kıymete dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
