19 Mart’ta başlayan süreç her geçen gün yeni bir operasyonla, yeni bir gaye gösterme dalgasıyla büyüyor. Türkiye’nin köklü mizah dergisi Leman’da yaşananlar da bu dalganın modülü. Mecmuanın 26 Haziran tarihli sayısında yayımlanan bir karikatür münasebet gösterilerek dört çalışan hakkında soruşturma başlatıldı, gözaltıların akabinde tutuklamalar geldi. Yetmedi, Leman binasının önünde organize edilen şeriat yanlısı protestolarla fizikî tehdit ve toplumsal linç davetleri iç içe geçti. Leman’da yaşananları belli dini hassasiyetler, sansür sıkıntısı ya da yalnızca tabir özgürlüğü üzerinden açıklayamayız. Burada zayıf da olsa planlı, kasti bir operasyon ve amaç gösterme var. Ardında da iktidarın uzun yıllardır sürdürdüğü ve son aylarda arşa çıkardığı “yerli ve milli” tanımına sığmayan herkesi gaye tahtasına yerleştirme isteği yer alıyor.
Gezi’nin akabinde iktidar ve ortakları “yerli ve ulusal muhalefet” inşasına başladılar. Yerli ve ulusal bir muhalefet gereksinimi, iktidarın hegemonik tahayyülünü sarsan bir toplumsal patlama sayesinde doğdu. Zira Seyahat iktidarın alışık olduğu parti, ideoloji, kimlik üzere kategorilerin üzerinde, bayanların, gençlerin, personellerin, çevrecilerin, LGBTİ+’ların, sanatkarların, muhaliflerin birlikte yan yana olduğu, kalabalık, toplumsal ve alışılagelmedik bir direnişti.
2016’dan sonra bu tarif artık kurumsallaştı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, partisinin küme toplantılarında “Her şey üzere muhalefetin de yerli ve millisini ülkemize kazandırmak inşallah bize nasip olacaktır” ve “Bu ülkenin en büyük açığı demokrasiyi içselleştirmiş, milletin pahaları ile barışmış, yerli ve ulusal muhalefet açığıdır” üzere cümleleriyle bu isteğini birkaç yıl ortayla tekrarladı. Kavram artık toplumsal muhalefeti terbiye etmenin, “makbul” ile “cezalandırılacak” olanın, yani “yerli ve milli” ile “ötekileri” ayırmanın ideolojik aracı haline geldi.
Gerek ideolojik gerek baskı aygıtlarıyla daima ödüllendirilen yerli ve ulusalların karşısına, sabahtan akşama kadar cezalandırılan ötekiler kondu. İktidarın fikren karşısındaki herkes, bu siyasi retorikte “terörist”, “düşman”, “dış güçlerin maşası”, “vatan haini” oluverdi. Grev yapan bir emekçi, bayan cinayetleri hakkında iktidarı eleştiren bir bayan, direnen öğrenciler, Kürtler, Aleviler, 7’den 70’e her yaştan yurttaş “ötekiler” olarak kodlandı ve bedel ödetilecek bir düşman haline getirildi. Üstelik bu “öteki” iktidar açısından o denli konforlu bir yere yerleştirildi ki ülkede yaşanan her şeyin sorumlusu artık onlardı.
Memlekette yoksulluk hiç olmadığı kadar derinleşmişken, sorumlu yandaş ihalelerle büyüyen sermaye etrafları değil muhalif belediyelerde olduğu tez edilen yolsuzluklar oldu. Gazze’ye bombalar yağarken, düşman İsrail ile ticareti sürdürenler değil bunu ortaya çıkaranlar oldu. Açlık sonu altında yaşayan milyonlar varken, hatalı yanlış iktisat siyasetleri değil market raflarındaki fiyat etiketleri oldu. Bayan cinayetleri rekor kırarken maksat faillere cezasızlık sunanlar değil İstanbul Sözleşmesi’ni savunan bayanlar oldu. Zelzelenin akabinde binlerce kişi enkaz altında can verirken sorumlular imar affı çıkaranlar değil devletin vazifesini sorgulayanlar oldu. Tarikat yurtlarında çocuklar istismara uğradığında maksat cemaatler değil laiklik talep edenlerdi. Barınma krizinde fahiş kira siyasetlerini tartışmak yerine sokakta hareket yapan öğrenciler hatalı ilan edildi. Geçinemeyen çalışana verilen cevap da birden fazla vakit “şükretmeyi öğren” oldu.
Düşmanlaştırılan “öteki”, hükümran sınıfı ve onun neden olduklarını görünmez hale getirdi. Bu ötekileştirme hali kolay bir siyasal bağlantı stratejisi değil iktidarın yıllar içinde egemenliğini güçlendirdiği bir aygıt haline geldi. Sistematik olarak daima yine üretilen “öteki” figürü sayesinde yurttaşlar içinde yaşadıkları ekonomik çöküşü, adaletsizliği ve siyasal yozlaşmayı direkt failinden değil ihtimamla inşa edilmiş hayali bir düşmandan bilmeye ikna edildi. Böylelikle yoksulluğun, adaletsizliğin ve sömürünün sorumluluğu, asıl sorumluların üzerinden alındı. Sınıfsal sömürü, politik sorumsuzluk ve aslında tıpkı sınıfın farklı yüzleri olduğumuz gerçeği görünmez hale geldi. Ötekiler, bu sistemin olmazsa olmazı haline getirildi ki sermayenin, hükümran sınıfların ve neoliberal yağma sisteminin yarattıklarının pansumanı yapılsın.
Bu nedenle, Leman mecmuasında yaşananlar iktidarın kurduğu hegemonyanın yalnızca direkt siyaset yapan bireyler üzerinde değil toplumsal hafızayı dirilten, ses çıkaran, eleştiren herkes üzerinde bir kılıç üzere sallandığını bize bir sefer daha açık formda gösteriyor. Artık bu tehdit hayatımızın tüm alanlarına yayıldı, tüm çatlaklara sızarak genişledi. Burada taarruz, makul olmayan her yurttaşa, “yerli ve milli” olmayan her muhalif özneye yani özcesi egemenlerin çizdiği hududun içinde “oynamayan” herkese dönük ve keyfi. Sınıfsal hafıza, eleştirel niyet ve kolektif her hareket gayede.
Memleketin üzerindeki tortu “öteki” telaffuzuyla örtülemeyecek kadar kabarık. “Yerli ve milli” ile pansumanı yapılamayacak kadar derin yaralara sahibiz. Sahi, sizce kim hakikaten yerli ve ulusal? Audi’lerinin siyah sinemalı camlarından etrafını göremeyenler mi, yok edilmiş bir kamusallığın ortasında damacanalarla yangını söndürmeye çalışan yurttaşlar mı? Ne diyordu hiçbir vakit “yerli” olamamış Tante Rosa: “”İnsan hiçbir şeylere aldırmamaya bir başladı mı, ne kendi durumunu, ne de bütün durumları, üstünde durulmaya paha bulmadı mı, bu bir kış uykusudur ki hiçbir yaz sökemez…” Bu vahim kış uykusu lakin ötekileri büyüttüğümüzde sökülecek.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan güçlü şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir kıymete dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
